CuongTrang.comCường Tráng
Tuyến tiền liệt và chuyện tiểu tiện

Bí tiểu cấp ở nam giới: dấu hiệu cấp cứu và việc người nhà cần làm ngay

Muốn tiểu mà không ra giọt nào, bụng dưới căng đau là cấp cứu. Nhận ra bí tiểu, việc người nhà làm ngay, những điều không được làm và cách phòng lần sau.

At dusk at a highway rest stop, a Vietnamese son in a jade green shirt gently helps his elderly father into the passenger seat of a parked car, medium shot

Bí tiểu cấp là khi đột nhiên muốn tiểu mà không tiểu được, hoặc chỉ ra vài giọt, bụng dưới căng phồng và đau tăng dần; đây là tình trạng cấp cứu, cần đưa người bệnh tới cơ sở y tế có khoa cấp cứu ngay, không chờ tới sáng. Ở bệnh viện, nhân viên y tế sẽ nhanh chóng giải phóng nước tiểu cho người bệnh rồi mới tìm nguyên nhân, hay gặp nhất ở đàn ông lớn tuổi là tuyến tiền liệt to, thường bị đẩy tới mức bí sau rượu bia, lạnh, nhịn tiểu lâu hoặc một số thuốc cảm.

Ví dụ giả định: ông Hai, 70 tuổi, đi ăn cưới cháu ở tỉnh bên. Tiệc kéo dài, ông uống mấy chén rượu, ngồi lâu, ngại đứng dậy nên nhịn tiểu. Trên đường về, xe dừng ở trạm nghỉ, ông vào nhà vệ sinh mười phút không ra được giọt nào, bụng dưới căng cứng, mặt tái đi. Con trai ông lúng túng không biết nên chờ thêm hay đi đâu. Bài này viết cho những lúc như vậy.

Nhận ra bí tiểu cấp

Bí tiểu cấp thường có những dấu hiệu khá rõ. Nếu thấy cùng lúc nhiều dấu hiệu dưới đây, hãy coi là cấp cứu:

  • Muốn tiểu rất nhiều mà không tiểu được, hoặc chỉ ra từng giọt dù đã cố.
  • Bụng dưới căng phồng, sờ thấy một khối tròn chắc ở trên xương mu.
  • Đau tức bụng dưới tăng dần theo thời gian, người bệnh bứt rứt, đi lại không yên, toát mồ hôi.
  • Đã nhiều giờ không đi tiểu được dù vẫn uống nước bình thường.
  • Ở người lớn tuổi, có khi chỉ là lú lẫn, kích động, kêu đau bụng mơ hồ, vì họ không diễn tả rõ được.

Có một kiểu khác dễ bị bỏ qua: bí tiểu mạn tính, khi bàng quang căng đầy từ từ trong nhiều tuần, người bệnh vẫn tiểu được từng ít, rỉ ra quần, không đau nhiều. Kiểu này không gấp như bí tiểu cấp nhưng cũng cần đi khám sớm, vì nó có thể ảnh hưởng tới thận.

Việc người nhà làm ngay

Trong tình huống như của ông Hai, đây là thứ tự nên làm:

  1. Giữ bình tĩnh và quyết định đi cấp cứu ngay. Không chờ thêm vài tiếng xem có tự tiểu được không. Bí tiểu càng lâu càng đau và bàng quang càng căng.
  2. Tìm cơ sở y tế gần nhất có khoa cấp cứu. Nếu đang ở xa, gọi cấp cứu hoặc tự đưa đi nếu nhanh hơn và an toàn. Trạm y tế xã, phường gần đó có thể sơ cứu, hướng dẫn chuyển tiếp.
  3. Cho người bệnh ngồi hoặc nằm ở tư thế dễ chịu nhất. Không ép đi lại nhiều, giữ ấm nếu trời lạnh.
  4. Gom thông tin. Lần tiểu cuối lúc mấy giờ, đã uống rượu bia gì, có uống thuốc cảm, thuốc chống dị ứng, thuốc gì khác không, có tiền sử tiểu khó, tuyến tiền liệt to không.
  5. Mang theo thuốc đang dùng, giấy tờ, thẻ bảo hiểm y tế nếu có sẵn.
  6. Tới nơi, nói ngắn gọn với nhân viên: "Bố em bảy mươi tuổi, từ sáu giờ chiều tới giờ không tiểu được, bụng dưới căng đau, có uống rượu ở đám cưới, trước đây hay tiểu khó."

Câu này có tuổi, thời gian, triệu chứng chính và yếu tố gợi ý. Nhân viên cấp cứu nghe xong sẽ biết ngay cần làm gì trước.

Những việc KHÔNG nên làm

Không cho uống thêm thật nhiều nước để "đẩy ra". Bàng quang đã đầy mà không ra được, uống thêm chỉ làm nó căng và đau hơn.

Không ấn, xoa, đè mạnh lên bụng dưới. Đè mạnh lên bàng quang đang căng có thể gây đau dữ dội và nguy hiểm. Việc giải phóng nước tiểu phải do nhân viên y tế làm.

