CuongTrang.comCường Tráng
Vòng bụng, cân nặng và ăn uống

Ăn khuya khi làm ca đêm: vì sao bụng to dần và cách ăn đêm nhẹ bụng

Người làm ca đêm, bảo vệ, công nhân, tài xế chạy đêm hay to bụng vì đâu, nên ăn mấy bữa, ăn gì lúc nửa đêm và lúc về nhà buổi sáng để đỡ nặng bụng, dễ ngủ.

A Vietnamese factory worker in his twenties in a salmon pink jacket eats noodle soup at a street food stall at night, low angle, warm lantern glow

Ăn khuya làm to bụng chủ yếu vì cơ thể ban đêm xử lý đường và mỡ kém hơn ban ngày, người làm ca đêm lại hay ăn thêm bữa thứ tư, chọn đồ nhanh, nhiều tinh bột và dầu mỡ, rồi ăn no ngay trước khi ngủ. Cách ăn đêm nhẹ bụng là giữ ba bữa chính theo ca, đặt bữa lớn nhất trước khi vào ca, bữa giữa ca nhỏ và ấm, nhiều đạm và rau, rồi về nhà chỉ ăn nhẹ trước khi ngủ.

Người làm ca đêm không chọn được giờ giấc, nên lời khuyên "đừng ăn sau tám giờ tối" vô nghĩa với họ. Bài này viết cho bảo vệ, công nhân, điều dưỡng, tài xế chạy đêm, người bán hàng khuya: làm sao ăn được trong ca mà không mang thêm vài phân vòng bụng mỗi năm.

Chuyện của anh Sơn: ca ba và bát mì lúc hai giờ sáng

Ví dụ giả định: anh Sơn 29 tuổi, công nhân vận hành máy ở một nhà máy, làm ca từ mười giờ đêm tới sáu giờ sáng, mỗi tháng đổi ca một lần. Trước khi vào ca anh ăn cơm tối với gia đình lúc bảy giờ. Hai giờ sáng, nghỉ giữa ca, anh cùng anh em ra quán trước cổng ăn bát mì tôm trứng hoặc bánh mì pate, kèm cốc cà phê sữa. Sáu giờ tan ca, đói lại, ghé ăn bát phở rồi về ngủ tới trưa.

Ba năm làm ca đêm, anh tăng vài ký, chủ yếu ở bụng. Anh đổ cho "làm đêm thì vậy", nhưng khi nhìn lại, mỗi ngày anh ăn bốn bữa chứ không phải ba: cơm tối, bữa giữa ca, bữa sáng sau ca, rồi bữa trưa khi ngủ dậy. Bữa giữa ca thường là đồ nhanh, nhiều tinh bột và mỡ. Bữa sáng sau ca lại ăn no ngay trước khi lên giường.

Thêm vào đó, ngủ ban ngày khó sâu, hay bị đánh thức, nên anh thường thiếu ngủ. Thiếu ngủ làm thèm ăn, nhất là đồ ngọt và đồ béo. Cả hai thứ, giờ ăn lệch và giấc ngủ thiếu, cùng đẩy vòng bụng lên. Tin tốt là sắp xếp lại giờ ăn và chọn món giữa ca thường cải thiện được nhiều, dù không đổi được ca. Anh Sơn không cần bỏ quán trước cổng hay bỏ cà phê với anh em; anh chỉ cần biết bữa nào nên to, bữa nào nên nhỏ, và bữa nào có thể bỏ hẳn.

Vì sao ăn đêm dễ tích mỡ bụng hơn

Đồng hồ sinh học không đổi theo ca làm. Cơ thể có nhịp ngày đêm riêng. Về đêm, khả năng xử lý đường trong máu thường kém hơn ban ngày, nên cùng một bát mì ăn lúc hai giờ sáng sẽ làm đường huyết lên cao và kéo dài hơn so với ăn lúc trưa. Phần dư dễ được cất thành mỡ.

Ăn thêm bữa mà không bớt bữa nào. Người làm ca đêm hay giữ nguyên ba bữa của người thường, rồi cộng thêm bữa giữa ca. Mỗi bữa không nhiều, nhưng tổng một ngày thì dư.

Đồ ăn có sẵn ban đêm thường là đồ nhanh. Mì gói, bánh mì, xôi, đồ chiên, nước ngọt, cà phê sữa. Ít rau, ít đạm nạc, nhiều tinh bột tinh chế và dầu mỡ.

Thiếu ngủ làm thèm ăn. Ngủ ban ngày thường ngắn và nông. Thiếu ngủ làm các tín hiệu đói, no lệch đi, khiến người ta thèm ăn hơn và chọn món nhiều năng lượng hơn.

Ăn no rồi nằm ngay. Bữa sáng sau ca no căng rồi lên giường làm dễ trào ngược, ợ chua, giấc ngủ càng kém, và cơ thể gần như không dùng tới phần năng lượng vừa nạp.

