CuongTrang.comCường Tráng
Tuyến tiền liệt và chuyện tiểu tiện

Tiểu khó, tia tiểu yếu, tiểu không hết: khi đường ra của nước tiểu bị cản

Phải đứng chờ mới tiểu được, tia nhỏ, tiểu xong còn nhỏ giọt: vì sao xảy ra, tự chấm mức độ thế nào, sai lầm hay gặp và lúc nào phải đi cấp cứu ngay.

An older Vietnamese man in a teal blue shirt sits alone on a wooden garden bench outside his house, wide shot from the side, soft early morning light

Tiểu khó, tia yếu và cảm giác tiểu không hết ở đàn ông lớn tuổi thường là dấu hiệu đường ra của nước tiểu bị cản, hay gặp nhất do tuyến tiền liệt to ra bóp hẹp ống tiểu, nhưng cũng có thể do hẹp niệu đạo, sỏi hoặc bàng quang co bóp yếu. Đây là chuyện nên đi khám tiết niệu trong vài tuần, không phải để chịu đựng; và nếu đến lúc muốn tiểu mà không ra được giọt nào, bụng dưới căng đau, thì đó là cấp cứu.

Ví dụ giả định: ông Tâm, 61 tuổi, giáo viên về hưu, sáng nào cũng ra ngồi ghế đá ngoài vườn uống trà. Hai năm nay ông phải đứng chờ một lúc mới tiểu được, tia nhỏ dần, tiểu xong cài quần rồi vẫn còn vài giọt. Ông nghĩ "tuổi già ai chả thế" nên chưa nói với ai. Bài này giúp ông, và bạn, hiểu chuyện gì đang diễn ra, tự đánh giá mức độ, và biết lúc nào không được chần chừ nữa.

Chuyện gì đang diễn ra bên trong

Hãy hình dung bàng quang là một quả bóng bằng cơ, co bóp để đẩy nước tiểu qua một cái ống ra ngoài. Ở đàn ông, đoạn đầu cái ống ấy đi xuyên qua tuyến tiền liệt. Khi tuyến to dần theo tuổi, ống bị bóp hẹp như vòi nước bị ai đó dẫm lên. Nước vẫn ra, nhưng chậm, nhỏ, đứt quãng. Bàng quang phải gắng sức nhiều hơn mỗi ngày.

Lúc đầu, cơ bàng quang dày lên để bù, nên nhiều người chỉ thấy tia yếu đi một chút. Lâu dần, bàng quang mệt, co bóp không đủ mạnh để đẩy hết, nước tiểu đọng lại sau mỗi lần đi. Phần đọng lại ấy là lý do tiểu xong vẫn thấy tức, lát sau lại muốn đi, và cũng là môi trường dễ gây nhiễm trùng hoặc tạo sỏi bàng quang.

Tuyến tiền liệt không phải thủ phạm duy nhất. Hẹp niệu đạo sau một lần viêm hoặc chấn thương vùng đáy chậu, sỏi kẹt ở cổ bàng quang, bàng quang yếu do tiểu đường lâu năm hoặc bệnh thần kinh, táo bón nặng, và một số thuốc cảm, thuốc chống dị ứng cũng có thể làm tiểu khó. Chỉ khám mới tách được những nguyên nhân này.

Tự chấm mức độ trong một tuần

Bác sĩ tiết niệu hay dùng một bảng câu hỏi chấm điểm triệu chứng. Bạn chưa cần bảng đó, nhưng có thể tự trả lời bảy câu dưới đây trong một tuần, mỗi câu ghi "không bao giờ", "thỉnh thoảng" hay "gần như lần nào cũng vậy":

  • Tiểu xong có còn cảm giác chưa hết không?
  • Chưa tới hai tiếng đã phải đi tiếp không?
  • Đang tiểu thì tia ngừng rồi chảy lại, đứt quãng không?
  • Có lúc mót gấp, khó nhịn tới khi tìm được chỗ đi không?
  • Tia tiểu có yếu, nhỏ hơn hồi trước rõ ràng không?
  • Có phải rặn hoặc đứng chờ một lúc mới bắt đầu tiểu được không?
  • Mỗi đêm phải dậy đi tiểu mấy lần?

Mang tờ giấy này theo khi đi khám. Nhiều câu trả lời "gần như lần nào cũng vậy" không có nghĩa là bệnh nặng, cũng không có nghĩa là phải mổ, nhưng nó cho bác sĩ thấy chuyện đi tiểu đang ảnh hưởng đến bạn nhiều tới đâu. Điều quan trọng không kém là hỏi chính mình: những triệu chứng này phiền tới mức nào trong đời sống hằng ngày, có làm bạn ngại đi xa, ngại đi đám cưới, mất ngủ không.

Hai kiểu triệu chứng dễ lẫn nhau

Triệu chứng tiểu tiện ở đàn ông thường chia thành hai nhóm. Biết mình nghiêng về nhóm nào giúp bạn kể bệnh rõ hơn.

