CuongTrang.comCường Tráng
Tuyến tiền liệt và chuyện tiểu tiện

Tiểu đêm nhiều lần ở đàn ông: tìm đúng nguyên nhân trước khi lo tuyến tiền liệt

Dậy đi tiểu hai, ba lần mỗi đêm chưa chắc do tuyến tiền liệt. Cách ghi nhật ký ba ngày, chỉnh giờ uống nước và dấu hiệu nào cần đi khám tiết niệu.

A Vietnamese man around fifty in a light grey long-sleeve shirt pours a glass of water in a quiet kitchen at night, side view, warm dim lamp light

Tiểu đêm nhiều lần ở đàn ông trung niên không phải lúc nào cũng do tuyến tiền liệt: rất hay gặp là do uống nhiều vào buổi tối, cà phê hay bia rượu, ngủ không sâu, ngáy và ngưng thở khi ngủ, đường huyết cao hoặc một số thuốc đang dùng. Cách tìm ra nguyên nhân rẻ và chính xác nhất là ghi nhật ký đi tiểu ba ngày, rồi mang tới bác sĩ tiết niệu nếu sau hai tuần chỉnh thói quen mà vẫn dậy từ hai lần trở lên mỗi đêm.

Ví dụ giả định: anh Hùng, 52 tuổi, kế toán trưởng một công ty xây dựng, ba tháng nay đêm nào cũng dậy ba lần. Vợ anh lo, bạn nhậu bảo "tiền liệt tuyến rồi, mua rượu ngâm mà uống". Anh mất ngủ, sáng lên công ty lơ mơ. Bài này đi cùng anh Hùng từ đêm ghi chép đầu tiên tới lúc ngồi trước bác sĩ, để bạn biết mình nên làm gì, theo thứ tự nào.

Vì sao tiểu đêm không đồng nghĩa với tuyến tiền liệt

Muốn hiểu tiểu đêm, hãy nghĩ tới hai câu hỏi: ban đêm cơ thể làm ra quá nhiều nước tiểu, hay bàng quang chứa được quá ít. Hai hướng này dẫn tới những nguyên nhân rất khác nhau. Nếu cơ thể làm ra nhiều nước tiểu vào ban đêm, thủ phạm thường là ly trà, ly bia sau bữa tối, chân phù ban ngày rồi nằm xuống thì nước dồn về, đường huyết cao kéo nước ra theo nước tiểu, hoặc giấc ngủ bị ngắt quãng vì ngáy và ngưng thở. Những trường hợp này mỗi lần đi tiểu thường được khá nhiều.

Nếu bàng quang chứa được ít, mỗi lần đi chỉ được một chút, kèm theo cảm giác mót gấp, tia yếu hoặc tiểu xong vẫn thấy còn. Đây mới là nhóm hay liên quan tới tuyến tiền liệt to ra chèn vào đường tiểu, hoặc bàng quang trở nên nhạy quá mức. Có người dính cả hai nhóm cùng lúc.

Điều đáng nói là nhiều anh nghe chữ "tiểu đêm" là nghĩ ngay tới tuyến tiền liệt, mua đủ thứ về uống, trong khi lý do thật là ba lon bia lúc chín giờ tối. Ngược lại, có anh cho rằng do uống nước nên cứ thế bỏ qua, trong khi tia tiểu đã yếu dần mấy năm. Không ai đoán được từ một triệu chứng; con số trên giấy mới nói thật.

Nhật ký đi tiểu ba ngày: ghi gì và ghi thế nào

Bác sĩ tiết niệu thường đề nghị người bệnh ghi nhật ký vài ngày. Bạn có thể làm trước ở nhà, chỉ cần một cuốn sổ trắng, cây bút và một ca nhựa có vạch đo thể tích bán ở chợ.