Ít thời gian và sức lực cho vận động. Ngủ dậy là gần tới giờ ăn, ăn xong là đi ca, tan ca thì mệt rã. Vận động bị đẩy ra khỏi lịch mà không ai để ý. Một buổi đi bộ hai mươi phút sau khi ngủ dậy buổi chiều, trước bữa đầu tiên, là khung giờ nhiều người làm ca giữ được nhất.

Sắp bữa theo ca: một ngày ăn mẫu cho ca đêm

Đây là khung tham khảo cho ca từ khoảng mười giờ đêm tới sáu giờ sáng. Ca khác thì dịch giờ tương ứng. Nguyên tắc là giữ khoảng ba bữa chính trong một chu kỳ thức, không cộng thêm bữa thứ tư.

Thời điểmBữaGợi ýNên tránh
Ngủ dậy buổi chiềuBữa chính thứ nhấtBữa cơm đầy đủ: rau, đạm, cơm vừa phảiBỏ bữa vì "chưa đói", để dồn vào ca
Trước khi vào caBữa chính thứ hai, lớn nhấtCơm tối cùng gia đình, nhiều rau, đủ đạmĂn quá no rồi vào ca buồn ngủ
Giữa ca, khoảng hai giờ sángBữa nhỏCháo, súp, trứng luộc, sữa chua không đường, chuối, bánh mì kẹp trứng và rauMì gói, đồ chiên, nước ngọt, bữa to
Tan ca, trước khi ngủBữa rất nhẹ hoặc không ănMột cốc sữa ấm không đường, vài lát bánh mì, một quả chuối nếu đóiBát phở, cơm no, cà phê

Mang theo đồ ăn giữa ca từ nhà là cách chủ động nhất: hộp cơm nhỏ, trứng luộc, rau củ cắt sẵn, một ít hạt. Nếu phải ăn ở quán trước cổng, chọn món nước có rau, có trứng hay thịt nạc, gọi suất nhỏ.

Những việc nhỏ giúp đỡ nặng bụng trong ca

Ngoài chuyện ăn gì, vài thói quen trong ca cũng ảnh hưởng tới vòng bụng và sức khoẻ của người làm đêm:

  • Uống nước lọc đều trong ca. Khát ban đêm hay bị nhầm thành đói. Để sẵn một bình nước ở chỗ làm.
  • Cà phê, nước tăng lực trong nửa đầu ca thôi. Uống gần lúc tan ca làm khó ngủ, ngủ kém lại thèm ăn.
  • Đứng dậy, đi lại mỗi giờ nếu công việc cho phép. Bảo vệ, tài xế ngồi lâu càng cần đi vài vòng.
  • Tránh đồ ngọt để "tỉnh táo". Đường cho tỉnh vài chục phút rồi mệt hơn. Một bữa nhỏ có đạm giữ sức tốt hơn.
  • Đeo kính râm trên đường về buổi sáng nếu được. Bớt ánh sáng mạnh giúp dễ vào giấc hơn khi về tới nhà.
  • Phòng ngủ ban ngày tối, mát, yên. Rèm dày, tắt chuông điện thoại, nói với gia đình giờ ngủ của mình.

Người lái xe chạy đêm cần nhớ thêm: buồn ngủ khi đang lái là nguy hiểm thật sự. Ăn no căng làm buồn ngủ hơn, nên giữ bữa giữa ca nhỏ. Thấy díp mắt, ngáp liên tục, xe lệch làn thì tấp vào chỗ an toàn nghỉ, đừng cố.

Chuẩn bị đồ ăn ca từ nhà trong mười lăm phút

Quán trước cổng nhà máy hay cây xăng lúc hai giờ sáng hiếm khi có món nhẹ bụng. Mang theo đồ ăn là cách chắc nhất, và không mất nhiều công nếu làm theo thứ tự:

  1. Nấu dư bữa cơm trước ca. Khi cả nhà ăn tối, chia sẵn một hộp nhỏ: ít cơm, nhiều rau, một phần cá hoặc thịt nạc. Không cần nấu riêng.
  2. Luộc sẵn trứng đầu tuần. Năm, sáu quả trứng luộc để tủ lạnh, mỗi ca mang một, hai quả.
  3. Rau củ cắt sẵn. Dưa chuột, cà rốt, củ đậu cắt thanh, để hộp kín. Ăn giòn, đỡ buồn miệng hơn bim bim.
  4. Một món ấm. Nếu chỗ làm có nước sôi, mang theo một gói cháo yến mạch không đường hoặc súp rau đã nấu sẵn trong bình giữ nhiệt.
  5. Một bình nước lọc to. Uống rải đều trong ca, không đợi khát.
  6. Chuẩn bị sẵn từ chiều. Để túi đồ ăn cạnh mũ bảo hiểm hoặc chìa khoá, không thì rất dễ quên khi vội đi ca.

Cả hộp đồ ăn như vậy thường rẻ hơn hai bữa ở quán, và giữ cho bữa giữa ca đủ no mà không nặng bụng. Ngày nào lỡ quên, gọi món nước có rau và trứng ở quán, suất nhỏ, thay vì mì gói hay bánh mì pate.