NhómBiểu hiệnGợi ý điều gì
Nhóm "đường ra bị cản"Chờ lâu mới tiểu được, tia yếu, ngắt quãng, phải rặn, nhỏ giọt cuối dòng, tiểu không hếtCó thứ gì đó cản dòng chảy, hay gặp là tuyến tiền liệt to hoặc hẹp niệu đạo
Nhóm "bàng quang bị kích thích"Đi nhiều lần, mót gấp, có lúc không kịp, dậy đêmBàng quang nhạy, có thể do bị cản lâu ngày, do viêm, do đồ uống, hoặc nguyên nhân khác
Cả hai nhómVừa tia yếu vừa đi nhiều lần, đêm dậy liên tụcHay gặp ở người lớn tuổi, cần khám để quyết định nên xử lý phần nào trước

Đừng tự chọn sản phẩm theo bảng này. Bảng chỉ giúp bạn mô tả đúng, phần kết luận và hướng xử lý là của bác sĩ sau khi khám, xét nghiệm nước tiểu và siêu âm.

Cái sai hay gặp và vì sao

Uống ít nước hẳn đi cho đỡ phải đi. Nước tiểu đặc lại càng kích thích bàng quang, dễ nhiễm trùng và dễ sỏi. Uống đều trong ngày, chỉ giảm vào buổi tối.

Rặn thật mạnh cho ra hết. Rặn mạnh lâu ngày không làm đường ra rộng hơn mà làm bàng quang và sàn chậu thêm mệt, có thể làm nặng thêm trĩ và thoát vị. Thay vào đó thử cách "tiểu hai lần": tiểu xong, đứng hoặc ngồi thả lỏng thêm chừng nửa phút rồi tiểu tiếp.

Tự mua thuốc theo lời người quen. Thuốc hợp với người này có thể không hợp với người kia, nhất là người đang có bệnh huyết áp, tim mạch. Bác sĩ cần khám mới chọn được hướng điều trị, nếu có.

Nghĩ rằng tuổi già thì phải chịu. Tiểu khó hay gặp ở người lớn tuổi nhưng không có nghĩa là phải sống chung mà không làm gì. Nhiều người đỡ hẳn sau khi được khám và theo dõi đúng cách.

Chờ tới lúc bí hẳn mới đi khám. Bí tiểu cấp là cấp cứu, khổ hơn nhiều so với một buổi khám định kỳ. Khám sớm giúp bác sĩ phát hiện nước tiểu đọng nhiều trước khi chuyện đó xảy ra.

Những việc làm được ngay trong tuần

Chưa đi khám được ngay thì vẫn có những việc làm nhẹ đi chuyện tiểu khó và giữ an toàn:

  1. Đi tiểu khi bắt đầu buồn, đừng nhịn lâu. Bàng quang căng quá lâu sẽ co bóp kém hơn, dễ bí.
  2. Tiểu hai lần mỗi lượt. Tiểu xong, chờ thêm một chút, thả lỏng bụng rồi tiểu tiếp. Nhiều người ngồi tiểu thấy dễ rỗng bàng quang hơn đứng.
  3. Vuốt nhẹ phía dưới để hết giọt cuối. Sau khi tiểu, dùng ngón tay ấn nhẹ dọc vùng đáy chậu phía sau bìu, đẩy về phía trước, đỡ nhỏ giọt ra quần.
  4. Hạn chế bia rượu, nhất là những bữa nhậu dài. Rượu làm bàng quang đầy nhanh và có thể gây bí tiểu ở người đã có tuyến to.
  5. Chữa táo bón. Ăn nhiều rau, uống đủ nước, đi lại. Ruột đầy phân đè lên bàng quang làm tiểu khó hơn.
  6. Kể với người nhà. Câu mẫu ông Tâm nói với con gái: "Dạo này bố đi tiểu hơi khó, con xếp giúp bố một buổi khám tiết niệu nhé, bố muốn biết rõ."

Sống chung trong lúc chờ khám: đi xa, đám cưới, họp dài

Người tiểu khó hay ngại nhất là những dịp phải ngồi lâu: chuyến xe về quê, đám cưới, buổi họp lớp kéo dài cả buổi chiều. Ông Tâm từng bỏ một chuyến du lịch cùng hội hưu trí chỉ vì sợ không tìm được chỗ đi. Thật ra chỉ cần sắp xếp một chút là đỡ lo nhiều.

Trước khi lên xe, đi tiểu theo kiểu hai lần như đã nói, uống nước thành từng ngụm nhỏ thay vì cả chai một lúc. Chọn ghế gần lối đi, nói trước với người lái hoặc trưởng đoàn: "Anh cho em xin dừng một lần giữa đường nhé, em đang phải theo dõi chuyện đi tiểu." Không ai thấy lạ với câu đó, và nói trước luôn dễ hơn phải đứng dậy giữa chừng.

Ở đám cưới, bia rượu là thứ cần cẩn trọng nhất. Nhiều ca bí tiểu cấp ở đàn ông lớn tuổi xảy ra đúng sau một bữa tiệc dài: uống nhiều, ngồi lâu, nhịn tiểu vì ngại đứng dậy, rồi trời lạnh. Nếu đã tiểu khó, hãy chọn nước lọc hoặc chỉ nhấp môi, và đứng dậy đi tiểu khi bắt đầu buồn, đừng chờ hết món. Mang theo một chiếc quần lót dự phòng trong túi nếu hay nhỏ giọt cũng là cách giúp bạn tự tin hơn khi ra ngoài.