Không tự đặt ống hay dụng cụ gì vào đường tiểu. Tự làm ở nhà có thể gây chảy máu, tổn thương niệu đạo, nhiễm trùng. Không xem hướng dẫn trên mạng để làm theo.

Không cho uống thêm rượu, thuốc ngủ hay thuốc giảm đau tự mua. Rượu và một số thuốc có thể làm tình trạng nặng hơn hoặc che triệu chứng.

Không chờ tới sáng mai để đi khám thường. Bí tiểu cấp không phải chuyện xếp hàng khám buổi sáng. Đây là việc của khoa cấp cứu, bất kể giờ nào.

Đang ở xa, đang trên đường thì làm sao

Như trường hợp ông Hai, bí tiểu hay xảy ra lúc không thuận tiện: trên xe khách, ở trạm dừng nghỉ, ở quê ngoại giữa đêm. Đừng cố chạy về thành phố cho tới bệnh viện quen. Nguyên tắc là tới nơi có cấp cứu gần nhất, kể cả bệnh viện tuyến tỉnh hay trung tâm y tế địa phương. Nhân viên ở đó đều được đào tạo để xử lý bí tiểu.

Nếu đang trên xe khách, báo ngay với phụ xe: "Bố cháu không đi tiểu được, bụng đau, nhờ anh cho dừng ở cơ sở y tế gần nhất hoặc chỗ gọi được xe cấp cứu." Nhà xe chạy tuyến thường biết cơ sở y tế dọc đường. Nếu đang tự lái, để người khác lái thay, không để người đang đau đớn cầm lái.

Trong lúc chờ, giữ người bệnh ở tư thế dễ chịu, giữ ấm, không cho ăn uống nhiều. Người đi cùng nên ghi lại giờ bắt đầu bí tiểu để báo nhân viên cấp cứu. Sau khi được xử lý, nhớ xin giấy ra viện hoặc giấy ghi lại những gì đã làm, để mang về cho bác sĩ tiết niệu ở nơi bạn sống.

Người có nguy cơ cao nên chuẩn bị trước

Nếu bạn hoặc người thân đã tiểu khó, đã được nói là tuyến tiền liệt to, hoặc từng bí tiểu, vài việc chuẩn bị sẵn sẽ giúp rất nhiều khi có chuyện:

  • Biết cơ sở y tế có khoa cấp cứu gần nhà nhất, và cả gần nơi hay về quê, hay đi làm.
  • Giữ một tờ giấy tóm tắt bệnh trong ví: tuổi, bệnh đang có, thuốc đang dùng, từng bí tiểu lần nào chưa.
  • Ghi nhớ những thuốc từng gây bí tiểu và nói với dược sĩ mỗi lần mua thuốc cảm, thuốc ho, thuốc chống dị ứng.
  • Trước những dịp dễ dính yếu tố đẩy như cưới hỏi, liên hoan, đi xa: tính trước chỗ đi vệ sinh, giới hạn rượu bia, mặc ấm.
  • Không bỏ tái khám tiết niệu chỉ vì một thời gian thấy đi tiểu ổn hơn.

Chuẩn bị như vậy không phải để lo lắng thường trực, mà để khi có chuyện, cả nhà biết ngay phải làm gì thay vì mất một tiếng bàn bạc giữa đêm.

Ở bệnh viện sẽ diễn ra thế nào

Khi xác định là bí tiểu cấp, nhân viên y tế thường giải phóng nước tiểu ra trước để người bệnh hết đau, phổ biến nhất là đặt một ống thông nhỏ vào bàng quang qua đường tiểu. Người bệnh có thể ngại, nhưng đa số cảm thấy nhẹ nhõm ngay khi nước tiểu được thoát ra. Đây là thủ thuật quen thuộc ở khoa cấp cứu.

Sau đó, bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân: hỏi bệnh, khám, xét nghiệm nước tiểu, máu, siêu âm. Ở đàn ông lớn tuổi, tuyến tiền liệt to là nguyên nhân hay gặp, nhưng bác sĩ cũng xem xét sỏi, cục máu đông, táo bón nặng, thuốc đang dùng, bệnh thần kinh. Người bệnh có thể được về nhà với ống thông trong vài ngày và hẹn khám lại ở khoa tiết niệu, hoặc được giữ lại theo dõi, tuỳ tình trạng.

Nếu được về với ống thông, hãy hỏi kỹ cách giữ vệ sinh, cách treo túi nước tiểu, dấu hiệu phải quay lại, và ngày hẹn rút ống. Ghi lại hết vào giấy. Đừng tự rút ống ở nhà khi thấy vướng víu.

Những yếu tố hay đẩy tới bí tiểu và cách phòng

Phần lớn ca bí tiểu cấp ở đàn ông lớn tuổi xảy ra khi tuyến tiền liệt vốn đã to, rồi gặp thêm một yếu tố đẩy. Biết các yếu tố này giúp phòng lần sau.

