CuongTrang.comCường Tráng
Tuyến tiền liệt và chuyện tiểu tiện

Phì đại lành tính và ung thư tuyến tiền liệt khác nhau ở chỗ nào: hiểu cho khỏi hoảng

Phì đại không biến thành ung thư, nhưng hai thứ có thể cùng có. Bảng so sánh ở mức hiểu, vì sao triệu chứng không nói lên được bệnh gì, và câu nên hỏi bác sĩ.

A Vietnamese man in a pale blue shirt sits beside his elderly father on a garden bench outside the family house, seen from behind, late afternoon golden light

Phì đại lành tính tuyến tiền liệt là tuyến to ra theo tuổi, không phải ung thư và không biến thành ung thư; ung thư tuyến tiền liệt là bệnh khác, thường bắt đầu ở phần rìa tuyến và giai đoạn sớm hay không gây triệu chứng gì. Hai bệnh có thể cùng có ở một người và triệu chứng đi tiểu không giúp phân biệt chúng, nên chỉ bác sĩ, sau khi khám và làm các thăm dò cần thiết, mới nói được bạn đang ở trường hợp nào.

Ví dụ giả định: anh Đức, 56 tuổi, chủ một xưởng mộc nhỏ. Bố anh năm nay tám mươi, đã mổ phì đại tuyến tiền liệt từ mười năm trước. Gần đây anh Đức cũng bắt đầu tiểu chậm, và một người quen bảo "phì đại để lâu là thành ung thư đấy". Chiều nào anh cũng ngồi với bố ở ghế ngoài vườn mà trong bụng không yên. Bài này giúp anh tách bạch hai chuyện, ở mức hiểu biết thông thường, không thay cho chẩn đoán.

So sánh ở mức hiểu

Bảng dưới không dùng để tự chẩn đoán. Nó giúp bạn hiểu vì sao bác sĩ hỏi, khám và chỉ định như vậy.

Phì đại lành tínhUng thư tuyến tiền liệt
Bản chấtTế bào tuyến tăng số lượng, tuyến to ra, không lan sang nơi khácTế bào bất thường phát triển, có thể lan ra ngoài tuyến nếu không được phát hiện và xử lý
Vị trí hay gặp trong tuyếnPhần trung tâm, bao quanh ống tiểuThường ở phần rìa, xa ống tiểu
Triệu chứngHay gây tiểu khó, tia yếu, tiểu đêm vì ống tiểu bị bópGiai đoạn sớm thường không có triệu chứng; khi có thường đã lớn hoặc lan
Liên quan tuổiRất hay gặp khi lớn tuổiNguy cơ tăng theo tuổi, cao hơn ở người có bố hoặc anh em ruột từng mắc
Cách bác sĩ đánh giáHỏi triệu chứng, khám, siêu âm, đo dòng tiểuKhám, xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh; chỉ sinh thiết mới khẳng định được

Điểm cần nhớ nhất nằm ở dòng thứ ba: triệu chứng tiểu khó gợi ý phì đại nhiều hơn, nhưng không có nghĩa là loại trừ được ung thư; và không có triệu chứng cũng không có nghĩa là không có gì.

Vì sao "tiểu vẫn ngon" không phải là giấy bảo đảm

Nhiều anh nghĩ đơn giản: tiểu khó thì đi khám, tiểu bình thường thì thôi. Cách nghĩ này đúng với phì đại, vì phì đại nằm ở giữa, bóp vào ống tiểu nên sớm muộn gì cũng lộ ra qua chuyện đi tiểu. Nhưng ung thư tuyến tiền liệt thường mọc ở phần rìa, xa ống tiểu, nên có thể lớn dần nhiều năm mà người bệnh không thấy gì khác lạ.

Đó là lý do bác sĩ hay hỏi về tuổi, về bố và anh em ruột, và tư vấn riêng với từng người về chuyện có nên kiểm tra định kỳ hay không. Việc kiểm tra tầm soát có cả lợi ích lẫn hạn chế, mỗi người một hoàn cảnh, nên đây là chuyện cần ngồi bàn với bác sĩ chứ không phải tự quyết theo lời ai.

Anh Đức có bố mổ phì đại, nhưng phì đại không làm tăng nguy cơ ung thư theo kiểu "di truyền phì đại thành ung thư". Điều đáng kể trong tiền sử là nếu trong nhà có người bị ung thư tuyến tiền liệt, nhất là phát hiện khi còn tương đối trẻ. Anh nên hỏi lại cho rõ: bố mổ vì phì đại, hay có kết luận gì khác sau mổ.

