Đỏ mặt nhanh khi uống rượu bia thường là dấu hiệu cơ thể bạn chuyển hoá cồn chậm, khiến một chất trung gian độc tích lại lâu hơn trong máu; đây là tín hiệu nên uống ít hoặc không uống, không phải điểm yếu cần tập cho quen. Cố uống nhiều để "hết đỏ" không làm cơ thể xử lý cồn tốt hơn, chỉ khiến bạn quen cảm giác khó chịu.
Ví dụ giả định: Khoa, 26 tuổi, kỹ sư phần mềm vừa chuyển sang công ty mới. Buổi liên hoan đầu tiên, mới nửa cốc bia mặt anh đã đỏ tới cổ, tim đập thình thịch, mọi người cười bảo "phải tập dần mới lên được". Bài này giải thích chuyện gì đang xảy ra trong người Khoa, vì sao lời khuyên "tập uống" là sai hướng, và anh nên làm gì ở những buổi tiệc sau.
Chuyện gì xảy ra trong người khi mặt đỏ lên
Khi uống, cồn được gan chuyển hoá qua hai bước. Bước đầu tạo ra một chất trung gian có độc tính cao hơn cả cồn; bước sau biến chất này thành chất ít hại hơn để cơ thể đào thải. Ở nhiều người, đặc biệt là người gốc Đông Á, bước thứ hai chạy chậm do đặc điểm di truyền. Chất trung gian tồn lại lâu hơn, làm giãn mạch máu ở mặt, cổ, ngực, gây đỏ, nóng, tim đập nhanh, có khi đau đầu, buồn nôn.
Vì là đặc điểm bẩm sinh, nó thường đi theo gia đình: bố hoặc mẹ của Khoa có thể cũng đỏ mặt khi uống. Nó không phải bệnh gan, không phải "nóng trong", và không đổi được bằng cách uống nhiều lên. Cảm giác "bớt đỏ" sau một thời gian uống đều thường chỉ là cơ thể quen dần với cảm giác khó chịu, trong khi chất độc trung gian vẫn tồn lại như cũ.
Điều đáng nhớ: các nhà khoa học đã ghi nhận người có kiểu đỏ mặt này mà vẫn uống nhiều thường xuyên thì phải chịu tác hại của chất trung gian kia lâu hơn người khác, nhất là với niêm mạc miệng, họng và thực quản. Nói đơn giản, khuôn mặt đỏ là cơ thể đang nói "đủ rồi" sớm hơn người bên cạnh. Lắng nghe tín hiệu đó là khôn, không phải yếu.
Hiểu lầm hay nghe ở bàn nhậu
"Đỏ mặt là tốt, rượu đã ra ngoài da." Không có chuyện rượu "thoát ra" qua da. Đỏ mặt là do mạch máu giãn vì chất trung gian còn tồn trong máu, tức là cồn đang được xử lý chậm, không phải được đào thải nhanh.
"Tập uống dần sẽ lên tửu lượng." Tửu lượng tăng do quen, không do cơ thể xử lý chất độc tốt hơn. Người đỏ mặt mà cố tập chỉ đổi cảm giác khó chịu lấy thói quen uống nhiều, trong khi tác hại vẫn giữ nguyên.
"Người không đỏ mặt mới đáng lo, người đỏ mặt thì không sao." Cả hai đều có rủi ro nếu uống nhiều. Người không đỏ mặt dễ uống quá đà vì không thấy khó chịu; người đỏ mặt thì phải chịu chất độc trung gian lâu hơn. Không ai được miễn.
"Uống viên gì đó trước khi nhậu cho đỡ đỏ." Một số người dùng thuốc dị ứng hoặc sản phẩm trôi nổi để che mặt đỏ. Việc này chỉ che đi tín hiệu cảnh báo, khiến bạn uống nhiều hơn mà không biết. Đừng tự dùng bất cứ thứ gì để giấu phản ứng của cơ thể; có thắc mắc thì hỏi bác sĩ.
"Bia thì không đỏ, chỉ rượu mạnh mới đỏ." Bất kỳ đồ uống nào có cồn đều có thể gây đỏ, chỉ khác ở lượng và tốc độ uống. Một cốc bia uống cạn một hơi có thể làm đỏ nhanh hơn một chén rượu nhấp chậm.
Đi liên hoan khi biết mình là người dễ đỏ mặt
Khoa không muốn tách khỏi đồng nghiệp, chỉ muốn đi mà không phải gồng. Đây là thứ tự anh thử áp dụng.
- Quyết trước khi đi: uống trà hoặc nước, hoặc nhiều nhất một ly nhỏ nhấp chậm. Quyết ở nhà dễ hơn quyết khi đã ngồi giữa bàn.