Cột ghiCách ghiBác sĩ dùng để làm gì
Giờ đi tiểuGhi cả ngày lẫn đêm, đánh dấu riêng những lần thức dậy vì buồn tiểuĐếm số lần ban đêm thật sự, tách khỏi lần tiện thể đi khi tỉnh giấc vì việc khác
Lượng mỗi lầnTiểu vào ca có vạch, ghi số đọc đượcBiết là đêm làm ra nhiều nước tiểu hay bàng quang chứa ít
Đồ uốngLoại gì, giờ nào, khoảng bao nhiêu: nước lọc, trà, cà phê, bia, canh, sữaTìm ra ly nào gây ra lần thức dậy lúc hai giờ sáng
Cảm giácMót gấp, tia yếu, phải rặn, tiểu xong còn tức, có buốt hay khôngPhân biệt nhóm do chứa ít và nhóm do làm ra nhiều
Giờ ngủ và thứcGiờ lên giường, giờ dậy hẳn buổi sángTính nước tiểu ban đêm chiếm bao nhiêu phần trong cả ngày

Anh Hùng ghi ba ngày và tự thấy một điều: tối nào anh cũng uống hai ấm trà sau khi xem thời sự, và mỗi lần đi đêm đều được khá nhiều. Ghi chép không thay được buổi khám, nhưng nó giúp buổi khám ngắn hơn và đúng hướng hơn. Nhớ mang cuốn sổ đi cùng khi gặp bác sĩ.

Hai tuần chỉnh thói quen trước khi kết luận

Nếu không có dấu hiệu nguy hiểm (xem mục cuối), bạn có thể thử các bước dưới đây trong hai tuần và tiếp tục ghi sổ để so sánh.

  1. Dồn nước về buổi sáng và đầu giờ chiều. Không phải uống ít đi trong cả ngày, chỉ chuyển phần lớn lượng nước lên trước. Hai đến ba tiếng trước khi ngủ, chỉ uống vài ngụm khi khát.
  2. Dời trà, cà phê và bia rượu ra khỏi buổi tối. Ly cà phê sau ba giờ chiều và lon bia sau bữa tối là hai thứ hay gây tiểu đêm nhất. Nếu có cuộc nhậu, về nhà uống thêm vài ngụm nước rồi thôi, đừng uống bù cả chai.
  3. Để ý món canh, cháo, trái cây nhiều nước bữa khuya. Một bát canh to lúc chín giờ tối cũng là nước.
  4. Nếu chân hay phù về chiều, gác chân cao khoảng nửa tiếng sau bữa tối. Nước đọng ở chân sẽ được kéo về sớm và thải ra trước giờ ngủ thay vì lúc nửa đêm.
  5. Đi tiểu ngay trước khi lên giường, và đi hai lần nếu cần. Đi một lần, đánh răng, rồi thử đi thêm lần nữa giúp bàng quang rỗng hơn.
  6. Ghi sổ lại ở cuối tuần thứ hai. So số lần thức dậy với tuần đầu. Có giảm là hướng đúng; không đổi là lý do để đi khám.

Trong hai tuần đó, đừng tự mua bất cứ thuốc, thực phẩm chức năng hay rượu ngâm "bổ thận" nào. Chúng không thay được việc tìm nguyên nhân, và một số loại rượu thuốc còn làm tiểu đêm nặng hơn vì bản thân rượu đã lợi tiểu.

Những nguyên nhân hay bị bỏ sót

Ngáy to và ngưng thở khi ngủ. Nhiều người tưởng mình thức dậy vì buồn tiểu, thật ra là thức vì ngưng thở rồi tiện thể đi tiểu. Ngưng thở khi ngủ còn làm cơ thể tiết ra chất khiến thận thải nước nhiều hơn về đêm. Nếu vợ kể anh ngáy rồi im bặt một lúc mới thở hắt ra, hãy nói điều đó với bác sĩ.

Đường huyết cao. Khi đường trong máu cao, nước bị kéo theo ra nước tiểu, người hay khát và tiểu nhiều cả ngày lẫn đêm. Nếu kèm sụt cân không rõ lý do, khát nhiều, mờ mắt, hãy đi khám sớm thay vì chờ.

