Bạn hoàn toàn có thể không uống hoặc uống rất ít khi tiếp khách mà vẫn giữ được quan hệ, miễn là nói sớm, nói ngắn, có lý do thật và chủ động làm phần việc khác của bữa tiệc như rót trà, gắp món, giữ câu chuyện. Khách làm ăn nhớ bạn có đáng tin, có giữ lời hay không, ít ai nhớ bạn uống mấy ly.
Ví dụ giả định: anh Hùng, 34 tuổi, bán vật liệu xây dựng cho các nhà thầu, vừa có con đầu lòng và muốn tối về sớm, sáng tỉnh táo. Anh sợ nhất là bị coi "không chơi được". Dưới đây là cách anh chuẩn bị trước bữa, câu nói cho từng lúc, và những lỗi khiến việc từ chối trở nên nặng nề.
Chuẩn bị trước khi bước vào bữa
Phần lớn tình huống khó xử xảy ra vì mình chưa nghĩ trước. Năm việc này chỉ mất vài phút.
- Chọn sẵn một lý do thật và giữ nguyên nó cả buổi. "Em lái xe", "em đang kiêng theo lời bác sĩ", "nhà em mới có cháu nhỏ, tối em phải trông" đều là lý do đàng hoàng. Đổi lý do giữa chừng làm người nghe thấy bạn đang tìm cớ.
- Đi xe của mình. Chìa khoá xe trên bàn là lời từ chối dễ được chấp nhận nhất. Nhiều người nể chuyện lái xe hơn mọi lý do khác.
- Báo trước với một đồng nghiệp đi cùng. Nhờ người đó đỡ lời khi bạn bị mời dồn: "Anh Hùng lái xe, để em uống thay một ly."
- Gọi đồ uống của mình trước khi có ai rót. Một ly trà đá hay chai nước suối đã đặt sẵn trước mặt giúp bạn có thứ để nâng ly ngay từ đầu.
- Ăn một chút trước khi tới. Bụng no đỡ cồn cào, đỡ ăn bù bằng đồ nhậu mặn, và nếu buộc phải nhấp môi thì cũng đỡ hơn uống lúc đói.
Nếu bạn là người mời khách, việc còn dễ hơn: đặt nhà hàng có món ngon, gọi sẵn nước uống không cồn cho cả bàn, để khách tự chọn. Chủ tiệc không uống thì khách cũng bớt bị ép.
Câu nói mẫu cho từng lúc trong bữa
Câu ngắn, giọng vui, nói một lần rõ ràng rồi chuyển sang chuyện khác. Đừng giải thích dài dòng, càng giải thích càng bị bắt bẻ.
| Lúc nào | Câu nói mẫu |
|---|---|
| Vừa ngồi xuống, có người cầm chai tới | "Hôm nay em xin phép uống trà, em lái xe về. Nhưng em rót cho các anh, phần đó em lo." |
| Ly đầu, cả bàn nâng chúc | "Em xin nâng ly trà chúc công trình của anh chị suôn sẻ, em uống cạn ly này." |
| Bị mời riêng, "một ly thôi" | "Anh thương em thì cho em nợ ly này, lần sau anh ghé kho em mời anh bữa trưa." |
| Bị nói "không uống là không nể" | "Em nể anh nên em mới muốn tỉnh táo bàn cho xong đơn hàng của anh, chứ say rồi em ghi sai số." |
| Khách lớn tuổi, nặng lời hơn | "Dạ bác sĩ dặn em kiêng một thời gian, cháu xin phép bác. Cháu mời bác món này, quán làm ngon." |
| Muốn về trước | "Em xin phép về trước để mai tám giờ có mặt ở công trình anh. Hoá đơn em đã lo rồi, các anh cứ ngồi." |
Để ý câu thứ năm: nếu bạn thật sự đang được bác sĩ dặn kiêng, cứ nói thẳng. Nếu không, đừng bịa bệnh, vì chuyện bệnh tật lan nhanh trong giới làm ăn và có thể theo bạn rất lâu.
Những cách từ chối làm mọi chuyện khó hơn
Cách thứ nhất là im lặng để người ta rót rồi không uống. Ly đầy để đó sẽ bị nhắc suốt buổi, và trông như bạn chê. Nói rõ từ đầu là bạn uống trà, không để ai rót rượu vào ly mình.