Ngày nghỉ và tuần đổi ca: đừng ăn hai lịch cùng lúc

Khó nhất với người làm ca không phải là những đêm làm việc, mà là ngày nghỉ và tuần đổi ca. Ngày nghỉ, nhiều người thức theo lịch gia đình, ăn ba bữa bình thường, nhưng tối lại thức khuya theo thói quen ca và ăn thêm bữa đêm. Thế là một ngày có tới năm bữa. Tuần đổi ca thì ăn lẫn lộn hai lịch, đói lúc nào ăn lúc đó.

Cách đơn giản là luôn đếm bữa theo chu kỳ thức, không theo đồng hồ. Mỗi lần thức dậy tới lúc đi ngủ tiếp, giữ khoảng ba bữa chính, bữa cuối nhẹ nhất. Ngày nghỉ nếu muốn ngồi xem bóng đá khuya với bạn, chọn một ly trà, ít hạt hay hoa quả, đừng gọi thêm một bữa nướng.

Người làm ca lâu năm cũng nên hỏi bác sĩ khi khám định kỳ về chuyện ngủ và ăn theo ca. Câu nói mẫu: "Em làm ca đêm ba năm nay, đổi ca mỗi tháng, gần đây bụng to ra và hay mệt. Em nên theo dõi gì thêm ạ?" Câu hỏi có nghề, có thời gian, có triệu chứng, giúp bác sĩ hiểu nhanh và tư vấn đúng hướng.

Khi nào nên gặp bác sĩ

Làm ca đêm lâu năm là một yếu tố nguy cơ đáng kể với sức khoẻ, nên đừng chờ có bệnh mới đi khám. Đặt lịch khám sớm nếu:

  • Ợ chua, nóng rát sau xương ức, đau thượng vị kéo dài, nhất là khi nằm sau bữa ăn.
  • Khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân hoặc tăng cân nhanh không rõ lý do.
  • Mất ngủ kéo dài, ngủ ngày không được, hoặc người nhà thấy ngáy to, có lúc ngừng thở.
  • Buồn ngủ gật khi đang làm việc hay lái xe dù đã ngủ.
  • Tâm trạng chán nản, cáu gắt kéo dài nhiều tuần.

Đi cấp cứu ngay nếu đau thắt ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh, méo miệng, yếu nửa người, hoặc nôn ra máu, đi ngoài phân đen. Trong ca đêm, báo ngay cho trưởng ca hoặc đồng nghiệp, đừng ngồi một mình chờ đỡ. Với những dấu hiệu khám thường, hãy ghi lại lịch ca, giờ ăn, giờ ngủ trong hai tuần để mang theo; bác sĩ cần biết bạn sống theo lịch nào thì mới tư vấn được giờ ăn, giờ ngủ và lịch theo dõi phù hợp, chứ không thể dùng lời khuyên chung cho người làm giờ hành chính.

Câu hỏi thường gặp

Ăn khuya có làm béo bụng không?

Ăn khuya dễ làm béo bụng hơn vì ban đêm cơ thể xử lý đường kém hơn, và bữa khuya thường là bữa thêm vào, nhiều tinh bột và mỡ. Ăn nhẹ, đúng bữa trong ca và không cộng thêm bữa thứ tư thì đỡ nhiều.

Làm ca đêm nên ăn mấy bữa?

Nên giữ khoảng ba bữa chính trong mỗi chu kỳ thức: bữa sau khi ngủ dậy, bữa lớn trước khi vào ca, và bữa nhỏ giữa ca. Lúc tan ca chỉ ăn rất nhẹ hoặc không ăn trước khi ngủ.

Giữa ca đêm nên ăn gì?

Chọn món nhỏ, ấm, có đạm và rau như cháo, súp, trứng luộc, bánh mì kẹp trứng và rau, sữa chua không đường, chuối. Tránh mì gói, đồ chiên, nước ngọt và ăn quá no.

Tan ca về có nên ăn no rồi ngủ không?

Không nên. Ăn no rồi nằm ngay dễ trào ngược, ngủ kém và năng lượng được cất thành mỡ. Nếu đói, ăn rất nhẹ như một cốc sữa ấm không đường hay quả chuối rồi đi ngủ.

Uống cà phê khi làm ca đêm có sao không?

Uống trong nửa đầu ca thường không sao với người khoẻ mạnh. Uống gần lúc tan ca làm khó ngủ ban ngày, thiếu ngủ lại làm thèm ăn và mệt. Người có bệnh tim, huyết áp nên hỏi bác sĩ.

Làm ca đêm có cần đi khám sức khoẻ thường xuyên hơn không?

Làm ca đêm lâu năm là yếu tố nguy cơ với tim mạch, đường huyết và giấc ngủ, nên khám định kỳ đều đặn. Kể rõ lịch làm ca với bác sĩ để được tư vấn lịch khám hợp với mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138