Thuốc đang dùng. Một số thuốc điều trị huyết áp, tim mạch có tác dụng tăng đi tiểu, nếu uống vào buổi tối sẽ làm tiểu đêm. Đừng tự đổi giờ hay bỏ thuốc; hãy mang theo toàn bộ vỏ thuốc và hỏi bác sĩ đang kê cho bạn.

Tim và chân phù. Chân phù nhiều về chiều, đi lại mau mệt, nằm thấy khó thở là những dấu hiệu cần khám tim mạch, không chỉ khám tiết niệu.

Giấc ngủ nông vì căng thẳng. Người ngủ chập chờn thì cảm nhận bàng quang rõ hơn và dễ dậy đi tiểu dù bàng quang chưa đầy. Lúc này chỉnh giấc ngủ quan trọng không kém chỉnh nước uống.

Những cái sai hay gặp khiến tiểu đêm kéo dài

Đây là những chuyện các bác sĩ tiết niệu nghe đi nghe lại, và vì sao chúng không giúp được gì:

  • Uống bù cả chai nước ngay trước khi ngủ vì cả ngày bận quá quên uống. Thận xử lý lượng nước đó đúng vào lúc bạn ngủ, nên hai giờ sáng thế nào cũng phải dậy. Uống đều từ sáng mới là cách sửa.
  • Nằm trên giường cố nhịn cho qua. Nhịn khiến bạn thức tỉnh táo hẳn, càng khó ngủ lại. Buồn tiểu thật thì dậy đi, đi xong quay lại giường ngay, không bật đèn sáng hay cầm điện thoại.
  • Bật đèn trần sáng choang và lướt điện thoại khi dậy. Ánh sáng mạnh đánh thức não hoàn toàn. Dùng đèn ngủ nhỏ ở lối đi, vừa an toàn vừa dễ ngủ lại, nhất là với người lớn tuổi dễ vấp ngã ban đêm.
  • Tự kết luận là tuyến tiền liệt rồi mua sản phẩm quảng cáo. Nếu nguyên nhân là đường huyết, giấc ngủ hay thuốc huyết áp uống buổi tối, những sản phẩm đó chỉ làm bạn mất tiền và mất thời gian tìm đúng bệnh.
  • Bỏ qua vì nghĩ "già rồi ai chẳng thế". Tuổi tác làm tiểu đêm hay gặp hơn, nhưng dậy ba bốn lần mỗi đêm làm bạn thiếu ngủ, dễ ngã và mệt cả ngày. Đó là chuyện đáng được khám và xử lý.

Nói với bác sĩ thế nào cho đúng trọng tâm

Khi đi khám, nhiều anh chỉ nói một câu "dạo này em hay đi tiểu đêm" rồi chờ bác sĩ hỏi. Buổi khám sẽ nhanh và đúng hướng hơn nhiều nếu bạn chủ động nói đủ ba ý: bao lâu rồi, mỗi đêm mấy lần, và kèm theo gì. Câu mẫu: "Ba tháng nay em dậy đi tiểu khoảng ba lần mỗi đêm. Em đã ghi sổ ba ngày, mỗi lần được khá nhiều, ban ngày đi bình thường, tia không yếu. Em uống trà buổi tối, đã bỏ hai tuần thì còn hai lần."

Nếu bạn đang dùng thuốc gì, kể cả thuốc bắc, rượu ngâm, thực phẩm chức năng, hãy nói hết. Bác sĩ không trách, họ cần biết để loại trừ. Hỏi thêm: "Theo bác sĩ thì em nên làm xét nghiệm gì trước, và em có cần khám thêm chuyên khoa nào khác không?" Câu hỏi này mở đường cho chuyện kiểm tra đường huyết, giấc ngủ hay tim mạch nếu bác sĩ thấy cần.