Câu hỏi nên mang theo khi gặp bác sĩ tiết niệu

Buổi khám thường ngắn. Viết sẵn vài câu hỏi để không về nhà rồi mới nhớ ra:

  • "Theo bác sĩ thì tiểu khó của em nghiêng về do tuyến tiền liệt hay do nguyên nhân khác?"
  • "Sau khi đi tiểu, trong bàng quang em còn đọng lại nhiều không, như vậy có cần lo không?"
  • "Em có đang uống thuốc nào làm tiểu khó hơn không, nếu có thì em nên hỏi lại bác sĩ đã kê thế nào?"
  • "Những dấu hiệu nào thì em phải quay lại ngay, không chờ tới hẹn?"
  • "Bao lâu thì em tái khám, và ở nhà em nên tự theo dõi điều gì?"
  • "Nếu cần điều trị, có những lựa chọn nào, mỗi cái có ảnh hưởng gì tới đời sống hằng ngày?"

Mang theo một người nhà nếu bạn hay quên. Người thứ hai nghe giúp và ghi lại lời dặn, nhất là phần dặn về dấu hiệu phải quay lại ngay, là phần quan trọng nhất của mỗi buổi khám.

Khi nào gặp bác sĩ, khi nào phải đi cấp cứu

Nên đặt lịch khám tiết niệu trong vài tuần tới nếu tia yếu, phải chờ, phải rặn hoặc tiểu không hết kéo dài quá vài tuần; nếu triệu chứng làm bạn mất ngủ, ngại ra ngoài; hoặc nếu bạn từng bị nhiễm trùng tiểu, sỏi. Khi đi khám, mang theo tờ tự chấm, danh sách thuốc đang uống và kể rõ có đang uống thuốc cảm, thuốc chống dị ứng hay không.

Đi khám sớm trong vài ngày nếu thấy tiểu buốt, nước tiểu đục hoặc có mùi hôi lạ, tiểu ra máu, hoặc bụng dưới thường xuyên tức nặng sau khi đi tiểu.

Đi cấp cứu ngay nếu muốn tiểu mà không tiểu được, hoặc chỉ ra vài giọt, bụng dưới căng phồng và đau tăng dần; nếu sốt cao, rét run kèm tiểu khó; hoặc nếu tiểu ra máu có cục. Đừng ngồi chờ tới sáng, đừng thử uống thêm nước cho "đẩy ra". Người nhà nên đưa đi bệnh viện gần nhất có khoa cấp cứu. Ông Tâm cuối cùng đi khám sau một đêm bụng căng tức khó chịu, và chính ông nói sau đó: giá mà đi sớm hơn một năm.

Câu hỏi thường gặp

Tiểu khó có phải lúc nào cũng do tuyến tiền liệt không?

Không phải. Tuyến tiền liệt to là nguyên nhân hay gặp ở đàn ông lớn tuổi, nhưng hẹp niệu đạo, sỏi, bàng quang co bóp yếu, táo bón và một số thuốc cũng có thể gây tiểu khó. Bác sĩ cần khám và làm vài xét nghiệm để phân biệt.

Tiểu không hết có nguy hiểm không?

Nước tiểu đọng lại lâu ngày dễ gây nhiễm trùng, sỏi bàng quang và có thể tiến tới bí tiểu. Vì vậy cảm giác tiểu không hết kéo dài là lý do nên đi khám, dù chưa thấy đau.

Ngồi tiểu có tốt hơn đứng tiểu không?

Với một số đàn ông lớn tuổi có tiểu khó, ngồi tiểu giúp thả lỏng cơ vùng chậu và bàng quang rỗng hơn. Đây là mẹo nhỏ có thể thử, không thay được việc đi khám.

Có nên uống ít nước để đỡ tiểu khó không?

Không nên. Uống quá ít làm nước tiểu đặc, dễ nhiễm trùng, dễ sỏi và táo bón, mà táo bón lại làm tiểu khó hơn. Nên uống đều trong ngày và giảm vào hai, ba tiếng trước khi ngủ.

Thuốc cảm có làm tiểu khó không?

Một số thuốc cảm và thuốc chống dị ứng có thể làm bàng quang co bóp kém, khiến người đã có tuyến tiền liệt to dễ bị bí tiểu. Khi mua thuốc cảm, hãy nói với dược sĩ rằng mình đang tiểu khó và hỏi bác sĩ nếu không chắc.

Tiểu khó có phải lúc nào cũng phải mổ không?

Không. Nhiều người chỉ cần theo dõi, chỉnh thói quen hoặc điều trị nội khoa theo chỉ định. Mổ hay can thiệp chỉ đặt ra khi bác sĩ đánh giá cần thiết, ví dụ khi bí tiểu nhiều lần hoặc có biến chứng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138