Đã uống rượu bia thì không lái xe, kể cả xe máy, kể cả chỉ một hai lon, và kể cả khi bạn thấy mình hoàn toàn tỉnh; không có mẹo nào như đợi một tiếng, uống cà phê hay rửa mặt nước lạnh làm cồn trong máu hết nhanh hơn. Pháp luật Việt Nam cấm điều khiển phương tiện khi trong người có nồng độ cồn, và quan trọng hơn, phản xạ của bạn đã chậm đi từ ly đầu tiên.
Ví dụ giả định: anh Long, 41 tuổi, thợ điện dân dụng, đi làm bằng xe máy, cuối ngày hay ngồi với anh em vài lon ở quán đầu ngõ cách nhà chưa tới hai cây số. Anh nghĩ "gần thế thì có sao". Bài này không giảng đạo lý; nó giúp anh Long và những người như anh lập một kế hoạch về nhà thật đơn giản, làm được ngay từ tối nay.
Những mẹo "tỉnh rượu" không có tác dụng
Đợi một lúc là hết. Gan xử lý cồn với tốc độ gần như cố định, không ai đẩy nhanh được. Sau một buổi nhậu, cồn có thể còn trong máu nhiều giờ, có khi tới tận sáng hôm sau. Cảm giác tỉnh táo đến sớm hơn nhiều so với lúc cồn thật sự hết.
Uống cà phê đậm, nước tăng lực. Chất kích thích làm bạn bớt buồn ngủ nhưng không làm giảm cồn. Kết quả là một người vừa say vừa tưởng mình tỉnh, nguy hiểm hơn cả người buồn ngủ.
Rửa mặt nước lạnh, đi bộ một vòng. Cảm giác sảng khoái chỉ là bề mặt. Thời gian phản xạ, khả năng ước lượng khoảng cách và tốc độ vẫn kém như trước khi rửa mặt.
Ăn thật no, uống thật nhiều nước. Ăn trước khi uống làm cồn vào máu chậm hơn, nhưng không làm cồn biến mất. Uống nước giúp đỡ mất nước, không làm bạn đủ điều kiện lái xe.
Đi chậm, đi đường vắng. Đường vắng ban đêm lại là nơi nhiều người say ngã xe một mình, đâm vào cột điện, lề đường, xe đỗ. Đi chậm không bù được phản xạ đã kém.
Lập kế hoạch về nhà trước khi ngồi xuống
Quyết định đúng nhất được đưa ra lúc bạn còn chưa uống ly nào. Anh Long làm theo thứ tự sau mỗi lần biết sẽ có cuộc nhậu.
- Biết trước là sẽ uống thì để xe ở nhà. Đi bộ, nhờ vợ chở ra, hoặc gọi xe ôm, xe công nghệ. Quán chỉ cách hai cây số thì càng dễ đi bộ về.
- Lỡ đi xe tới thì gửi xe ngay khi tới. Hỏi chủ quán chỗ gửi qua đêm, hoặc gửi ở bãi gần đó. Giao chìa khoá cho chủ quán hoặc người không uống giữ hộ.
- Chọn trước người lái. Trong nhóm bạn, mỗi lần một người không uống, chịu trách nhiệm chở mọi người về. Lần sau đổi người. Người lái được bao nước, bao đồ ăn.
- Lưu sẵn cách gọi xe trên điện thoại và để đủ pin. Lúc đã ngà ngà mới loay hoay tìm cách về là lúc dễ tặc lưỡi tự lái.
- Báo vợ giờ về và cách về. "Tối nay anh ngồi với anh em ở quán đầu ngõ, anh để xe ở nhà, mười giờ anh đi bộ về." Có người biết kế hoạch, bạn khó đổi ý giữa chừng.
- Sáng hôm sau, lấy xe khi đã ngủ đủ. Đừng đi lấy xe lúc sáu giờ sáng sau một đêm nhậu khuya.
Kế hoạch này nghe đơn giản, và đúng là đơn giản. Cái khó là làm nó trước khi uống. Một khi đã có cồn trong người, ai cũng thấy mình "vẫn ổn", nên đừng để quyết định cho người đang say.
Sáng hôm sau: cái bẫy ít người để ý
Nhiều anh em rất cẩn thận buổi tối, gọi xe về đàng hoàng, nhưng sáng hôm sau sáu giờ lại phóng xe đi làm. Nếu tối qua bạn uống nhiều và khuya, cồn có thể vẫn còn trong máu khi bạn thức dậy, dù bạn đã ngủ một giấc. Ngủ không làm gan làm việc nhanh hơn; chỉ có thời gian mới làm cồn hết.