Hiểu lầm hay gặp và sự thật

Những câu dưới đây anh Đức nghe từ người quen, từ quảng cáo, có cả từ chính suy nghĩ của mình:

  • "Phì đại để lâu sẽ thành ung thư." Không đúng. Phì đại là quá trình lành tính. Để lâu không được theo dõi thì có thể gây bí tiểu, nhiễm trùng, sỏi, ảnh hưởng bàng quang, nhưng không biến thành ung thư.
  • "Tuyến càng to càng nguy hiểm." Kích thước không nói lên tuyến lành hay ác, và cũng không tỷ lệ với mức khó chịu khi đi tiểu.
  • "Bố mổ rồi thì con chắc chắn bị." Phì đại rất hay gặp ở đàn ông lớn tuổi nói chung, không riêng nhà nào. Con có thể bị hoặc không, mức độ cũng khác nhau.
  • "Đã mổ phì đại thì không bao giờ bị ung thư tuyến tiền liệt nữa." Không hẳn. Nhiều kiểu mổ phì đại chỉ lấy phần giữa tuyến, phần rìa vẫn còn. Người đã mổ vẫn nên hỏi bác sĩ về theo dõi sau này.
  • "U xơ tiền liệt tuyến là khối u, tức là ung thư." "U xơ" là cách gọi dân gian của phì đại lành tính. Chữ "u" ở đây không có nghĩa là ung thư.
  • "Có loại thảo dược ngăn được cả hai bệnh." Không có loại nào được chứng minh như vậy. Lời hứa kiểu này là dấu hiệu nên tránh xa.

Nếu bạn đang lo, làm theo thứ tự này

Lo lắng là bình thường. Thay vì tra mạng tới nửa đêm, hãy đi từng bước:

  1. Hỏi lại tiền sử gia đình cho chính xác. Bố, chú, anh em ruột có ai mắc bệnh ở tuyến tiền liệt không, là phì đại hay ung thư, phát hiện năm bao nhiêu tuổi. Nếu bố còn giữ giấy ra viện cũ, chụp lại.
  2. Ghi lại tình trạng đi tiểu của mình trong một tuần. Tia mạnh hay yếu, phải chờ không, đêm dậy mấy lần, có máu không.
  3. Đặt lịch khám tiết niệu. Nói rõ ngay từ đầu: "Em năm mươi sáu tuổi, bố em mổ phì đại tuyến tiền liệt, em bắt đầu tiểu chậm và muốn được tư vấn về cả kiểm tra định kỳ."
  4. Nghe bác sĩ giải thích lợi và hạn chế của từng thăm dò. Bạn có quyền hỏi: làm cái này để biết điều gì, nếu kết quả bất thường thì bước sau là gì.
  5. Hẹn lịch tái khám và giữ đúng hẹn. Phì đại cần theo dõi theo thời gian, không phải khám một lần là xong.

Đừng làm ngược thứ tự: tự đi làm xét nghiệm ở nhiều nơi, cầm một tờ kết quả không hiểu rồi tra mạng. Một con số đọc không đúng ngữ cảnh có thể làm bạn lo vô ích, hoặc yên tâm sai.

Nói chuyện với bố và với vợ

Chuyện tuyến tiền liệt là chuyện nhiều ông bố ngại kể với con. Chiều ngồi ghế đá với bố, anh Đức thử mở lời nhẹ nhàng: "Bố ơi, hồi trước bố mổ tuyến tiền liệt, bác sĩ có nói là lành tính không bố? Con hỏi để con đi khám cho biết, giờ con cũng bắt đầu đi tiểu chậm." Hỏi để lo cho mình, chứ không phải tra hỏi bệnh của bố, giúp ông cụ dễ kể hơn.

Với vợ, nói thẳng điều mình lo cũng là cách giảm lo: "Anh nghe người ta nói phì đại thành ung thư nên hơi lo. Anh đặt lịch khám rồi, em đi cùng anh hôm đó nhé." Vợ đi cùng nghe giúp lời bác sĩ, về nhà hai người cùng hiểu một chuyện, đỡ phải đoán.

Nếu bạn là con cái lo cho bố, đừng mở đầu bằng chữ "ung thư". Hãy bắt đầu từ chuyện cụ thể bạn thấy: bố dậy đêm nhiều, bố đi tiểu lâu, và đề nghị đưa bố đi khám vào một ngày bố chọn.

Bác sĩ có thể đề nghị những gì, ở mức hiểu

Với người tiểu khó nghi phì đại, bác sĩ thường hỏi kỹ triệu chứng bằng một bảng câu hỏi, khám bụng, khám tuyến tiền liệt qua trực tràng bằng ngón tay, xét nghiệm nước tiểu, siêu âm để xem kích thước tuyến, thành bàng quang và lượng nước tiểu còn đọng lại sau khi đi tiểu. Có nơi đo dòng tiểu bằng cách cho bạn tiểu vào một thiết bị đo. Những bước này nhằm biết mức độ cản trở và ảnh hưởng tới bàng quang.

Với câu hỏi về ung thư, bác sĩ có thể bàn với bạn về xét nghiệm máu liên quan tới tuyến tiền liệt và các thăm dò hình ảnh. Điều quan trọng là hiểu rằng một xét nghiệm máu bất thường chưa phải là kết luận ung thư, vì phì đại, viêm hay thậm chí đạp xe ngay trước khi lấy máu cũng có thể làm kết quả thay đổi. Kết luận ung thư chỉ có được khi lấy mẫu mô để xem, và việc đó chỉ làm khi bác sĩ thấy cần.