Yếu tố đẩyVì saoPhòng thế nào
Uống nhiều rượu bia trong một bữaBàng quang đầy nhanh, rượu làm cảm giác buồn tiểu kém nhạy, co bóp yếuUống ít, xen nước lọc, đi tiểu khi bắt đầu buồn
Nhịn tiểu lâu vì ngại, vì đang ngồi xeBàng quang căng quá mức, mất khả năng co bópĐi tiểu trước khi lên xe, xin dừng giữa đường, không ngại đứng dậy
Thời tiết lạnhCơ vùng cổ bàng quang co thắtMặc ấm, đặc biệt vùng bụng dưới khi ra ngoài lạnh
Thuốc cảm, thuốc chống dị ứng, một số thuốc khácLàm bàng quang co bóp kém hoặc cổ bàng quang co lạiNói với dược sĩ, bác sĩ là mình tiểu khó trước khi dùng thuốc
Táo bón nặngRuột đầy đè lên bàng quang và cổ bàng quangĂn rau, uống đủ nước, vận động; táo bón lâu ngày thì đi khám
Nằm lâu sau mổ, sau ốmÍt vận động, dùng thuốc giảm đau, khó tiểu khi nằmBáo nhân viên y tế nếu nhiều giờ chưa tiểu được

Sau lần ấy, ông Hai không bỏ đi đám cưới, nhưng giờ ông chỉ nhấp một chén rượu mời, đi tiểu sau mỗi tiếng ngồi, và con trai luôn hỏi trước khi lên xe: "Bố đi vệ sinh chưa, đường về hai tiếng đấy."

Sau khi qua cơn: đừng coi như xong

Bí tiểu cấp được giải quyết ở cấp cứu không có nghĩa là hết chuyện. Nó là dấu hiệu cho thấy đường ra của nước tiểu đã có vấn đề đáng kể, và người từng bí tiểu một lần có nguy cơ bị lại nếu nguyên nhân chưa được xử lý. Vì vậy buổi khám tiết niệu sau đó quan trọng không kém đêm cấp cứu.

Khi tái khám, bác sĩ sẽ đánh giá tuyến tiền liệt, bàng quang, xem có cần điều trị nội khoa hay một thủ thuật nào không, và bàn với người bệnh, người nhà về các lựa chọn. Hãy hỏi rõ: "Nguy cơ bị lại của bố cháu thế nào, cần làm gì để phòng, và nếu bị lại thì xử lý ra sao?" Mỗi người một hướng, không có công thức chung.

Người nhà cũng nên ghi nhớ những thuốc đã từng làm ông bí tiểu, ví dụ một loại thuốc cảm, để lần sau đi mua thuốc nói rõ với dược sĩ. Nếu ông có ống thông về nhà, cả nhà cùng học cách giữ vệ sinh và theo dõi dấu hiệu sốt, nước tiểu đục, đau tăng.

Câu hỏi thường gặp

Bí tiểu bao lâu thì nguy hiểm?

Không nên chờ để xem bao lâu thì nguy hiểm. Khi muốn tiểu mà không tiểu được kèm bụng dưới căng đau, hãy đi cấp cứu ngay. Bí tiểu càng lâu, bàng quang càng căng giãn, đau nhiều hơn và có thể ảnh hưởng tới khả năng co bóp sau này.

Ngâm nước ấm có giúp đi tiểu được khi bị bí không?

Một số người thấy dễ tiểu hơn khi thả lỏng trong nước ấm nếu chỉ là tiểu khó nhẹ. Nhưng khi đã bí hẳn, bụng căng đau thì đừng mất thời gian thử các mẹo, hãy đến khoa cấp cứu ngay.

Đặt ống thông tiểu có đau không?

Người bệnh thường thấy khó chịu trong lúc đặt, nhưng nhân viên y tế có cách giảm khó chịu và thủ thuật diễn ra nhanh. Đa số cảm thấy nhẹ nhõm rõ rệt ngay khi nước tiểu được thoát ra.

Bí tiểu một lần rồi có bị lại không?

Có thể bị lại nếu nguyên nhân như tuyến tiền liệt to chưa được xử lý. Vì vậy sau khi qua cơn cần khám tiết niệu, theo dõi và tránh các yếu tố đẩy như uống nhiều rượu, nhịn tiểu lâu, dùng thuốc cảm không hỏi ý kiến.

Người trẻ có bị bí tiểu cấp không?

Ít gặp hơn nhưng vẫn có thể, ví dụ do viêm nhiễm, sỏi, chấn thương, hẹp niệu đạo hoặc một số thuốc. Dấu hiệu và cách xử lý giống nhau: không tiểu được, bụng dưới căng đau thì đi cấp cứu ngay.

Người già lú lẫn có thể bị bí tiểu mà không biết không?

Có. Người lớn tuổi, nhất là người sa sút trí nhớ, có thể không diễn tả được, chỉ thấy bứt rứt, kích động, kêu đau bụng mơ hồ. Người chăm sóc nên để ý xem họ có đi tiểu được không và đưa đi khám khi nghi ngờ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138