Giảm cân bị chững thường do ba lý do cộng lại: cơ thể nhẹ hơn nên dùng ít năng lượng hơn lúc đầu, các thói quen tốt trôi dần mà không nhận ra, và cân nặng bị nước, cơ che mất phần mỡ đang giảm. Trước khi siết ăn thêm, hãy kiểm tra vòng bụng, xem lại ghi chép hai tuần, và chỉnh vận động, giấc ngủ; nhịn đói thêm thường làm chững lâu hơn.
Gần như ai giảm cân cũng gặp lúc cân đứng yên, thường sau vài tháng đầu. Đây là phản ứng bình thường của cơ thể, không phải dấu hiệu "người mình không giảm được". Bài này đi theo kiểu hiểu lầm và sự thật, kèm một danh sách tự kiểm để tìm đúng chỗ cần chỉnh, và lúc nào thì chững là lý do để đi khám.
Chuyện của anh Bình: tháng thứ tư, cái cân không nhúc nhích
Ví dụ giả định: anh Bình 47 tuổi, giáo viên cấp hai, bắt đầu giảm cân từ đầu năm học sau khi đi khám được dặn để ý vòng bụng. Ba tháng đầu mọi thứ suôn sẻ: anh bỏ cà phê sữa, đi bộ mỗi tối, bớt cơm, vòng bụng giảm thấy rõ, quần cũ mặc vừa lại. Sang tháng thứ tư, ba tuần liền cái cân không xuống thêm chút nào.
Anh bắt đầu lo, rồi bực. Anh cắt thêm bữa tối, chỉ ăn rau, đi bộ gấp đôi. Một tuần sau anh mệt, giảng bài không có sức, tối về cáu với con, cuối tuần thì ăn bù một bữa lớn. Cân vẫn vậy. Anh tự hỏi có phải cơ thể mình "quen rồi", có phải phải uống thêm gì mới giảm tiếp.
Khi ngồi lại cùng vợ xem sổ ghi, hai người phát hiện vài điều. Vòng bụng thật ra vẫn giảm một chút trong ba tuần đó. Buổi đi bộ tối từ bốn mươi phút đã rút xuống hai mươi phút từ lúc nào vì trời mưa và chấm bài. Ly cà phê sữa đã quay lại, "chỉ thỉnh thoảng". Và anh ngủ ít hơn hẳn vì mùa thi. Chững không đến từ một nguyên nhân bí ẩn nào, mà từ nhiều thứ nhỏ trôi dần. Và cách anh phản ứng, cắt bữa rồi ăn bù, lại làm mọi thứ rối thêm.
Năm hiểu lầm về chững cân, và sự thật
Lúc cân đứng yên là lúc dễ tin vào những lời giải thích nghe hợp lý nhất. Đây là những điều hay nghe, và điều thật sự đang diễn ra:
- "Cân đứng yên nghĩa là không giảm mỡ nữa." Sự thật: cân bị nước, thức ăn trong ruột, cơ ảnh hưởng. Nếu bạn tập sức mạnh, cơ tăng có thể bù phần mỡ giảm. Vòng bụng mới là thước đo nên nhìn.
- "Cơ thể đã quen, phải ăn ít hơn nữa." Sự thật: người nhẹ hơn thì dùng ít năng lượng hơn, đúng vậy. Nhưng nhịn thêm thường làm mất cơ, mệt, rồi ăn bù. Chỉnh nhỏ và tăng vận động bền hơn.
- "Chuyển hoá bị hỏng vì ăn kiêng." Sự thật: chuyển hoá có chậm đi phần nào khi giảm cân, nhưng không "hỏng". Phần lớn chững là do nếp sống trôi dần.
- "Phải thêm thuốc hoặc trà mới phá được chững." Sự thật: không có sản phẩm nào phá chững một cách an toàn. Muốn dùng gì, hỏi bác sĩ trước.
- "Chững là thất bại." Sự thật: giữ được cân sau khi đã giảm là một thành quả. Nhiều người dừng ở mức này vài tuần rồi giảm tiếp khi chỉnh nếp.
Hiểu đúng những điều này giúp bạn không phản ứng thái quá. Phản ứng thái quá như cắt bữa, tập gấp đôi, uống sản phẩm lạ, là nguyên nhân phổ biến nhất khiến người ta bỏ cuộc giữa chừng.
Chững thật hay chững giả: khi cái cân nói sai
Bữa mặn hôm trước làm cân tăng. Ăn mặn, nhất là sau bữa phở, bữa lẩu hay đồ nhậu, làm cơ thể giữ nước. Sáng hôm sau cân có thể nhích lên dù mỡ không hề tăng. Vài ngày ăn nhạt lại, số này tự xuống.
