Ở đàn ông khoảng 40 tuổi, cương dương kém dần trong nhiều tuần, nhiều tháng không chỉ là chuyện phòng the: đó có thể là dấu hiệu sớm của mạch máu đang hẹp lại, huyết áp, mỡ máu hay đường huyết có vấn đề, đôi khi xuất hiện trước cả khi tim lên tiếng. Vì vậy, việc nên làm đầu tiên không phải là tìm thuốc, mà là đi khám để bác sĩ xem toàn bộ sức khoẻ tim mạch và chuyển hoá của bạn.
Bài này đi theo tình huống của anh Hưng (ví dụ giả định), 43 tuổi, kế toán trưởng một công ty xây dựng, hút gần một bao thuốc mỗi ngày, vòng bụng to dần từ năm 35 tuổi, tiếp khách hai ba buổi một tuần. Ba tháng nay anh thấy "không còn được như trước", ngại nói với vợ, lén đọc quảng cáo trên mạng. Chuyện của anh Hưng là chuyện của rất nhiều người, và hướng đi đúng thì khá rõ ràng.
Vì sao cương dương lại liên quan tới tim
Cương dương là một việc của mạch máu nhiều hơn người ta nghĩ. Khi có kích thích, các mạch máu nhỏ ở dương vật giãn ra để máu đổ vào và giữ lại. Muốn vậy, lớp lót trong lòng mạch phải khoẻ, mạch phải đủ đàn hồi, thần kinh dẫn tín hiệu phải thông suốt. Bất cứ thứ gì làm hỏng mạch máu ở tim cũng làm hỏng mạch máu ở đây: thuốc lá, huyết áp cao kéo dài, mỡ máu cao, đường huyết cao, ít vận động, mỡ bụng nhiều.
Điểm khác là mạch máu ở dương vật nhỏ hơn mạch vành của tim. Khi lòng mạch bắt đầu hẹp, mạch nhỏ thường "kêu" trước. Các bác sĩ tim mạch và nam khoa vì thế hay nói với nhau rằng rối loạn cương ở đàn ông trung niên là một lời nhắc nên kiểm tra tim, chứ không chỉ là chuyện riêng của vợ chồng. Không phải ai cương kém cũng có bệnh tim, nhưng bỏ qua dấu hiệu này là bỏ qua một cơ hội phát hiện sớm.
Trường hợp anh Hưng hội đủ nhiều yếu tố: hút thuốc lâu năm, bụng to, ít vận động, nhậu đều. Anh chưa từng đo huyết áp hay thử đường huyết trong hai năm qua. Với một người như vậy, cương kém nên được coi là lý do để đi khám tổng thể, càng sớm càng tốt.
Phân biệt nguyên nhân thường gặp: mạch máu, tâm lý hay thói quen
Rối loạn cương thường có nhiều nguyên nhân chồng lên nhau. Bảng dưới không dùng để tự chẩn đoán, chỉ giúp bạn kể bệnh cho bác sĩ rõ hơn.
| Nhóm nguyên nhân | Hay đi kèm điều gì | Bạn nên ghi lại để kể |
|---|---|---|
| Mạch máu, chuyển hoá | Kém dần đều đặn trong nhiều tháng, kể cả lúc thư thái; hay đi với hút thuốc, bụng to, huyết áp, đường huyết, mỡ máu chưa kiểm tra | Bắt đầu từ khi nào, có kém dần không, có đau ngực, mệt khi leo cầu thang không |
| Tâm lý, căng thẳng | Xuất hiện đột ngột sau một biến cố (mất việc, nợ, căng thẳng vợ chồng), lúc được lúc không | Có chuyện gì xảy ra trong đời sống quanh thời điểm đó |
| Thói quen, giấc ngủ | Ngủ ít, ngáy to, uống rượu nhiều, làm ca đêm, mệt kéo dài | Mỗi tuần uống bao nhiêu buổi, ngủ mấy tiếng, người nhà có thấy ngáy hay ngưng thở không |
| Thuốc đang dùng, bệnh khác | Đang dùng thuốc huyết áp, thuốc trầm cảm hay thuốc khác lâu dài; có bệnh tuyến giáp, nội tiết | Mang theo vỏ hộp hoặc đơn thuốc đang dùng, không tự bỏ thuốc |
Một chi tiết bác sĩ hay hỏi là cương dương tự nhiên vào buổi sáng còn hay không. Câu trả lời giúp họ định hướng giữa nguyên nhân thể chất và tâm lý, nên bạn chịu khó để ý trong vài tuần trước khi đi khám. Đây là câu hỏi y khoa bình thường, không có gì phải ngại.
Việc làm trong tuần này, theo thứ tự
Anh Hưng không cần làm mọi thứ một lúc. Năm bước dưới đây đủ để bắt đầu đúng hướng.