Cách thứ hai là giảng giải về tác hại của rượu ngay trên bàn nhậu. Người khác không đến để nghe bài học sức khoẻ; họ sẽ thấy bạn đang chê họ. Chuyện bạn bớt uống là chuyện của bạn, không cần thuyết phục cả bàn.
Cách thứ ba là nhận lời "một ly thôi" rồi không dừng được. Một ly mở đường cho ly thứ hai, vì người mời sau sẽ nói "anh kia uống được thì uống với em được". Nếu đã quyết không uống, giữ nguyên từ đầu tới cuối là đỡ mệt nhất.
Cách thứ tư là đổ rượu xuống gầm bàn, pha nước vào ly. Bị phát hiện thì mất lòng hơn nhiều so với nói thật. Khách làm ăn đánh giá sự thẳng thắn, và một người không uống nhưng nói thật vẫn đáng tin hơn một người uống mà gian.
Cách thứ năm là xin lỗi rối rít, kể lể bệnh tật. Bạn không làm gì sai khi không uống. Nói một câu lịch sự, giữ nụ cười, rồi đổi sang chuyện công trình, chuyện con cái của khách. Thái độ tự nhiên khiến người khác cũng thấy chuyện đó bình thường.
Giữ quan hệ bằng những việc không cần cồn
Làm người giữ nhịp bữa tiệc. Rót trà, gọi thêm món, nhớ khẩu vị khách, chủ động hỏi han người ngồi xa. Người không say thường là người nhớ chuyện tốt nhất và được nhờ việc nhiều nhất.
Hẹn gặp vào ban ngày. Một buổi cà phê sáng, một bữa trưa ở công trình, một lần đi xem kho cùng khách nhiều khi giá trị hơn một trận nhậu khuya. Dần dần khách quen gặp bạn theo kiểu đó.
Giữ lời sau bữa. Gửi báo giá đúng hẹn, gọi lại đúng giờ đã nói. Khách nhớ việc này lâu hơn chuyện bạn uống bao nhiêu, và nó trả lời luôn nỗi lo "không uống thì không làm ăn được".
Đưa khách về an toàn. Người tỉnh táo là người gọi xe, giữ đồ, nhắc khách không lái xe sau khi uống. Một lần bạn lo chu đáo cho khách say, họ sẽ nhớ cả năm.
Tặng quà, hỏi thăm đúng dịp. Nhớ ngày khai trương, ngày con khách vào lớp một, gửi một lời hỏi thăm khi khách ốm. Những việc nhỏ như vậy giữ quan hệ bền hơn những trận say mà sáng hôm sau chẳng ai nhớ đã nói gì.
Học cách kể chuyện công việc cho vui. Một phần lý do người ta uống là để bữa tiệc bớt gượng. Nếu bạn có vài câu chuyện về công trình, về nghề, về quê của khách để hỏi han, bàn tiệc vẫn rôm rả mà không cần ly rượu làm cầu nối. Anh Hùng thường chuẩn bị trước hai ba câu hỏi về dự án khách đang làm.
Nói chuyện với sếp khi công ty "quen nhậu"
Nhiều anh em không sợ khách bằng sợ sếp. Nếu văn hoá công ty coi việc uống là một phần công việc, hãy chọn một buổi riêng, không phải trên bàn nhậu, để nói thẳng. Câu mẫu: "Anh ơi, em muốn bớt uống vì sức khoẻ và vì con nhỏ. Em vẫn đi tiếp khách đầy đủ, em lo phần chăm khách và chốt việc. Anh cho em không uống, có gì anh nhắc em."
Đi kèm lời đề nghị là kết quả: tháng đầu tiên bạn cố gắng đưa ra một đơn hàng chốt được mà không cần uống, rồi kể lại cho sếp. Kết quả cụ thể sẽ thuyết phục hơn mọi lý lẽ.
Nếu bạn là trưởng nhóm, bạn có quyền làm điều tốt cho cả nhóm: không ép nhân viên uống, không coi việc từ chối là thiếu nhiệt tình, luôn có người không uống để lái xe hoặc gọi xe cho mọi người. Một trưởng nhóm làm gương thì cả nhóm đỡ khổ.
Đám cưới, đám giỗ, liên hoan họ hàng: khó hơn tiếp khách
Với khách làm ăn, ranh giới rõ ràng hơn. Ở mâm cỗ họ hàng, người mời là chú bác, anh rể, bạn nối khố, và câu "không uống với chú à" nặng hơn mọi lời của khách. Anh Hùng kể lần khó nhất là đám giỗ ông nội, mâm nào cũng gọi anh qua chúc.
