Giảm cân không nhịn đói là ăn đủ ba bữa, mỗi bữa nhiều rau và đủ đạm để no lâu, bớt dần những nguồn năng lượng dễ dư như đồ uống ngọt, đồ chiên, bữa khuya và phần tinh bột thứ hai, đồng thời thêm vận động vào những việc sẵn có trong ngày. Với đàn ông bận rộn, đi theo từng chặng ba bốn tuần, mỗi chặng chỉ thêm một hai thói quen, dễ giữ hơn nhiều so với một chế độ ăn kiêng khắt khe từ ngày đầu.
Nhịn đói giảm nhanh vài ký đầu, chủ yếu là nước và cơ, rồi người mệt, cáu, ăn bù và tăng lại. Lộ trình dưới đây không có số calo phải đếm, không có thực đơn bắt buộc, không có thuốc hay trà giảm cân. Nó được viết cho người có công việc, có gia đình, không có thời gian nấu riêng hay đến phòng tập mỗi ngày.
Chuyện của anh Lâm: ba lần giảm cân, ba lần tăng lại
Ví dụ giả định: anh Lâm 42 tuổi, chủ một tiệm sửa xe máy, làm từ bảy giờ sáng tới tám giờ tối, ăn uống theo lúc vắng khách. Ba năm qua anh đã thử ba lần giảm cân. Lần đầu nhịn tối, giảm được ít, nhưng đêm đói không ngủ được, hai tuần là bỏ. Lần hai uống một loại trà giảm cân mua trên mạng, đi ngoài liên tục, mệt rã rời, phải dừng. Lần ba chạy bộ năm cây số mỗi sáng, đau gối sau mười ngày.
Mỗi lần bỏ cuộc, anh tăng lại nhiều hơn số đã giảm, và tin rằng "người như anh không giảm được". Điểm chung của ba lần là đều bắt đầu bằng một thay đổi rất lớn, rất khó, không hợp với nhịp sống thật của một người đứng tiệm cả ngày. Cơ thể và thói quen đều phản kháng lại.
Lần thứ tư, anh làm khác: chỉ đổi hai việc trong tháng đầu, đo vòng bụng mỗi Chủ nhật, và nói rõ với vợ mình đang làm gì. Phần dưới đây là lộ trình anh đi, chia bốn chặng. Bạn có thể dịch nhanh hơn hay chậm hơn, miễn là mỗi thói quen đã thành nếp trước khi thêm cái mới.
Lộ trình mười hai tuần, chia bốn chặng
Mỗi chặng chỉ thêm ít việc. Nếu chặng nào thấy khó, kéo dài thêm hai tuần, đừng bỏ qua để sang chặng sau.
| Chặng | Ăn uống | Vận động | Dấu hiệu đang đi đúng |
|---|---|---|---|
| Tuần 1 đến 3 | Bỏ đồ uống ngọt, thay bằng nước lọc, trà không đường. Ăn rau trước mỗi bữa | Đi bộ nhanh khoảng hai mươi phút mỗi ngày, chia hai lần cũng được | Không thấy đói cồn cào, ngủ không kém đi |
| Tuần 4 đến 6 | Bỏ bát cơm thứ hai, bỏ bữa khuya. Mỗi bữa có một phần đạm cỡ lòng bàn tay | Tăng dần lên khoảng ba mươi phút, thêm leo cầu thang | Thắt lưng hơi lỏng, buổi chiều đỡ thèm ngọt |
| Tuần 7 đến 9 | Đổi món chiên sang luộc, kho, hấp ở bữa nhà. Ăn ngoài thì chọn món nước có rau | Thêm hai buổi tập sức mạnh đơn giản mỗi tuần: ngồi xuống đứng lên, chống đẩy vào tường | Vòng bụng giảm so với tuần đầu, lên cầu thang đỡ thở |
| Tuần 10 đến 12 | Giữ nếp; tập ăn chậm, dừng khi vừa no. Có một bữa thoải mái mỗi tuần không sao | Duy trì, chọn thêm môn mình thích: cầu lông, bơi, đạp xe | Không còn thấy đây là "ăn kiêng", mà là cách ăn bình thường |
Các con số về thời gian đi bộ là tham khảo phổ biến cho người lớn khoẻ mạnh. Người đang có huyết áp cao, bệnh tim, đau khớp gối hay bỏ vận động nhiều năm nên hỏi bác sĩ trước khi tăng cường độ, và luôn dừng lại nếu đau ngực, choáng, khó thở bất thường.
Vì sao ăn no mà vẫn giảm được
Rau và đạm làm no lâu với ít năng lượng. Một đĩa rau luộc lớn và một miếng cá cỡ lòng bàn tay làm no gần bằng hai bát cơm, nhưng nhẹ hơn nhiều. Đổi tỷ lệ trên đĩa, không cần đổi lượng ăn, là phần lớn bí mật.
