Cà phê, trà đặc, nước tăng lực và bia rượu đều làm đàn ông đi tiểu nhiều hơn theo hai cách: chúng làm thận thải nước nhanh hơn và làm bàng quang nhạy, mót gấp hơn; còn bia thì ngoài ra còn đổ thêm một lượng nước lớn vào cơ thể. Cách chỉnh hợp lý là bớt từng thứ một trong vài tuần và ghi lại, chứ không phải cắt nước lọc; nếu đã chỉnh mà vẫn đi tiểu nhiều, mót gấp hay tiểu khó thì nên đi khám.
Ví dụ giả định: anh Toàn, 38 tuổi, trưởng phòng kinh doanh. Một ngày của anh: hai ly cà phê buổi sáng, một ly trà sữa đầu giờ chiều, một lon nước tăng lực lúc bốn giờ, tối tiếp khách bốn năm lon bia. Anh đi tiểu gần như mỗi giờ, họp đâu cũng phải chọn ghế gần cửa. Anh định uống ít nước lọc lại cho đỡ. Bài này giải thích vì sao đó là hướng sai, và cách anh nên làm.
Mỗi loại đồ uống ảnh hưởng thế nào
Mức ảnh hưởng khác nhau tuỳ người. Bảng dưới là cách hiểu chung để bạn biết nên thử bớt cái gì trước.
| Đồ uống | Ảnh hưởng tới chuyện đi tiểu | Gợi ý |
|---|---|---|
| Cà phê, trà đặc | Chất kích thích làm bàng quang nhạy, mót gấp; làm thận thải nước nhanh hơn một chút | Giữ một ly buổi sáng, không uống sau đầu giờ chiều |
| Nước tăng lực | Thường có chất kích thích, đường và có khi có ga, làm mót gấp và khát | Bỏ được thì bỏ; buồn ngủ thì nghỉ thật |
| Bia | Lượng nước lớn cộng với rượu làm thận thải nước mạnh; dễ tiểu liên tục, tiểu đêm | Đặt giới hạn trước khi ngồi, xen nước lọc, dừng sớm buổi tối |
| Rượu mạnh, rượu ngâm | Rượu ức chế cơ chế giữ nước, làm tiểu nhiều; uống nhiều có thể gây bí tiểu ở người đã tiểu khó | Hạn chế; không xem rượu ngâm là thuốc |
| Nước có ga, nước ngọt | Ga và một số chất tạo vị có thể kích thích bàng quang ở người nhạy | Thay bằng nước lọc, nước ấm |
| Nước lọc | Làm nước tiểu loãng, ít kích thích | Uống đều trong ngày, giảm hai ba tiếng trước ngủ |
Không phải ai cũng nhạy như nhau. Có người uống ba ly cà phê vẫn bình thường, có người chỉ một ly trà buổi chiều là đêm dậy hai lần. Vì vậy cách duy nhất để biết là tự thử, có ghi chép.
Vì sao cắt nước lọc lại phản tác dụng
Nghe có vẻ hợp lý: uống ít thì tiểu ít. Nhưng khi bạn uống quá ít nước, nước tiểu trở nên đặc và đậm. Nước tiểu đặc kích thích lớp niêm mạc bàng quang, khiến bàng quang càng nhạy, càng mót gấp với một lượng nhỏ. Kết quả là bạn vẫn đi nhiều lần, mỗi lần một ít, kèm cảm giác buốt nhẹ khó chịu.
Thiếu nước còn làm táo bón, mà ruột đầy lại đè lên bàng quang. Nó cũng làm tăng nguy cơ sỏi và nhiễm trùng đường tiểu, vì nước tiểu ít thì vi khuẩn ít bị rửa trôi. Người làm văn phòng ngồi máy lạnh cả ngày thường không thấy khát dù cơ thể đang thiếu nước.
Anh Toàn thật ra không uống nhiều nước lọc; tổng lượng nước của anh chủ yếu đến từ cà phê, trà sữa, nước tăng lực và bia, toàn những thứ kích thích bàng quang. Cái cần đổi là thành phần của lượng nước ấy, không phải cắt bớt phần nước lọc vốn đã ít.
Thử bớt từng thứ trong ba tuần
Bớt tất cả một lúc thì vừa khó giữ, vừa không biết thứ nào là thủ phạm. Làm lần lượt như sau, ghi số lần đi tiểu ban ngày và ban đêm vào một cuốn sổ:
- Tuần đầu: giữ nguyên thói quen, chỉ ghi chép. Ghi giờ uống, loại đồ uống, số lần đi tiểu, số lần mót gấp. Đây là mốc để so sánh.
- Tuần hai: bỏ nước tăng lực và đồ uống có chất kích thích sau hai giờ chiều. Giữ ly cà phê buổi sáng. Thay ly buổi chiều bằng nước lọc hoặc nước ấm.