- Ăn trước và ăn trong bữa. Bụng có thức ăn làm cồn vào máu chậm hơn, mặt đỡ đỏ dồn dập và đỡ buồn nôn.
- Nói ngắn một lần với người ngồi cạnh. "Em hễ uống là đỏ mặt, tim đập nhanh, nên em xin uống nước chanh nhé." Đa số mọi người thông cảm khi nghe lý do cơ thể thật.
- Cầm sẵn ly của mình. Ly nước có đá trong tay giúp bạn nâng ly chúc mừng mà không bị rót thêm.
- Dừng ngay khi thấy tim đập mạnh, choáng, khó thở. Ra chỗ thoáng, uống nước, ngồi nghỉ, báo cho một người quen biết.
- Về bằng xe công nghệ hoặc nhờ người tỉnh chở. Đỏ mặt hết không có nghĩa là cồn đã hết trong máu.
Sau vài buổi, đồng nghiệp sẽ nhớ Khoa là "cậu uống nước chanh mà nói chuyện vui", chứ không phải "cậu không chịu uống". Thói quen của nhóm thay đổi nhanh hơn bạn nghĩ khi có một người làm khác đi một cách tự nhiên.
Nếu chính bạn là người tổ chức liên hoan, hãy gọi sẵn vài bình nước chanh, trà đá cho cả bàn. Trong mỗi nhóm thường có vài người cũng dễ đỏ mặt hoặc không muốn uống mà ngại nói; có sẵn lựa chọn khác là giúp cả họ, không chỉ giúp bạn.
Đỏ mặt thông thường hay phản ứng cần để ý
Không phải cơn đỏ nào sau khi uống cũng giống nhau. Bảng dưới giúp bạn phân biệt mức thường gặp với lúc cần dừng và đi khám. Đây là mô tả chung, không thay cho khám trực tiếp.
| Biểu hiện | Thường gặp ở người chuyển hoá cồn chậm | Cần dừng uống và đi khám sớm |
|---|---|---|
| Da | Đỏ mặt, cổ, ngực, hết sau vài giờ | Nổi mẩn ngứa lan khắp người, sưng môi, sưng mí mắt |
| Tim | Đập nhanh hơn một lúc rồi dịu | Hồi hộp kéo dài, nhịp không đều, kèm đau ngực |
| Thở | Hơi nóng người, không khó thở | Khó thở, thở rít, nghẹn cổ |
| Đầu | Nặng đầu, hơi nhức | Đau đầu dữ dội, choáng muốn ngất |
| Tiêu hoá | Buồn nôn nhẹ | Nôn nhiều, nôn ra máu, đau bụng dữ |
Cột bên phải là lý do để dừng uống ngay. Khó thở, sưng môi, sưng mặt, đau ngực hay ngất là tình huống cấp cứu, cần gọi cấp cứu hoặc đưa tới bệnh viện gần nhất, không chờ xem có tự đỡ không.
Những thói quen đi kèm khiến chuyện đỏ mặt đáng lo hơn
Bản thân việc đỏ mặt không phải là bệnh. Điều cần để ý là những gì đi kèm với nó trong nhịp sống của một người đàn ông trẻ. Thứ nhất là hút thuốc trong lúc uống. Khói thuốc và chất trung gian của cồn cùng tác động lên niêm mạc miệng, họng, thực quản, nên người vừa dễ đỏ mặt vừa hút thuốc khi nhậu là đang dồn hai rủi ro vào cùng một chỗ. Nếu chỉ bỏ được một thứ trước, hãy bắt đầu bằng việc không hút trong bữa nhậu.
Thứ hai là uống đồ thật nóng, ăn đồ cháy cạnh, uống rượu mạnh không pha. Những thứ này kích thích niêm mạc thêm, trong khi cơ thể bạn đã xử lý cồn chậm sẵn. Thứ ba là uống liên tục vì nghề nghiệp, kiểu tuần nào cũng có tiệc công ty, tiệc khách, cuối tuần thêm đám cưới bạn bè. Một lần đỏ mặt không đáng lo, nhưng đỏ mặt ba bốn buổi mỗi tuần trong nhiều năm thì khác.
Khoa tự đặt cho mình ba luật nhỏ: không hút thuốc, tiệc nào cũng có nước lọc bên cạnh, và mỗi tuần nhiều nhất một buổi có uống. Anh không coi đó là kiêng khem mà là hiểu cơ thể mình. Bạn có thể đặt luật khác, miễn là nó cụ thể, đếm được và hợp với lịch làm việc của bạn.