Tập sức mạnh mới bắt đầu. Những tuần đầu tập sức mạnh, cơ giữ thêm nước để hồi phục và có thể tăng chút khối cơ. Cân đứng yên trong khi vòng bụng giảm là chuyện thường gặp ở giai đoạn này.
Cân khác giờ, khác quần áo, khác cái cân. Cân buổi tối sau ăn khác cân buổi sáng lúc bụng rỗng. Cân ở nhà và cân ở phòng khám có thể lệch nhau. Chỉ so những lần cân cùng giờ, cùng cái cân.
Đi ngoài không đều. Táo bón vài ngày cũng làm cân nhích lên. Đây là lý do thêm rau và nước lọc vừa tốt cho tiêu hoá vừa làm số cân bớt nhảy.
Nhìn từng ngày thay vì xu hướng. Cân dao động lên xuống từng ngày là bình thường. Chững thật là khi trung bình của ba, bốn tuần không đổi và vòng bụng cũng không đổi. Nếu vòng bụng vẫn giảm, bạn chưa chững, chỉ là cái cân chưa theo kịp.
Tự kiểm: sáu chỗ hay trôi dần mà không biết
Lấy hai tuần ghi chép gần nhất, hoặc ghi lại từ hôm nay trong hai tuần, rồi trả lời thật từng câu:
- Đồ uống: ly cà phê sữa, trà sữa, nước ngọt, bia có quay lại không, dù "thỉnh thoảng"?
- Phần ăn: bát cơm có to dần lên, có thêm bát thứ hai mấy bữa gần đây không?
- Ăn vặt: có những miếng nhỏ không tính: bánh của con, hoa quả sấy, hạt rang muối khi xem bóng đá?
- Vận động: số phút đi bộ, số buổi tập có giảm so với tháng đầu không?
- Giấc ngủ: có ngủ ít hơn, thức khuya hơn vì công việc, con nhỏ, điện thoại?
- Cuối tuần: các ngày thứ Bảy, Chủ nhật có ăn uống khác hẳn ngày thường không?
Phần lớn người làm bảng tự kiểm này thấy ít nhất hai, ba chỗ đã trôi. Không cần sửa hết cùng lúc: chọn hai chỗ dễ nhất, sửa trong hai tuần, rồi đo lại vòng bụng. Ghi chép trung thực ở đây quan trọng hơn mọi lời khuyên. Với anh Bình, hai chỗ được chọn là quay lại bốn mươi phút đi bộ, đổi sang đi trong nhà thi đấu của trường những hôm mưa, và bỏ hẳn ly cà phê sữa buổi chiều. Hai tuần sau, vòng bụng nhích xuống tiếp, và cái cân cũng bắt đầu chạy theo.
Nên chỉnh gì, theo thứ tự
Sau khi tự kiểm, chỉnh theo thứ tự từ dễ và ít hại tới khó. Đừng nhảy ngay vào việc cắt bữa.
| Thứ tự | Việc chỉnh | Vì sao đặt ở đây |
|---|---|---|
| 1 | Sửa các chỗ đã trôi trong bảng tự kiểm | Đây thường là nguyên nhân chính, sửa không tốn sức |
| 2 | Thêm vận động đời thường: đi bộ thêm mười phút, cầu thang, đứng dậy mỗi giờ | Tăng năng lượng dùng mà không làm đói thêm nhiều |
| 3 | Thêm hai buổi tập sức mạnh mỗi tuần nếu chưa có | Giữ và tăng cơ, giúp cơ thể dùng nhiều năng lượng hơn ngay cả lúc nghỉ |
| 4 | Ngủ đủ, đi ngủ đúng giờ | Thiếu ngủ làm thèm ăn và mệt, khó giữ mọi thứ khác |
| 5 | Bớt nhẹ phần tinh bột hoặc dầu mỡ ở một bữa | Chỉnh nhỏ, không phải cắt bữa |
| 6 | Đi khám nếu đã làm đủ mà ba tháng không đổi | Có thể có nguyên nhân khác cần bác sĩ tìm |
Cũng nên nghĩ lại mục tiêu. Nếu vòng bụng đã về gần mốc tham khảo, huyết áp, sức khoẻ cải thiện, có khi mức hiện tại là mức hợp lý để giữ. Mục tiêu sức khoẻ không nhất thiết là con số trên cân hồi hai mươi tuổi.
Giữ động lực khi cái cân không giúp mình
Lúc chững là lúc động lực xuống thấp nhất. Một cách giữ là đổi thứ mình theo dõi: thay vì nhìn cân mỗi sáng, nhìn vòng bụng mỗi hai tuần, số buổi đi bộ trong tuần, giờ đi ngủ, cảm giác khi leo cầu thang. Anh Bình bắt đầu ghi thêm một dòng mỗi tối: "hôm nay đi bộ bao lâu, ngủ lúc mấy giờ". Thấy những con số đó đều đặn, anh bớt sốt ruột với cái cân.