Cách anh làm: tới sớm, chào hỏi đủ các mâm khi mọi người chưa uống, xin ngồi mâm có các cụ hoặc mâm có phụ nữ và trẻ con, nơi nhịp uống chậm hơn. Khi được gọi sang mâm khác, anh mang theo ly trà, chúc đúng một câu rồi về chỗ. Với người lớn tuổi, anh nói nhẹ: "Dạ cháu đang giữ sức khoẻ để còn chăm cháu nội của chú, cháu xin uống trà chúc chú mạnh khoẻ." Gắn lý do vào gia đình thường được người lớn thông cảm.
Một mẹo khác là nhận việc: lo trông xe, phụ bưng mâm, đưa các cụ về. Người đang bận việc ít bị mời. Và nếu cả họ quen nhậu, hãy rủ thêm một hai người trong họ cùng không uống; từ một người lạc loài thành một nhóm nhỏ, việc từ chối nhẹ đi rất nhiều.
Vợ cũng có thể giúp mà không phải đóng vai người cấm: thống nhất trước giờ về, tới giờ vợ nhắc khẽ một câu, anh đứng dậy chào. Cả hai cùng đã hẹn nên không ai mất mặt.
Khi nào chuyện uống đã vượt khỏi xã giao và cần gặp bác sĩ
Có lúc "phải tiếp khách" trở thành lý do che cho một thói quen đã khó bỏ. Bạn nên đi khám và nói thật với bác sĩ khi thấy mình uống cả những hôm không có khách, khi đã định không uống mà vẫn uống, khi sáng dậy run tay, vã mồ hôi, cần uống mới đỡ, hoặc khi có đau bụng trên, phân đen, vàng da, vàng mắt. Có thể bắt đầu ở khoa nội của bệnh viện hoặc trạm y tế xã, phường để được hướng dẫn nơi khám tiếp.
Khi đi khám, nói thật số buổi và lượng uống, đừng bớt đi cho đỡ ngại. Bác sĩ cũng có thể hướng dẫn nơi tư vấn giảm rượu nếu bạn muốn có người đồng hành. Đó là việc bình thường như đi khám huyết áp, không có gì phải giấu.
Cần đi cấp cứu ngay nếu sau bữa nhậu bạn hoặc người cùng bàn đau ngực, khó thở, nôn ra máu, lơ mơ gọi không tỉnh, co giật, hoặc yếu một bên người, méo miệng. Đừng chờ "ngủ một giấc là hết".
Câu hỏi thường gặp
Không uống rượu có làm mất khách không?
Hiếm khi một mối làm ăn mất chỉ vì bạn không uống. Khách cần sản phẩm tốt, giá rõ ràng và người giữ lời. Nói sớm, nói vui, chăm khách chu đáo thì phần lớn khách chấp nhận và sau vài lần sẽ quen.
Lý do nào dễ được chấp nhận nhất khi từ chối rượu?
Lái xe là lý do được nể nhiều nhất vì ai cũng hiểu uống rồi không được lái. Kiêng theo lời bác sĩ, chăm con nhỏ cũng là lý do đàng hoàng. Quan trọng là lý do thật và giữ nguyên cả buổi.
Bị ép uống nhiều lần trong một bữa thì làm sao?
Nhắc lại đúng câu cũ bằng giọng vui, rồi đổi chủ đề hoặc mời món. Nhờ một đồng nghiệp đỡ lời nếu cần. Đừng giải thích dài và đừng nhận "một ly thôi", vì đó thường là ly mở đầu cho nhiều ly sau.
Có nên giả vờ uống bằng cách đổ đi hoặc pha nước không?
Không nên. Bị phát hiện sẽ mất lòng hơn nhiều so với nói thật ngay từ đầu. Khách làm ăn đánh giá cao sự thẳng thắn, nên cứ nói rõ bạn uống trà hoặc nước và nâng ly đàng hoàng.
Làm trưởng nhóm thì nên đối xử với nhân viên không uống thế nào?
Không ép, không đánh giá họ kém nhiệt tình, và giao cho họ những việc khác của buổi tiếp khách như chăm khách, gọi xe. Có người tỉnh táo trong nhóm giúp cả bữa an toàn và công việc sau đó trơn tru hơn.