Nói với gia đình và người yêu về chuyện này
Đặc điểm đỏ mặt thường có tính gia đình, nên đây là dịp tốt để hỏi bố mẹ: ai trong nhà uống vào là đỏ, ai từng có bệnh dạ dày, thực quản, gan. Thông tin này hữu ích khi bạn đi khám sức khoẻ sau này. Câu hỏi đơn giản: "Bố ơi, ngày xưa bố uống có hay đỏ mặt không, ông nội có thế không?"
Với người yêu hoặc vợ, hãy nói rõ để họ không hiểu nhầm là bạn say hay ốm mỗi lần mặt đỏ, và để họ giúp đỡ lời khi đi đám. Nhiều cặp còn thống nhất luôn: ở tiệc cưới bạn bè, hai người cùng uống nước ngọt, cùng về sớm, không ai phải giải thích với ai.
Nếu bạn có con trai, đây cũng là chuyện nên kể khi con lớn. Một cậu thiếu niên biết trước mình có thể dễ đỏ mặt, dễ khó chịu khi uống, sẽ đỡ bị bạn bè trêu chọc và đỡ bị cuốn vào kiểu "uống cho bằng anh em". Biết cơ thể mình ra sao là một kiểu tự tin rất đáng có ở người đàn ông.
Khi nào nên đi khám
Bạn nên khám nội tổng quát hoặc khám dị ứng, miễn dịch khi chỉ một lượng rất nhỏ đồ uống có cồn đã gây nổi mẩn ngứa, sưng môi, khó thở, hoặc khi phản ứng ngày càng nặng hơn trước. Một số người phản ứng không phải với cồn mà với thành phần khác trong bia, rượu vang, rượu pha; bác sĩ sẽ hỏi kỹ và hướng dẫn kiểm tra nếu cần.
Nếu bạn đỏ mặt khi uống mà vẫn uống thường xuyên vì công việc, hãy kể điều này khi khám sức khoẻ định kỳ và hỏi bác sĩ có cần để ý thêm gì với dạ dày, thực quản hay không. Đi khám sớm khi có khó nuốt, nuốt vướng kéo dài, ợ nóng thường xuyên, khàn tiếng lâu không đỡ, sụt cân không rõ lý do.
Gọi cấp cứu ngay khi sau khi uống có khó thở, sưng mặt, sưng lưỡi, đau ngực, ngất, hoặc tim đập rất nhanh không dịu sau khi nghỉ. Đừng để người bạn đang có các dấu hiệu đó ngồi một mình hoặc tự lái xe về.
Câu hỏi thường gặp
Đỏ mặt khi uống rượu có phải là gan yếu không?
Thường không phải. Đỏ mặt nhanh chủ yếu do cơ thể chuyển hoá một chất trung gian của cồn chậm, là đặc điểm bẩm sinh hay gặp ở người châu Á. Còn gan có khoẻ hay không thì cần bác sĩ khám và xét nghiệm mới biết được.
Uống nhiều lần cho quen thì có hết đỏ mặt không?
Có người thấy đỡ đỏ hơn, nhưng đó là do quen cảm giác chứ cơ thể không xử lý chất độc trung gian tốt hơn. Tập uống cho quen chỉ làm bạn uống nhiều hơn trong khi rủi ro vẫn còn nguyên, nên không nên làm.
Có nên uống thuốc gì trước khi nhậu cho đỡ đỏ mặt không?
Không nên tự dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào để che phản ứng đỏ mặt. Việc đó giấu đi tín hiệu cảnh báo và khiến bạn uống nhiều hơn. Nếu có phản ứng khó chịu khi uống, hãy hỏi bác sĩ thay vì tự xử lý.
Người đỏ mặt khi uống có nên bỏ hẳn rượu bia không?
Không uống là lựa chọn tốt nhất cho người dễ đỏ mặt. Nếu thỉnh thoảng uống vì dịp đặc biệt, nên giữ thật ít, uống chậm, ăn kèm, và không uống thường xuyên. Mỗi người có bệnh nền khác nhau nên hỏi bác sĩ cho trường hợp của mình.
Mặt hết đỏ rồi thì lái xe về được chưa?
Chưa. Mặt hết đỏ không có nghĩa là cồn trong máu đã hết. Đã uống rượu bia thì không lái xe, kể cả xe máy, và pháp luật cũng cấm việc này. Gọi xe hoặc nhờ người không uống chở về.
Bị đồng nghiệp trêu vì đỏ mặt thì nên đáp thế nào?
Cứ trả lời nhẹ nhàng, thật lòng rằng cơ thể bạn xử lý cồn chậm nên uống vào là khó chịu, rồi mời mọi người món khác. Phần lớn người nghe sẽ thôi ép khi thấy bạn nói thoải mái và vẫn vui vẻ với cả bàn.