- Tuần ba: đặt giới hạn bia. Trước khi ngồi bàn, tự quyết số lon, xen một ly nước lọc giữa các lon, dừng trước chín giờ tối.
- Cuối tuần ba: so sánh với tuần đầu. Số lần đi tiểu, số lần mót gấp, số lần dậy đêm có giảm không, giảm sau bước nào.
- Giữ lại những gì có tác dụng. Nếu không thay đổi gì sau ba tuần, đó là lý do nên đi khám chứ không phải cố bớt thêm nữa.
Anh Toàn thấy rõ nhất ở tuần hai: bỏ lon nước tăng lực chiều, số lần mót gấp trong giờ họp giảm hẳn. Bia thì khó hơn, nhưng xen nước lọc và dừng sớm cũng giúp anh dậy đêm ít đi.
Từ chối thêm một ly mà không mất lòng
Chỉnh đồ uống khó nhất ở bàn tiếp khách. Vài câu nói mẫu nhiều anh em đã dùng:
- "Hôm nay em uống chừng này thôi anh, bác sĩ đang dặn em theo dõi chuyện đi tiểu." Lý do sức khoẻ cụ thể thường được tôn trọng.
- "Em xin nâng ly nước lọc, mai em còn chạy sớm." Cụng ly vẫn cụng, chỉ khác thứ trong ly.
- "Anh cứ tự nhiên, em ngồi tiếp chuyện cho vui." Ở lại bàn, giữ không khí, nhưng không phải uống theo.
- "Lần này em xin phép về trước, lần sau em mời anh bữa trưa." Rời bàn sớm kèm một lời hẹn giữ được quan hệ.
- Rót bia vào ly nhỏ, nhấp chậm, để ly luôn còn một ít để không bị rót thêm liên tục.
Đừng nói dối là đang uống thuốc kháng sinh hay bị bệnh gì đó bạn không có. Câu chuyện bịa dễ bị hỏi thêm, còn một lý do thật, ngắn gọn thì không cần giải thích nhiều. Và nhớ rằng đã uống rượu bia thì không lái xe, đó là quy định pháp luật và là an toàn của chính bạn.
Những điều nên biết thêm
Màu nước tiểu là chỉ báo dễ dùng nhất. Vàng nhạt thường là đủ nước; vàng sẫm là đang thiếu; gần như trong suốt cả ngày có thể là đang uống nhiều hơn cần. Đây chỉ là cách tham khảo, không dùng để tự chẩn đoán.
Trà sữa, nước ép đóng chai cũng là đồ uống có đường. Đường nhiều làm khát và có thể làm bạn uống thêm. Người có đường huyết cao còn đi tiểu nhiều vì đường kéo nước theo nước tiểu.
Canh, cháo, trái cây cũng tính là nước. Bữa tối nhiều canh, ăn dưa hấu trước khi ngủ có thể làm tiểu đêm mà bạn không nghĩ tới.
Đi tiểu "phòng xa" quá thường xuyên cũng không tốt. Cứ ba mươi phút lại đi một lần dù chưa buồn có thể làm bàng quang quen chứa ít. Ngoài các lúc trước khi lên xe hay vào họp, hãy đi khi buồn thật.
Người có bệnh tim, thận cần hỏi bác sĩ về lượng nước. Một số bệnh cần hạn chế nước theo chỉ định. Lời khuyên uống đều trong bài này dành cho người khoẻ mạnh, không thay lời dặn riêng của bác sĩ.
Khi mót gấp đã thành thói quen: tập lại bàng quang
Uống nhiều cà phê, nước tăng lực trong thời gian dài, cộng với thói quen đi tiểu "phòng xa" liên tục, có thể khiến bàng quang quen báo buồn khi mới chứa một ít. Sau khi đã giảm đồ uống kích thích, nhiều người được bác sĩ hướng dẫn tập lại bàng quang. Ý tưởng đơn giản: tập kéo dài dần khoảng cách giữa hai lần đi tiểu.
Cách làm thường được hướng dẫn như sau. Khi cơn mót đến, đừng chạy ngay; đứng yên hoặc ngồi xuống, thở chậm vài nhịp, siết nhẹ cơ vùng chậu như khi nín tiểu vài lần, đợi cơn mót dịu đi rồi mới bình tĩnh đi. Mỗi tuần cố kéo dài thêm một chút, ví dụ thêm mười lăm phút, tuỳ khả năng. Không ép tới mức đau hay rỉ ra quần.
Lưu ý: tập lại bàng quang dành cho người mót gấp do thói quen, không dành cho người tiểu khó, tia yếu, tiểu không hết, vì những người đó nhịn thêm có thể làm nặng hơn. Nếu không chắc mình thuộc nhóm nào, hãy hỏi bác sĩ trước khi tập.