Một cách khác là nhìn những thay đổi không đo bằng ký: quần áo vừa hơn, đỡ ngáy, giảng bài cả buổi đỡ mỏi, chơi cầu lông với con được lâu hơn. Những điều đó là lý do thật sự để giảm cân, và chúng vẫn đang tiến triển kể cả khi cân đứng yên.
Nói chuyện với vợ hoặc người thân cũng giúp nhiều. Câu nói mẫu: "Mấy tuần nay cân anh không xuống, anh hơi nản. Em xem sổ với anh, xem anh có trôi chỗ nào không." Người ngoài thường thấy những thói quen mình đã quen mắt không còn nhìn ra. Và cả nhà nên tránh những câu kiểu "ăn kiêng mãi mà có thấy gầy đâu", vì nó chỉ làm người đang cố gắng muốn buông.
Khi nào nên gặp bác sĩ
Chững cân là chuyện bình thường. Nhưng nên đi khám nếu chững đi kèm những dấu hiệu khác, hoặc đã làm đủ mà lâu không đổi:
- Đã giữ nếp ăn, vận động, ngủ đều đặn khoảng ba tháng mà vòng bụng và cân không đổi chút nào.
- Mệt nhiều, sợ lạnh, da khô, táo bón, phù mặt, tăng cân không rõ lý do: có thể cần kiểm tra tuyến giáp.
- Đang uống thuốc theo đơn và thấy cân tăng sau khi bắt đầu thuốc: hỏi bác sĩ, không tự ngừng thuốc.
- Ngáy to, ngủ dậy vẫn mệt, ban ngày buồn ngủ gật.
- Chán nản kéo dài, ăn uống mất kiểm soát, nghĩ về cân nặng nhiều tới mức ảnh hưởng cuộc sống.
Đi cấp cứu ngay nếu có đau thắt ngực, khó thở, ngất, hoặc tê yếu nửa người. Khi khám thường, mang theo sổ ghi vòng bụng, cân nặng, những gì đã đổi trong ăn uống và vận động. Câu nói mẫu: "Em giảm được ba tháng rồi đứng yên hai tháng nay, đây là sổ ghi của em. Bác sĩ xem giúp có cần kiểm tra gì thêm không ạ?" Bác sĩ sẽ hỏi về giấc ngủ, thuốc đang dùng, tiền sử gia đình và quyết định có cần xét nghiệm hay không, nên trả lời càng thật càng tốt.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao giảm cân được một thời gian thì bị chững?
Cơ thể nhẹ hơn nên dùng ít năng lượng hơn lúc đầu, các thói quen tốt hay trôi dần mà không biết, và cân bị nước, cơ che mất phần mỡ đang giảm. Đây là hiện tượng bình thường, gần như ai cũng gặp.
Giảm cân bị chững có nên ăn ít hơn nữa không?
Không nên vội cắt bữa. Hãy tự kiểm xem đồ uống, phần ăn, vận động, giấc ngủ có trôi không, rồi chỉnh những chỗ đó trước. Nhịn thêm thường làm mất cơ, mệt và ăn bù, khiến chững lâu hơn.
Cân không giảm nhưng vòng bụng giảm thì có sao không?
Đó thường là dấu hiệu tốt: mỡ quanh bụng đang giảm, có thể cơ tăng bù lại trên cân. Hãy tiếp tục nếp hiện tại và nhìn vòng bụng mỗi hai tuần thay vì nhìn cân mỗi sáng.
Chững cân kéo dài bao lâu thì nên đi khám?
Nếu đã giữ nếp ăn, vận động, ngủ đều đặn khoảng ba tháng mà vòng bụng và cân không đổi, hoặc chững kèm mệt nhiều, sợ lạnh, phù, nên đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân khác.
Có sản phẩm nào giúp phá chững cân không?
Không có sản phẩm nào phá chững một cách an toàn. Nhiều loại quảng cáo trộn chất không rõ nguồn gốc. Muốn dùng bất cứ thứ gì, hỏi bác sĩ trước; chỉnh nếp sống vẫn là cách chính.
Làm sao giữ động lực khi cân không xuống?
Đổi thứ theo dõi sang vòng bụng, số buổi vận động, giờ ngủ, và để ý những thay đổi không đo bằng ký như quần áo vừa hơn, đỡ mệt. Nhờ vợ hoặc người thân cùng xem sổ ghi để tìm chỗ trôi.