Nếu đi cùng vợ, nên để vợ kể chuyện ngáy hay ngưng thở, vì đó là điều chính bạn không tự thấy được. Anh Hùng ban đầu ngại, nhưng chính câu của vợ anh "đêm nào ảnh cũng ngáy rồi im một lúc" lại là thứ bác sĩ ghi lại đầu tiên.

Khi nào gặp bác sĩ, khi nào phải đi cấp cứu

Đi khám tiết niệu hoặc nội khoa trong vài tuần tới nếu có một trong những điều sau:

  • Sau hai tuần chỉnh nước uống và đồ uống buổi tối mà vẫn dậy từ hai lần trở lên mỗi đêm.
  • Tia tiểu yếu, phải rặn, phải chờ mới tiểu được, tiểu xong vẫn thấy còn.
  • Khát nhiều, sụt cân không rõ lý do, mệt kéo dài.
  • Ngáy to, người nhà thấy ngưng thở khi ngủ, ban ngày buồn ngủ đến mức ngủ gật khi ngồi họp hay khi lái xe.
  • Chân phù, đi lại mau hụt hơi, nằm thấy khó thở.
  • Đi cấp cứu ngay nếu muốn tiểu mà không tiểu được giọt nào, bụng dưới căng tức và đau tăng dần; nếu tiểu ra máu đỏ hoặc có cục máu; nếu tiểu buốt kèm sốt cao, rét run, đau hông lưng.

Đừng chờ tới khi tiểu đêm làm mất ngủ hẳn mới đi. Mất ngủ kéo dài vì dậy nhiều lần cũng là lý do chính đáng để đi khám, và phần lớn nguyên nhân đều có cách xử lý khi đã tìm ra.

Câu hỏi thường gặp

Dậy đi tiểu một lần mỗi đêm có bình thường không?

Với người trung niên và lớn tuổi, thỉnh thoảng dậy một lần mỗi đêm khá thường gặp và thường chưa đáng lo. Đáng để ý hơn là khi số lần tăng dần, từ hai lần trở lên, làm bạn ngủ không đủ, hoặc kèm tia yếu, tiểu buốt, tiểu ra máu.

Tiểu đêm có phải do thận yếu không?

Chữ thận yếu theo cách nói dân gian không giải thích được tiểu đêm. Nguyên nhân hay gặp là thói quen uống buổi tối, giấc ngủ, đường huyết, thuốc đang dùng hay tuyến tiền liệt. Muốn biết đúng cần nhật ký đi tiểu và khám, không nên tự uống rượu ngâm hay thuốc bổ thận.

Có nên nhịn uống nước cả ngày để đỡ tiểu đêm không?

Không nên. Uống quá ít làm nước tiểu đặc, dễ kích thích bàng quang, dễ táo bón và mệt. Cách đúng là dồn nước về buổi sáng và đầu giờ chiều, giảm trong hai đến ba tiếng trước khi ngủ.

Ghi nhật ký đi tiểu bao nhiêu ngày là đủ?

Thông thường ghi liền ba ngày là đủ để thấy quy luật, nhưng bác sĩ có thể yêu cầu khác tuỳ trường hợp. Nên chọn những ngày sinh hoạt bình thường, không rơi vào hôm có tiệc tùng hay đi xa.

Tiểu đêm có liên quan tới ngáy không?

Có thể liên quan. Ngưng thở khi ngủ làm giấc ngủ đứt quãng và làm cơ thể thải nước nhiều hơn về đêm. Nếu bạn ngáy to, người nhà thấy ngưng thở hay ban ngày buồn ngủ, hãy kể với bác sĩ để được khám thêm về giấc ngủ.

Tiểu đêm kèm sốt thì sao?

Tiểu đêm kèm tiểu buốt, sốt cao, rét run hoặc đau hông lưng có thể là nhiễm trùng đường tiết niệu cần xử lý sớm. Trường hợp này nên đi khám ngay trong ngày hoặc vào cấp cứu, không chờ tự hết.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138