Đồ uống là năng lượng không làm no. Một ly nước ngọt, trà sữa hay cà phê sữa không làm bạn ăn bớt bữa tiếp theo. Bỏ chúng là cách giảm đáng kể mà không thấy đói chút nào.
Đạm giữ cơ khi giảm cân. Nhịn đói làm mất cả cơ, mà cơ là thứ đốt năng lượng ngay cả khi ngồi. Ăn đủ đạm và tập sức mạnh nhẹ giúp phần giảm đi chủ yếu là mỡ.
Ngủ đủ làm bớt thèm ăn. Người thiếu ngủ thường thấy đói hơn và thèm đồ ngọt, đồ béo hơn. Giờ ngủ ổn định là một phần của lộ trình, không phải chuyện riêng.
Giảm chậm thì giữ được. Tham khảo phổ biến là giảm khoảng nửa ký tới một ký mỗi tuần được coi là an toàn với đa số người lớn. Chậm hơn thế cũng tốt, miễn là vòng bụng đi xuống theo tháng.
Những thứ KHÔNG nằm trong lộ trình
Mỗi thứ dưới đây đều được quảng cáo là "giảm nhanh", và mỗi thứ đều có lý do để tránh hoặc phải hỏi bác sĩ trước:
- Thuốc, viên, trà giảm cân mua trên mạng. Nhiều loại trộn chất lợi tiểu, nhuận tràng hoặc chất không được phép, gây mất nước, rối loạn nhịp tim, hại gan. Không tự dùng; muốn dùng bất cứ thứ gì, hỏi bác sĩ.
- Nhịn ăn kéo dài, chỉ uống nước, "detox" bằng nước ép. Giảm cân nhanh chủ yếu là nước và cơ, dễ chóng mặt, nguy hiểm với người có bệnh tiểu đường, tim mạch.
- Bỏ hẳn tinh bột hoặc bỏ hẳn một nhóm thực phẩm. Khó giữ lâu, dễ mệt khi làm việc chân tay, và thường ăn bù rất nhiều khi dừng.
- Tập quá sức ngay từ đầu. Chạy dài, tập nặng khi cơ thể chưa quen dễ chấn thương, rồi phải nghỉ hẳn.
- Đai quấn nóng, xông hơi để "đổ mỡ". Mồ hôi là nước, uống vào lại là hết.
Nếu bạn đã thử nhiều cách mà vẫn không giảm được, hoặc thấy mình ăn mất kiểm soát, đó là lý do để đi khám, không phải lý do để thử một loại thuốc mới. Bác sĩ có thể tìm nguyên nhân khác như tuyến giáp, giấc ngủ, thuốc đang dùng, và chỉ bác sĩ mới quyết định có cần can thiệp gì thêm hay không.
Bữa sáng, bữa nhà và chuyện nấu nướng của người bận
Anh Lâm không có thời gian nấu riêng, và cũng không muốn bắt vợ nấu riêng cho mình. Cách làm của anh là ăn cùng mâm cơm gia đình, chỉ đổi thứ tự và tỷ lệ: gắp rau, húp canh trước, một phần đạm vừa phải, một bát cơm. Vợ anh nấu bớt món chiên, thêm một đĩa rau luộc mỗi bữa, cả nhà cùng ăn. Không ai phải ăn kiêng, nhưng bữa nhà tự nhẹ đi.
Bữa sáng là chỗ anh hay bỏ nhất, vì khách đến sớm. Anh chuẩn bị sẵn: tối hôm trước luộc vài quả trứng, sáng ăn hai quả với một ổ bánh mì nhỏ và một quả chuối, hoặc một bát xôi nhỏ có đỗ. Đủ đạm cho buổi sáng đứng tiệm, và trưa không còn đói đến mức ăn hai đĩa cơm.
Về vận động, anh không đến phòng tập. Anh đi bộ nhanh hai mươi phút sau bữa tối quanh khu chợ, tối thứ Ba và thứ Năm tập vài động tác sức mạnh ngay ở tiệm khi đóng cửa: ngồi xuống đứng lên, chống đẩy vào tường, xách hai can nước đi đi lại lại. Câu anh nói với vợ trước khi bắt đầu: "Ba tháng này anh muốn giảm vòng bụng, em nấu cho cả nhà như bình thường, chỉ thêm rau, bớt rán giúp anh."
Giữa lộ trình mà phải đi ăn ngoài, đi tiếp khách
Một bữa ngoài không làm hỏng mười hai tuần. Đàn ông đi làm khó tránh được đám cưới, buổi gặp khách hay bữa nhậu với bạn cũ. Điều làm hỏng lộ trình không phải bữa đó, mà là suy nghĩ "hôm nay hỏng rồi, mai tính" rồi buông luôn cả tuần.
