CuongTrang.comCường Tráng
Tuyến tiền liệt và chuyện tiểu tiện

Tuyến tiền liệt nằm ở đâu, làm gì: hiểu đúng để không hoang mang vì lời đồn

Tuyến tiền liệt chỉ đàn ông mới có, nằm ngay dưới bàng quang. Giải thích vì sao nó to dần theo tuổi, ảnh hưởng tiểu tiện ra sao và tách năm lời đồn hay gặp.

Two Vietnamese coworkers chat by a counter in an office break room at midday, the man in a mustard shirt seen over the shoulder holding a plain mug

Tuyến tiền liệt là một tuyến nhỏ chỉ có ở nam giới, nằm ngay dưới bàng quang, ôm quanh đoạn đầu của ống dẫn nước tiểu và nằm phía trước trực tràng; việc chính của nó là tiết ra một phần dịch của tinh dịch giúp nuôi và bảo vệ tinh trùng. Vì ôm quanh ống tiểu, khi tuyến to dần theo tuổi, nó có thể bóp hẹp đường ra của nước tiểu, đó là lý do chuyện tiểu tiện của đàn ông thay đổi khi bước qua tuổi bốn mươi, năm mươi.

Ví dụ giả định: anh Phúc, 45 tuổi, thợ điện, nghe bạn đồng nghiệp trong giờ giải lao kể chuyện "ông anh họ mổ tiền liệt tuyến", rồi cả bàn bàn tán: "nhịn chuyện vợ chồng thì tuyến to", "uống bia nhiều thì teo", "có tiền liệt tuyến là sắp ung thư". Về nhà anh mất ngủ cả đêm. Bài này giải thích bằng lời thường cái tuyến nhỏ ấy là gì, rồi tách từng lời đồn ra xem cái nào có cơ sở, cái nào không.

Hình dung vị trí bằng hình ảnh đời thường

Hãy hình dung bàng quang như một cái túi chứa nước tiểu nằm sau xương mu. Ở đáy túi có một cái ống dẫn nước tiểu ra ngoài, gọi là niệu đạo. Tuyến tiền liệt nằm ngay chỗ cổ túi, bọc quanh đoạn ống đầu tiên giống như một chiếc vòng đeo quanh cổ chai. Ở người trẻ, nó cỡ một hạt dẻ nhỏ. Phía sau tuyến là trực tràng, vì vậy bác sĩ có thể sờ được tuyến qua thăm khám trực tràng bằng ngón tay, một động tác ngắn trong khám tiết niệu.

Chính vị trí "đeo quanh cổ chai" này giải thích gần hết những gì anh em hay gặp. Khi chiếc vòng dày lên, cổ chai hẹp lại, nước chảy ra chậm, phải chờ, phải rặn, và chai khó rỗng hẳn. Khi chiếc vòng bị viêm, mỗi lần nước chảy qua là rát, buốt, tức vùng giữa hai chân. Vì tuyến nằm sát trực tràng, nhiều người bị viêm thấy đau cả khi ngồi lâu hoặc khi đi đại tiện.

Một điều nữa ít người biết: kích thước tuyến không tỷ lệ thuận với mức khó chịu. Có người tuyến khá to mà tiểu vẫn ổn, có người tuyến chỉ to vừa mà tiểu rất vất vả, tuỳ phần tuyến to ra nằm ở đâu và bàng quang khoẻ hay yếu. Vì thế đừng so kết quả siêu âm của mình với của anh hàng xóm.

Tuyến này làm gì trong cơ thể

Tiết dịch cho tinh dịch. Tinh dịch không chỉ có tinh trùng. Phần lớn là dịch từ các tuyến phụ, trong đó tuyến tiền liệt góp một phần đáng kể. Dịch này giúp tinh trùng di chuyển và tồn tại lâu hơn.

Tham gia lúc xuất tinh. Cơ trơn trong tuyến co bóp để đẩy dịch ra, đồng thời phần cổ bàng quang khép lại để tinh dịch không đi ngược vào bàng quang. Vì vậy một số can thiệp vùng này có thể làm thay đổi cảm giác hoặc lượng tinh dịch, điều bác sĩ sẽ giải thích trước nếu cần.

Chịu ảnh hưởng của nội tiết nam. Tuyến phát triển ở tuổi dậy thì nhờ nội tiết nam, rồi ở nhiều người lại to dần lên từ khoảng tuổi trung niên. Đây là quá trình hay gặp theo tuổi, không phải dấu hiệu của sức khoẻ yếu hay lối sống sai.

Không phải là thận. Nhiều người gộp chung tuyến tiền liệt với thận trong chữ "thận yếu". Thận nằm ở hai bên hông lưng, lọc máu thành nước tiểu. Tuyến tiền liệt nằm dưới bàng quang, không lọc gì cả. Hai thứ khác nhau hoàn toàn, khám cũng khác nhau.