Thêm vào đó, sau đêm nhậu, giấc ngủ thường chập chờn, nên sáng ra người mệt, đau đầu, khát nước, khả năng tập trung kém. Với người làm nghề như anh Long, phải leo thang, đấu điện, thì sáng hôm sau còn có thêm rủi ro tai nạn lao động.
Cách tính đơn giản nhất: nếu tối qua bạn uống tới khuya, sáng nay đừng tự lái xe sớm. Nhờ người chở, đi xe buýt, hoặc dời việc cần lái sang buổi trưa. Nếu sáng hôm sau có việc phải lái xe đường dài, phải chở con đi học, hay làm việc trên cao, hãy chọn không uống tối hôm trước. Quyết định đó dễ hơn nhiều so với việc phải cân nhắc lúc sáng sớm đầu óc còn nặng.
Một điều nữa: nếu bạn thường xuyên cần "một chút" vào buổi sáng mới thấy đỡ run tay, đó không còn là chuyện lái xe nữa mà là dấu hiệu nên đi khám về thói quen uống.
Vì sao người đã uống luôn thấy mình còn lái được
Hầu như ai đã uống cũng nói "em vẫn tỉnh". Đó không phải nói dối, mà là một phần tác dụng của cồn. Cồn làm chậm phản xạ, thu hẹp tầm nhìn hai bên, làm khó ước lượng khoảng cách và tốc độ, nhưng cùng lúc lại làm người uống tự tin hơn, dễ liều hơn. Phần não lo việc tự đánh giá cũng bị ảnh hưởng, nên chính người say là người kém nhất trong việc biết mình say tới đâu.
Anh Long kể có lần đi về thấy đường rất quen, xe vẫn thẳng, chỉ có điều tới ngã ba anh không kịp thấy chiếc xe đạp của một cậu học sinh. May mà không va. Điều đáng nhớ là anh hoàn toàn không cảm thấy mình chậm, chỉ thấy "tự nhiên nó xuất hiện". Với xe máy, chỉ cần chậm một nhịp ở ngã ba, ổ gà, hay khi có xe tạt đầu là đủ ngã.
Vì vậy, đừng tự hỏi "mình còn tỉnh không" để quyết định có lái hay không. Câu hỏi đúng chỉ có một: "hôm nay mình có uống không". Nếu có, câu trả lời về chuyện lái xe đã có sẵn. Cách nghĩ này nghe cứng nhắc, nhưng nó gỡ cho bạn khỏi việc phải phán đoán đúng lúc đầu óc kém phán đoán nhất.
Câu nói khi bạn bè định tự lái xe về
Khó nhất không phải là giữ mình, mà là giữ bạn. Người say thường cáu khi bị cản. Bảng dưới gợi ý câu nói và việc làm kèm theo.
| Tình huống | Câu nói mẫu | Việc làm kèm |
|---|---|---|
| Bạn cầm chìa khoá đứng dậy | "Để em chở anh về, mai em qua chở anh ra lấy xe." | Đứng dậy cùng, cầm mũ bảo hiểm của bạn |
| Bạn nói "gần mà, có sao đâu" | "Gần thì càng dễ đi bộ, em đi cùng anh, xe gửi quán." | Gửi xe với chủ quán, giữ chìa khoá hộ |
| Bạn cáu, không chịu | "Anh giận em mai cũng được, chứ tối nay em không để anh lái." | Gọi vợ hoặc người nhà của bạn tới đón |
| Bạn nhất quyết đi | "Vậy anh cho em gọi xe, tiền xe em trả." | Gọi xe ngay, đứng chờ tới khi bạn lên xe |
Đừng giằng co thô bạo với người đang say, dễ xô xát. Cứ kiên trì, nhẹ giọng, kéo thêm người khác giúp. Một lần bạn bị bạn mình giận còn hơn một cuộc điện thoại từ bệnh viện lúc nửa đêm.
Sáng hôm sau, nhắn bạn một câu nhẹ nhàng, nhắc chỗ gửi xe, và đừng kể lại chuyện tối qua trước mặt người khác. Giữ thể diện cho bạn thì lần sau bạn sẽ dễ nghe hơn.
Vợ và con có thể làm gì
Người ở nhà thường thấy rõ hơn ai hết chuyện chồng, bố uống rồi phóng xe về. Thay vì cãi nhau lúc anh vừa về tới cửa, hãy thống nhất từ trước vào một lúc bình tĩnh. Câu mẫu của vợ anh Long: "Anh đi nhậu thì em không cấm, nhưng mình hứa với nhau là để xe ở nhà. Anh gọi em, em ra đón, mấy giờ cũng được."