Vì vậy câu nên hỏi luôn là: "Kết quả này có ý nghĩa gì với em, bước tiếp theo là gì, và nếu chờ theo dõi thì bao lâu kiểm tra lại?"

Những việc KHÔNG cần làm

Khi đang lo, người ta hay làm thừa. Những việc dưới đây không giúp bạn biết thêm điều gì:

  • Không cần tự đi làm xét nghiệm ở nhiều nơi rồi so con số. Mỗi nơi máy khác, thời điểm khác, kết quả có thể chênh, càng so càng rối.
  • Không cần kiêng hẳn ăn thịt, kiêng chuyện vợ chồng hay bỏ hết cà phê vì sợ ung thư. Ăn uống cân bằng, vận động đều là tốt, nhưng kiêng khem cực đoan chỉ làm bạn mệt.
  • Không cần mua các gói "tầm soát chuyên sâu" quảng cáo trên mạng khi chưa gặp bác sĩ. Bác sĩ sẽ chọn những thăm dò thật sự cần cho bạn.
  • Không cần giấu bố mẹ, vợ con. Giấu chỉ khiến bạn một mình gánh nỗi lo, và người nhà không giúp được gì khi cần.
  • Không cần đọc hết các diễn đàn kể chuyện bệnh của người khác. Mỗi người một tuổi, một tiền sử, một giai đoạn. Đọc chuyện người khác lúc nửa đêm hiếm khi giúp bạn hiểu chuyện của mình, mà thường chỉ thêm mất ngủ.

Khi nào gặp bác sĩ, khi nào phải đi cấp cứu

Nên đặt lịch khám tiết niệu trong vài tuần nếu tia tiểu yếu dần, phải chờ, phải rặn, tiểu không hết, dậy đêm nhiều; hoặc nếu bạn từ khoảng tuổi trung niên trở lên, có bố hay anh em ruột từng mắc ung thư tuyến tiền liệt và muốn được tư vấn về kiểm tra định kỳ. Chuyện bắt đầu kiểm tra từ tuổi nào thường được khuyên tuỳ theo nguy cơ của từng người, hãy hỏi bác sĩ.

Nên khám sớm trong vài ngày nếu thấy tiểu ra máu, tinh dịch có máu, đau xương lưng, xương hông kéo dài không rõ lý do, sụt cân, mệt mỏi bất thường. Những dấu hiệu này có nhiều nguyên nhân khác nhau, không phải cứ có là ung thư, nhưng cần được tìm hiểu.

Đi cấp cứu ngay nếu không tiểu được, bụng dưới căng đau; tiểu ra máu có cục; sốt cao, rét run kèm tiểu buốt; hoặc yếu, tê hai chân đột ngột kèm đau lưng dữ dội. Bí tiểu ở người phì đại là biến chứng hay gặp, càng xử lý sớm càng ít khổ.

Câu hỏi thường gặp

Phì đại tuyến tiền liệt có biến thành ung thư không?

Không. Phì đại là tình trạng lành tính và không chuyển thành ung thư. Tuy nhiên một người có thể cùng lúc có phì đại và ung thư, nên khi có triệu chứng vẫn cần được bác sĩ khám và tư vấn đầy đủ.

Ung thư tuyến tiền liệt có gây tiểu khó không?

Giai đoạn sớm thường không gây triệu chứng gì vì hay nằm ở phần rìa tuyến. Khi đã lớn hoặc lan rộng mới có thể gây tiểu khó, tiểu ra máu hay đau xương. Vì vậy không thể dựa vào triệu chứng để yên tâm hay lo lắng.

Bố bị ung thư tuyến tiền liệt thì con có nguy cơ cao hơn không?

Người có bố hoặc anh em ruột từng mắc ung thư tuyến tiền liệt thường được xem là có nguy cơ cao hơn. Bạn nên kể rõ điều này với bác sĩ để được tư vấn về thời điểm và cách kiểm tra phù hợp.

U xơ tiền liệt tuyến có phải ung thư không?

Không. U xơ tiền liệt tuyến là cách gọi dân gian của phì đại lành tính. Chữ u ở đây chỉ việc tuyến to ra, không có nghĩa là ung thư.

Đã mổ phì đại rồi có cần theo dõi tuyến tiền liệt nữa không?

Vẫn nên theo dõi. Nhiều cách mổ phì đại chỉ lấy phần giữa tuyến, phần còn lại vẫn có thể thay đổi theo thời gian. Hãy hỏi bác sĩ đã mổ về lịch tái khám phù hợp.

Có cần đi xét nghiệm tầm soát nếu không có triệu chứng gì?

Đây là quyết định nên bàn với bác sĩ, vì việc tầm soát có lợi ích và hạn chế riêng, phụ thuộc tuổi, tiền sử gia đình và mong muốn của bạn. Đừng tự làm theo lời quảng cáo hay theo người quen.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138