Năm lời đồn trong giờ giải lao và sự thật

Đây là những câu anh Phúc nghe được trong một buổi trưa. Cột bên phải là cách hiểu đúng ở mức kiến thức phổ thông.

Lời đồnSự thật
Có tuyến tiền liệt to là sắp ung thưTuyến to lành tính rất hay gặp theo tuổi và không biến thành ung thư. Hai chuyện có thể cùng có ở một người, nên khám là để tách bạch, không phải để sợ
Nhịn chuyện vợ chồng lâu thì tuyến toChưa có cơ sở cho thấy tần suất quan hệ quyết định việc tuyến to ra. Nguyên nhân chính là tuổi và nội tiết
Uống rượu ngâm, thuốc bổ thận sẽ làm tuyến nhỏ lạiKhông có loại rượu ngâm nào được chứng minh làm việc đó. Rượu còn lợi tiểu, dễ gây tiểu đêm và có thể gây bí tiểu sau bữa nhậu lớn
Có triệu chứng tiểu khó thì phải mổPhần lớn người có triệu chứng được theo dõi, chỉnh lối sống hoặc điều trị nội khoa theo chỉ định. Mổ chỉ đặt ra trong một số trường hợp bác sĩ đánh giá cụ thể
Người trẻ không ai bị tuyến tiền liệtNgười trẻ ít bị tuyến to nhưng vẫn có thể bị viêm tuyến tiền liệt, gây tiểu buốt, tức vùng chậu. Đó là chuyện khác, cũng cần khám đúng

Điểm chung của năm lời đồn: chúng đều khiến người nghe hoặc quá sợ, hoặc quá chủ quan. Cả hai cùng dẫn tới một kết cục là không đi khám đúng lúc.

Khi tuyến thay đổi, cơ thể báo bằng gì

Thay đổi của tuyến tiền liệt thường lộ ra qua chuyện đi tiểu, và thường đến từ từ trong nhiều tháng, nhiều năm. Nhóm thứ nhất là dấu hiệu "đường ra bị hẹp": phải đứng chờ một lúc mới tiểu được, tia nhỏ và yếu, tiểu ngắt quãng, phải rặn, tiểu xong vẫn nhỏ giọt và thấy chưa hết. Nhóm thứ hai là dấu hiệu "bàng quang bị kích thích": đi nhiều lần trong ngày, mót gấp khó nhịn, dậy đêm.

Ở người trẻ, nếu tuyến bị viêm thì biểu hiện lại khác: tiểu buốt, tiểu rắt, tức hoặc đau ở vùng giữa bìu và hậu môn, đau bụng dưới, có khi đau khi xuất tinh, đợt cấp có thể kèm sốt và rét run. Những dấu hiệu này không nên tự chịu đựng.

Cũng cần nói rõ: thay đổi ở tuyến tiền liệt không phải lúc nào cũng gây triệu chứng. Bệnh lý ác tính ở tuyến này giai đoạn sớm thường im lặng, không đau, không đổi gì khi đi tiểu. Vì vậy "đi tiểu vẫn bình thường" không có nghĩa là không cần nghe bác sĩ tư vấn về khám định kỳ khi tới tuổi. Chuyện tầm soát nên bàn riêng với bác sĩ, tuỳ tuổi và tiền sử gia đình của bạn.

Việc làm được ngay tuần này

Hiểu tuyến tiền liệt rồi thì việc tiếp theo không phải đi mua thuốc, mà là những việc nhỏ dưới đây:

  • Tự để ý cách mình đi tiểu trong một tuần. Có phải chờ không, tia mạnh hay yếu, ngày đi mấy lần, đêm dậy mấy lần. Ghi vào một cuốn sổ trắng.
  • Hỏi bố, chú, anh trai trong nhà. Có ai từng mổ hay điều trị tuyến tiền liệt, có ai mắc ung thư tuyến tiền liệt không, phát hiện năm bao nhiêu tuổi. Thông tin này giúp bác sĩ tư vấn đúng hơn cho bạn.
  • Không tin bất kỳ lời quảng cáo nào hứa "thu nhỏ tuyến", "dứt điểm tiền liệt tuyến". Không có sản phẩm nào làm được điều đó mà thay được khám và theo dõi.
  • Giữ thói quen vận động và không nhịn tiểu quá lâu. Ngồi một chỗ suốt ngày, nhịn tiểu nhiều giờ là những thói quen nên bỏ, dù tuyến của bạn đang hoàn toàn bình thường.
  • Nói chuyện với vợ. Câu mẫu: "Dạo này anh thấy đi tiểu hơi khác, anh định đi khám tiết niệu cho yên tâm, em nhắc anh đặt lịch nhé." Một câu nhờ nhắc là đủ để không lần lữa.