Một số gia đình đặt quy tắc chìa khoá: hôm nào bố có hẹn nhậu, chìa khoá xe máy treo ở nhà. Con lớn có thể nhắc bố bằng giọng của con: "Bố ơi, bố đi nhậu thì để con chở bố đi, về bố gọi con." Nhiều ông bố khó từ chối lời con hơn lời vợ.
Nếu người nhà nhiều lần uống rồi lái xe, đã từng ngã xe, va quệt, hãy coi đó là chuyện nghiêm túc và cùng nhau đi khám về thói quen uống. Ngã xe một lần mà không sao thường làm người ta chủ quan hơn chứ không cẩn thận hơn.
Điều nên tránh là chờ chồng về rồi trách móc lúc anh còn đang say. Lúc đó không ai nghe ai, chỉ thêm to tiếng trước mặt con. Để sáng hôm sau, khi cả hai bình tĩnh, nói ngắn về điều mình lo và cái hẹn cho lần tới. Một lời hẹn cụ thể như để xe ở nhà, gọi vợ ra đón, có tác dụng hơn nhiều lời trách chung chung.
Khi nào gặp bác sĩ và khi nào gọi cấp cứu
Nên đi khám nếu bạn nhận ra mình nhiều lần lái xe sau khi uống dù đã hứa không làm, nếu khó giữ được số buổi nhậu trong tuần, hoặc nếu sáng ra cần uống mới bớt run. Hãy kể thật với bác sĩ thói quen uống và chuyện lái xe; đó là thông tin giúp bác sĩ tư vấn đúng cho bạn. Bạn có thể bắt đầu từ trạm y tế xã, phường hoặc khoa nội bệnh viện.
Sau một cú ngã xe khi đã uống, đừng chủ quan vì "chỉ trầy xước". Người say thường không cảm nhận đầy đủ cơn đau. Đi khám ngay nếu có đập đầu, đau đầu tăng dần, nôn nhiều, lơ mơ, nói lẫn, chảy máu tai mũi, yếu tay chân, đau ngực hay đau bụng. Gọi cấp cứu ngay khi người bị nạn bất tỉnh, co giật, khó thở, hoặc không tự đứng dậy được, và đừng tự ý nâng đầu, cổ của họ nếu nghi chấn thương cột sống.
Câu hỏi thường gặp
Uống một lon bia rồi đợi bao lâu thì lái xe được?
Pháp luật Việt Nam cấm điều khiển phương tiện khi trong người có nồng độ cồn, nên cách an toàn và đúng luật là đã uống thì không lái trong ngày đó. Thời gian cồn hết còn tuỳ cơ thể từng người, không có con số chung để tính.
Uống cà phê đậm sau khi nhậu có giúp tỉnh để lái xe không?
Không. Cà phê làm bạn bớt buồn ngủ nhưng không làm cồn trong máu giảm đi. Người vừa say vừa tưởng mình tỉnh lại càng dễ chủ quan khi lái xe, nên vẫn phải gọi xe hoặc nhờ người chở về.
Ngủ một giấc tới sáng thì cồn đã hết chưa?
Chưa chắc. Nếu tối trước uống nhiều và khuya, cồn có thể vẫn còn khi bạn thức dậy, vì ngủ không làm gan xử lý nhanh hơn. Sáng hôm sau buổi nhậu lớn, nên nhờ người chở hoặc lùi việc lái xe sang muộn hơn.
Quán gần nhà vài trăm mét có cần để xe ở nhà không?
Có. Đoạn đường ngắn quen thuộc vẫn có người qua lại, xe đỗ, ổ gà, và phản xạ của bạn đã kém đi sau khi uống. Gần thì càng dễ đi bộ, nên để xe ở nhà ngay từ đầu là nhẹ nhàng nhất.
Bạn say nhất quyết lái xe về thì làm sao?
Nhẹ giọng nhưng kiên trì, đề nghị chở bạn về hoặc gọi xe và trả tiền giúp. Nhờ chủ quán giữ chìa khoá, gọi người nhà bạn tới đón. Tránh giằng co mạnh tay vì người say dễ cáu và xô xát.
Đã uống rượu có được dắt xe máy đi bộ về không?
Dắt xe đi bộ bên lề đường an toàn hơn nhiều so với ngồi lên lái. Tuy vậy, người say dắt xe nặng vẫn dễ ngã, nhất là đường dốc, đường tối. Tốt nhất là gửi xe lại quán và đi bộ hoặc đi xe khác về.