- Đặt lịch khám. Có thể khám nội tổng quát hoặc tim mạch trước để kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu, rồi khám nam khoa; hoặc vào khoa nam khoa, tiết niệu ở bệnh viện và nói rõ muốn kiểm tra cả tim mạch, chuyển hoá. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm phù hợp.
- Viết ra một trang ghi chép. Thời điểm bắt đầu, mức độ, thói quen hút thuốc, uống rượu, giấc ngủ, thuốc đang dùng, bệnh của bố mẹ anh em ruột (nhồi máu cơ tim, đột quỵ, tiểu đường).
- Đo huyết áp ở trạm y tế xã, phường hoặc nhà thuốc nếu chưa đo lâu ngày. Ghi lại để mang theo, nhưng không tự kết luận.
- Nói với vợ một câu ngắn. Không cần kể chi tiết, chỉ cần để vợ biết anh đang đi khám vì sức khoẻ, không phải vì chuyện tình cảm.
- Không mua bất cứ loại thuốc, viên uống, rượu ngâm nào trong lúc chờ khám. Lý do nằm ở mục dưới.
Câu mở đầu với bác sĩ có thể rất đơn giản: "Thưa bác sĩ, mấy tháng nay em cương dương kém dần, em hút thuốc lâu năm và chưa kiểm tra tim mạch, em muốn khám cho đúng." Bác sĩ nam khoa nghe câu này mỗi ngày, bạn nói thẳng là giúp họ làm việc nhanh hơn.
Những cái sai hay gặp và vì sao nguy hiểm
Tự mua thuốc trên mạng hoặc nhờ người quen. Một số thuốc điều trị rối loạn cương có tương tác nguy hiểm với thuốc tim mạch, đặc biệt nhóm thuốc giãn mạch dùng cho đau thắt ngực, có thể làm tụt huyết áp nặng. Hàng trôi nổi còn không rõ thành phần, liều lượng. Chỉ bác sĩ, sau khi khám, mới quyết định có dùng thuốc hay không và dùng loại nào.
Uống rượu ngâm, rượu thuốc bổ thận tráng dương. Rượu làm mọi thứ tệ hơn: hại gan, tăng huyết áp, làm giảm cương dương. Rượu ngâm tự nấu còn có nguy cơ ngộ độc. Đây là thói quen nên bỏ chứ không phải phương thuốc.
Chỉ "chữa" chuyện cương mà bỏ qua tim. Nếu thuốc giúp tạm thời mà gốc là mạch máu đang hẹp, bạn đã che đi một tín hiệu cảnh báo. Mục tiêu của buổi khám là tìm gốc rễ.
Im lặng, tránh mặt vợ. Nhiều người vì ngại nên bắt đầu về muộn, kiếm cớ bận, khiến vợ nghĩ sang chuyện khác. Sự im lặng gây hiểu lầm còn nặng nề hơn chính vấn đề sức khoẻ.
Đổi thói quen: phần anh tự làm được, song song với khám
Tin tốt là những việc giúp tim khoẻ cũng là những việc giúp cương dương tốt hơn ở nhiều người. Không có gì là bí mật: bỏ thuốc lá, giảm rượu, vận động đều, ngủ đủ, giảm vòng bụng. Với anh Hưng, việc có giá trị nhất là bỏ thuốc lá. Có thể nhờ tư vấn cai thuốc ở cơ sở y tế thay vì tự cố gắng một mình.
Với rượu, mục tiêu thực tế là giảm số buổi nhậu trong tuần và không uống tới say. Khi tiếp khách, chỉ cần nói gọn: "Dạo này em đang khám tim mạch, bác sĩ dặn bớt rượu, em xin phép uống nước thôi." Nói vì sức khoẻ thì hầu như không ai ép thêm.
Vận động thì bắt đầu nhẹ nhàng: đi bộ nhanh mỗi ngày, mức tham khảo phổ biến là khoảng 30 phút, chia làm hai lần cũng được. Người có huyết áp cao hoặc đã lâu không tập nên hỏi bác sĩ trước khi tập nặng. Về ăn uống, bớt đồ chiên, bớt bia buổi tối, thêm rau và bữa ăn ở nhà.
Cần nói rõ là không ai hứa được kết quả. Có người thay đổi lối sống thấy khá lên rõ, có người cần thêm điều trị. Nhưng dù kết quả ra sao, những thay đổi này vẫn có lợi cho tim, cho gan, cho tuổi già của chính bạn. Đó là lý do đáng làm.