Một ngày uống của anh Toàn sau khi chỉnh
Để dễ hình dung, đây là một ngày bình thường của anh Toàn sau ba tuần, chỉ là ví dụ tham khảo, mỗi người tự điều chỉnh:
- Sáng dậy: một ly nước lọc trước khi đánh răng.
- Tới công ty: một ly cà phê, uống chậm trong khoảng một tiếng thay vì hai ly liền.
- Buổi sáng: chai nước trên bàn làm việc, uống vài ngụm mỗi khi đứng dậy.
- Bữa trưa: cơm có canh, một ly trà đá nhạt thay trà sữa.
- Buổi chiều: không nước tăng lực; buồn ngủ thì ra hành lang đi lại năm phút, uống nước lọc.
- Tối tiếp khách: tự đặt trước số lon, xen nước lọc, dừng trước chín giờ, về nhà uống vài ngụm nước rồi thôi.
- Trước khi ngủ: đi tiểu, không uống thêm nhiều.
Tổng lượng nước của anh không giảm, thậm chí nước lọc tăng lên. Thứ giảm là đồ uống kích thích. Anh vẫn phải đi tiểu, nhưng không còn cảnh giữa buổi họp phải xin ra ngoài hai lần.
Khi nào gặp bác sĩ, khi nào phải đi cấp cứu
Đi khám tiết niệu nếu sau ba tuần chỉnh đồ uống mà vẫn đi tiểu nhiều lần trong ngày, mót gấp tới mức có lúc không kịp, dậy đêm từ hai lần trở lên; hoặc nếu kèm tia yếu, tiểu không hết, tiểu buốt. Nên đi khám sớm nếu khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều kèm sụt cân, mệt, mờ mắt, vì đó có thể là dấu hiệu đường huyết cao cần xét nghiệm.
Khi đi khám, mang theo cuốn sổ ba tuần. Câu mẫu: "Em đã thử bỏ nước tăng lực và giảm bia ba tuần, số lần đi tiểu có giảm nhưng vẫn mót gấp nhiều, nhất là buổi sáng. Em không thấy buốt, không thấy máu." Bác sĩ có thông tin rõ sẽ chọn đúng xét nghiệm.
Đi cấp cứu ngay nếu không tiểu được sau một bữa nhậu, bụng dưới căng đau; nếu tiểu ra máu có cục; nếu sốt cao, rét run kèm tiểu buốt; hoặc nếu khát dữ dội, tiểu nhiều kèm lơ mơ, thở nhanh, nôn. Bí tiểu sau khi uống nhiều rượu bia ở đàn ông trung niên không hiếm, và cần được xử lý tại cơ sở y tế.
Câu hỏi thường gặp
Uống cà phê có làm hại tuyến tiền liệt không?
Chưa có bằng chứng rõ ràng cà phê làm hại tuyến tiền liệt, nhưng cà phê có thể làm bàng quang nhạy, mót gấp và tiểu nhiều hơn. Nếu bạn đang có triệu chứng tiểu tiện, thử giảm cà phê buổi chiều và ghi lại thay đổi.
Vì sao uống bia lại đi tiểu nhiều hơn uống nước?
Bia vừa đưa vào cơ thể một lượng nước lớn, vừa có rượu làm giảm khả năng giữ nước của cơ thể, nên thận thải nước nhiều hơn. Vì vậy uống bia thường đi tiểu liên tục và dễ tiểu đêm.
Đi tiểu bao nhiêu lần một ngày là bình thường?
Số lần đi tiểu thay đổi theo lượng uống, thời tiết và thói quen của từng người, nên không có con số áp cho tất cả. Điều đáng để ý là khi số lần tăng rõ so với trước, kèm mót gấp, tiểu đêm nhiều hoặc làm ảnh hưởng tới công việc.
Có nên uống nước ấm thay nước lạnh không?
Nước ấm hay nước mát đều được, quan trọng là uống đủ và đều trong ngày. Một số người thấy nước ấm dễ uống hơn khi ngồi máy lạnh, nhờ đó uống được nhiều hơn mà không cần nhắc.
Bỏ cà phê đột ngột có sao không?
Một số người bỏ cà phê đột ngột bị đau đầu, mệt trong vài ngày. Bạn có thể giảm dần, ví dụ bỏ ly buổi chiều trước, sau đó mới tính tới ly buổi sáng nếu thấy cần.
Rượu ngâm có giúp bớt tiểu đêm không?
Không. Rượu ngâm vẫn là rượu, làm cơ thể thải nước nhiều hơn và có thể gây bí tiểu ở người đã tiểu khó. Đừng xem rượu ngâm là thuốc; nếu tiểu đêm làm bạn mệt, hãy đi khám.