Giữ nguyên tắc cũ trong bữa mới. Ăn rau, món luộc, hấp trước; chọn hai món mình thích nhất; bỏ món tinh bột chốt cuối; uống nước lọc xen giữa các lượt. Không cần giải thích với ai là đang giảm cân.
Chọn quán khi được quyền chọn. Nếu mình là người hẹn, chọn quán lẩu, quán cá, quán cơm có nhiều rau thay vì quán nướng, quán đồ chiên. Bạn bè thường chẳng để ý, còn mình đỡ phải gồng.
Ngày hôm sau quay về nếp ngay. Ăn sáng bình thường, đi bộ, không nhịn để bù. Đo vòng bụng theo lịch tuần chứ đừng đo sáng hôm sau, vì số đo lúc đó chỉ phản ánh nước và đồ ăn còn trong bụng.
Đếm theo tuần, không theo ngày. Một tuần có hai mươi mốt bữa. Nếu mười tám, mười chín bữa đi đúng nếp, hai ba bữa ăn thoải mái thì lộ trình vẫn chạy. Anh Lâm tự cho mình một bữa "thoải mái" mỗi tuần và thấy nhờ đó mà giữ được lâu hơn hẳn các lần trước.
Khi nào nên gặp bác sĩ
Giảm cân bằng ăn uống và vận động là an toàn với đa số người. Nhưng nên gặp bác sĩ trước khi bắt đầu, hoặc trong lúc đang giảm, nếu:
- Đang có bệnh tim, huyết áp cao, tiểu đường, bệnh thận, hoặc đang uống thuốc theo đơn, vì thay đổi ăn uống có thể cần chỉnh thuốc.
- Sụt cân nhanh hơn dự kiến mà không cố gắng nhiều, kèm mệt, ăn kém, đổ mồ hôi đêm.
- Chóng mặt, choáng, tim đập nhanh, run tay khi đói.
- Đã làm đều ba tháng mà vòng bụng và cân không đổi chút nào.
- Thấy mình ăn mất kiểm soát, ăn rồi tự trách, hoặc nghĩ về cân nặng tới mức ảnh hưởng công việc, gia đình.
Đi cấp cứu ngay nếu đang tập mà đau thắt ngực, khó thở dữ dội, ngất, hoặc đột ngột méo miệng, yếu nửa người. Khi khám thường, mang theo sổ đo vòng bụng, cân nặng và mô tả những gì bạn đã đổi, để bác sĩ có bức tranh đầy đủ. Người đang dùng thuốc huyết áp hay tiểu đường càng cần báo khi đổi cách ăn, vì ăn ít đi và vận động nhiều hơn có thể làm chỉ số tụt thấp, và việc chỉnh thuốc là việc của bác sĩ, không tự bỏ thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Giảm cân không nhịn đói có thật sự được không?
Được, nếu mỗi bữa nhiều rau, đủ đạm để no lâu và bớt những nguồn năng lượng dễ dư như đồ uống ngọt, đồ chiên, bữa khuya. Kèm vận động đều và ngủ đủ, vòng bụng thường nhỏ dần theo tháng.
Mỗi tuần giảm bao nhiêu ký là an toàn?
Tham khảo phổ biến là khoảng nửa ký tới một ký mỗi tuần với đa số người lớn. Giảm nhanh hơn thường là mất nước và cơ, dễ tăng lại. Người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ về tốc độ phù hợp.
Có nên dùng trà hoặc thuốc giảm cân cho nhanh không?
Không nên tự dùng. Nhiều sản phẩm trôi nổi trộn chất lợi tiểu, nhuận tràng hoặc chất cấm, gây hại tim và gan. Muốn dùng bất cứ thứ gì, hỏi bác sĩ; chỉ bác sĩ mới quyết định có cần can thiệp thêm hay không.
Người bận không có thời gian tập thì giảm cân thế nào?
Thêm vận động vào việc sẵn có: đi bộ nhanh sau bữa tối, leo cầu thang, đỗ xe xa hơn, tập vài động tác sức mạnh tại nhà hai buổi mỗi tuần. Phần ăn uống vẫn là phần quyết định nhiều nhất.
Bỏ hẳn cơm có giúp giảm cân nhanh không?
Bỏ hẳn cơm có thể giảm nhanh lúc đầu nhưng khó giữ lâu, dễ mệt khi làm việc và ăn bù khi dừng. Giữ một bát cơm vừa phải, ăn rau và đạm trước thường bền hơn.
Giảm cân xong làm sao để không tăng lại?
Đừng coi lộ trình là ăn kiêng tạm thời. Giữ các thói quen đã thành nếp, đo vòng bụng mỗi tuần hoặc hai tuần, và quay về nếp cũ ngay sau những dịp ăn uống nhiều thay vì bỏ hẳn.