Câu hỏi nên mang theo vào phòng khám
Nhiều người vào phòng khám rồi quên hết điều định hỏi. Chép sẵn vài câu dưới đây vào điện thoại, đến lượt thì đọc lần lượt, bác sĩ sẽ trả lời theo tình trạng cụ thể của bạn:
- "Theo bác sĩ, tình trạng của em nghiêng về mạch máu, tâm lý hay thói quen, hay là cả mấy thứ cùng lúc?"
- "Em có cần làm thêm xét nghiệm đường huyết, mỡ máu, đo điện tim hay khám tim mạch không?"
- "Thuốc huyết áp, thuốc dạ dày em đang uống có ảnh hưởng gì không, em có nên đổi không?" — hỏi để bác sĩ xem, tuyệt đối không tự ngưng thuốc.
- "Nếu em bỏ thuốc lá, giảm rượu thì bao lâu nên quay lại để bác sĩ đánh giá lại?"
- "Vợ em có nên vào cùng trong lần tái khám không?"
- "Những dấu hiệu nào thì em phải quay lại sớm hoặc đi cấp cứu?"
Ghi lại câu trả lời ngay sau buổi khám, vì lúc ra về người ta hay nhớ lộn. Nếu bác sĩ nói một thuật ngữ khó hiểu, cứ hỏi lại cho tới khi rõ, đó là quyền của người bệnh. Với anh Hưng, chỉ riêng việc hỏi câu thứ hai đã dẫn tới phát hiện huyết áp cao chưa từng được điều trị, một phát hiện có ý nghĩa hơn nhiều so với lý do ban đầu anh đi khám.
Khi nào gặp bác sĩ, khi nào phải đi cấp cứu
Cương dương kém kéo dài vài tuần trở lên là đủ lý do đi khám nam khoa, tiết niệu. Nên đi sớm hơn nếu có thêm một trong các dấu hiệu sau:
- Đau tức ngực, khó thở hoặc mệt bất thường khi leo cầu thang, đi bộ nhanh.
- Khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ lý do, vết thương lâu lành.
- Gia đình có người nhồi máu cơ tim, đột quỵ khi còn trẻ.
- Kèm buồn chán kéo dài, mất hứng thú với mọi thứ, mất ngủ.
- Cương đau kéo dài nhiều giờ không xuống, nhất là sau khi dùng bất kỳ thuốc nào: đây là cấp cứu, cần đến bệnh viện ngay.
- Đau thắt ngực dữ dội, khó thở, vã mồ hôi, méo miệng hay yếu nửa người: gọi cấp cứu ngay, không chờ.
Đi khám vì rối loạn cương không phải là chuyện xấu hổ. Đó là một trong những lần đi khám có giá trị nhất của tuổi trung niên, vì nó có thể giúp phát hiện sớm những bệnh âm thầm khác.
Câu hỏi thường gặp
Rối loạn cương dương ở tuổi 40 có phải do tuổi tác không?
Tuổi tác có ảnh hưởng nhưng ở tuổi 40 thường chưa phải lý do chính. Hay gặp hơn là thuốc lá, rượu, vòng bụng to, huyết áp, đường huyết, căng thẳng và thiếu ngủ. Bác sĩ sẽ khám để tìm nguyên nhân cụ thể của bạn.
Nên khám nam khoa hay tim mạch trước?
Cả hai đều đúng hướng. Bạn có thể vào khoa nam khoa, tiết niệu và nói rõ muốn kiểm tra cả tim mạch, đường huyết; bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm hoặc giới thiệu sang chuyên khoa khác khi cần.
Có nên tự mua thuốc cường dương uống thử trước khi đi khám không?
Không nên. Một số thuốc loại này tương tác nguy hiểm với thuốc tim mạch và có thể làm tụt huyết áp nặng, hàng trôi nổi còn không rõ thành phần. Việc dùng thuốc hay không là do bác sĩ quyết định sau khi khám.
Bỏ thuốc lá có giúp cương dương tốt hơn không?
Ở nhiều người, bỏ thuốc lá giúp mạch máu khoẻ hơn và có lợi cho cương dương, nhưng mức cải thiện khác nhau tuỳ người và không ai hứa được kết quả. Dù vậy, bỏ thuốc luôn có lợi cho tim, phổi và tuổi thọ.
Đi khám rối loạn cương có phải kể chuyện riêng tư không?
Bác sĩ sẽ hỏi một số câu về mức độ, thời điểm bắt đầu, thói quen sinh hoạt và thuốc đang dùng. Đây là hỏi bệnh y khoa bình thường, được giữ kín, và trả lời thật giúp bác sĩ tìm đúng nguyên nhân.
Có nên rủ vợ đi khám cùng không?
Tuỳ hai vợ chồng. Có người thấy yên tâm hơn khi có vợ đi cùng, có người muốn khám riêng lần đầu. Điều quan trọng là để vợ biết bạn đang chăm lo sức khoẻ, tránh hiểu lầm không đáng có.