Những việc KHÔNG cần làm sau khi nghe chuyện tuyến tiền liệt

Nghe chuyện người quen mổ tuyến tiền liệt, nhiều anh lao vào làm đủ thứ. Dưới đây là những việc không cần, kèm lý do:

  • Không cần tự đi siêu âm ở nhiều nơi để so kích thước. Con số kích thước không nói lên mức độ nặng nhẹ. Bác sĩ đọc nó cùng với triệu chứng và các khám khác, một mình con số dễ làm bạn hoảng vô ích.
  • Không cần kiêng hẳn chuyện vợ chồng. Không có lý do y khoa nào bắt người khoẻ mạnh phải kiêng để bảo vệ tuyến tiền liệt. Kiêng vì sợ chỉ thêm căng thẳng trong nhà.
  • Không cần uống thật nhiều nước để "rửa" tuyến. Nước tiểu không đi qua bên trong tuyến để rửa nó. Uống đủ theo nhu cầu là được, uống quá nhiều chỉ thêm tiểu đêm.
  • Không cần mua máy đo hay thiết bị tự kiểm tra tuyến tiền liệt tại nhà. Những thứ quảng cáo kiểu này không thay được khám, và thường khiến người dùng hoặc hoang mang hoặc yên tâm sai.
  • Không cần chờ có triệu chứng mới hỏi bác sĩ. Nếu nhà có bố hoặc anh trai từng mắc bệnh ở tuyến tiền liệt khi còn tương đối trẻ, bạn nên hỏi bác sĩ sớm về lịch khám cho riêng mình.

Khi nào gặp bác sĩ và khi nào là cấp cứu

Bạn nên đi khám tiết niệu trong vài tuần tới nếu thấy tia tiểu yếu dần, phải chờ hoặc phải rặn mới tiểu được, tiểu xong vẫn thấy còn, dậy đêm từ hai lần trở lên làm mất ngủ, hoặc mót gấp đến mức có lúc không kịp. Người trẻ có tiểu buốt, tức vùng chậu, đau giữa bìu và hậu môn kéo dài cũng nên đi khám, đừng chịu đựng hay tự mua thuốc kháng sinh ngoài hiệu thuốc.

Hãy đi khám sớm, trong vài ngày, nếu thấy tiểu ra máu dù chỉ một lần, tinh dịch có máu, đau xương lưng hay sụt cân không rõ lý do. Những dấu hiệu này không phải để tự đoán, mà để bác sĩ tìm nguyên nhân.

Đi cấp cứu ngay khi muốn tiểu mà không tiểu được, bụng dưới căng phồng và đau tăng dần; khi tiểu ra máu đỏ tươi có cục; khi tiểu buốt kèm sốt cao, rét run. Bí tiểu là tình trạng cấp cứu, không chờ tới sáng, không thử ngồi nước nóng thêm vài tiếng. Ở bệnh viện, nhân viên y tế sẽ giải quyết nhanh việc dẫn lưu nước tiểu rồi mới tìm nguyên nhân.

Câu hỏi thường gặp

Phụ nữ có tuyến tiền liệt không?

Không. Tuyến tiền liệt chỉ có ở nam giới. Phụ nữ cũng có thể gặp tiểu nhiều, tiểu gấp hay tiểu đêm nhưng do nguyên nhân khác, liên quan tới bàng quang, sàn chậu hoặc nội tiết.

Tuyến tiền liệt to có phải là bệnh không?

Tuyến to dần theo tuổi rất hay gặp và tự nó không phải là chuyện đáng sợ. Nó chỉ trở thành vấn đề cần điều trị khi gây khó chịu đáng kể khi đi tiểu hoặc gây biến chứng như bí tiểu, nhiễm trùng. Việc này cần bác sĩ đánh giá.

Bao nhiêu tuổi thì nên để ý tới tuyến tiền liệt?

Đàn ông thường bắt đầu thấy thay đổi khi đi tiểu từ khoảng tuổi trung niên trở đi, nhưng mỗi người một khác. Nên chú ý cách mình đi tiểu từ khoảng tuổi bốn mươi và hỏi bác sĩ về khám định kỳ theo tuổi, tiền sử gia đình của mình.

Chuyện vợ chồng có làm hại tuyến tiền liệt không?

Quan hệ vợ chồng bình thường không làm hại tuyến tiền liệt. Nếu thấy đau khi xuất tinh, tinh dịch có máu hoặc đau tức vùng chậu, hãy đi khám tiết niệu, nam khoa để tìm nguyên nhân thay vì tự kiêng.

Có thực phẩm nào làm tuyến tiền liệt nhỏ lại không?

Chưa có thực phẩm nào được chứng minh làm tuyến nhỏ lại. Ăn nhiều rau, giữ cân nặng hợp lý và vận động là tốt cho sức khoẻ chung, nhưng không thay được khám khi đã có triệu chứng.

Thăm khám trực tràng có đau không?

Đa số người được khám mô tả là hơi khó chịu và ngại, nhưng không đau nhiều và chỉ kéo dài rất ngắn. Bạn cứ nói thật với bác sĩ là mình hồi hộp, thở chậm và thả lỏng sẽ đỡ hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138