CuongTrang.comCường Tráng
Nội tiết và testosterone

Tuyến giáp ở đàn ông: mệt, tăng cân, hồi hộp không phải lúc nào cũng do testosterone

Tuyến giáp hoạt động kém hay quá mức đều gây mệt, đổi cân, giảm ham muốn ở đàn ông, rất dễ đổ cho testosterone. Dấu hiệu từng chiều, các nội tiết khác và khi nào đi khám.

A Vietnamese accountant in his mid forties wearing a brick red sweater sits beside his wife on a blood test waiting bench, wide shot from the side, soft late morning light

Tuyến giáp hoạt động kém hay hoạt động quá mức đều có thể gây mệt, thay đổi cân nặng, giảm ham muốn và thay đổi tâm trạng ở đàn ông, nên rất dễ bị đổ cho testosterone; bệnh tuyến giáp ít gặp ở nam hơn ở nữ, nhưng vẫn gặp, và thường được phát hiện muộn vì đàn ông ít nghĩ tới. Khi đi khám vì nghi nội tiết, xét nghiệm tuyến giáp thường được bác sĩ cân nhắc làm cùng.

Ví dụ giả định: anh Bình, 44 tuổi, kế toán, nửa năm nay tăng cân dù ăn như cũ, sáng dậy uể oải, hay lạnh tay chân, táo bón, ham muốn giảm. Đọc trên mạng, anh tin chắc mình "thiếu testosterone". Vợ anh nhớ ra mẹ chồng từng chữa bướu cổ, nên rủ anh đi khám kỹ hơn. Bài này nói về tuyến giáp và vài nội tiết khác ở đàn ông, những thứ hay bị bỏ quên khi ai cũng chỉ nói về testosterone.

Tuyến giáp nằm ở đâu và làm gì

Tuyến giáp là một tuyến nhỏ hình cánh bướm nằm ở trước cổ, ngay dưới yết hầu. Nó tiết ra nội tiết tố điều chỉnh tốc độ làm việc của gần như mọi cơ quan: nhịp tim, thân nhiệt, tốc độ đốt năng lượng, nhu động ruột, độ tỉnh táo của não, cả chu kỳ mọc tóc và độ ẩm của da. Có thể hình dung nó như chân ga của cơ thể: nhấn ít quá thì mọi thứ chậm lại, nhấn quá tay thì mọi thứ chạy hối hả.

Giống tinh hoàn, tuyến giáp cũng chịu sự chỉ huy của tuyến yên ở não theo vòng điều hoà ngược. Khi tuyến giáp làm ít, tuyến yên thúc mạnh hơn; khi làm nhiều, tuyến yên giảm thúc. Vì vậy bác sĩ thường xét nghiệm cả chỉ số do tuyến yên tiết ra lẫn nội tiết của tuyến giáp để biết vấn đề nằm ở đâu.

Tuyến giáp và nội tiết sinh dục cũng ảnh hưởng qua lại. Tuyến giáp rối loạn có thể làm thay đổi chất chuyên chở testosterone trong máu, ảnh hưởng ham muốn, cương và cả sinh tinh. Do đó một người có triệu chứng "giống thiếu testosterone" mà chỉ xét nghiệm testosterone thì có thể bỏ sót nguyên nhân thật.

Hai chiều rối loạn: hoạt động kém và hoạt động quá mức

Tuyến giáp có thể "chạy chậm" hoặc "chạy quá ga". Dấu hiệu hai chiều gần như ngược nhau, nhưng cả hai đều có thể làm đàn ông mệt và giảm ham muốn.

Khía cạnhTuyến giáp hoạt động kémTuyến giáp hoạt động quá mức
Năng lượngUể oải, chậm chạp, buồn ngủMệt mà bồn chồn, khó ngồi yên
Cân nặngTăng cân dù ăn không nhiều hơnSụt cân dù ăn nhiều
TimNhịp chậmHồi hộp, tim đập nhanh, có khi không đều
Thân nhiệtSợ lạnh, tay chân lạnhSợ nóng, đổ mồ hôi nhiều
Tiêu hoáTáo bónĐi ngoài nhiều lần
Da, tócDa khô, tóc dễ gãy, mặt hơi phùDa ấm ẩm, tay run nhẹ
Tâm trạngBuồn, chậm, hay quênCáu, lo âu, khó ngủ
Ham muốn, cươngThường giảmCó thể giảm, có khi kèm xuất tinh sớm

Anh Bình trong ví dụ giả định có tới năm dấu hiệu ở cột giữa. Điều đó không phải chẩn đoán, chỉ là lý do rõ ràng để bác sĩ cân nhắc xét nghiệm tuyến giáp bên cạnh testosterone. Người có dấu hiệu ở cột phải, nhất là hồi hộp và sụt cân, càng nên khám sớm vì tim chịu ảnh hưởng.

Những nội tiết khác ở đàn ông nên biết tên

Đường huyết. Tuyến tuỵ tiết nội tiết điều chỉnh đường trong máu. Đường huyết cao kéo dài làm mệt, khát nhiều, tiểu nhiều, hại mạch máu, gây cương kém, và có liên quan chặt với testosterone thấp. Đây thường là thứ đầu tiên bác sĩ kiểm tra khi đàn ông trung niên kêu mệt.

Tuyến yên. Tuyến nhỏ ở nền sọ chỉ huy cả tinh hoàn lẫn tuyến giáp. Hiếm khi có khối u lành tính ở đây, có thể làm tiết quá nhiều hoặc quá ít một số nội tiết, gây giảm ham muốn, ngực to, đôi khi đau đầu và nhìn mờ vì khối u đè lên dây thần kinh thị giác.

Tuyến thượng thận. Hai tuyến nhỏ trên thận, tiết nội tiết liên quan tới căng thẳng, huyết áp, muối nước. Dùng kéo dài các loại thuốc gia truyền, thuốc bắc không rõ nguồn có trộn chất chống viêm có thể làm rối tuyến này, gây mặt tròn, tăng cân, yếu cơ, tăng huyết áp.

Mỡ máu và gan. Không phải tuyến nội tiết, nhưng gan và mỡ máu liên quan mật thiết tới cách nội tiết được chuyên chở, xử lý. Bác sĩ hay xem cùng lúc khi tìm nguyên nhân mệt mỏi.

Tự nhìn cổ mình: biết để hỏi, không thay khám

Đứng trước gương, ngửa cổ nhẹ, uống một ngụm nước và quan sát vùng dưới yết hầu khi nuốt. Cách này chỉ giúp bạn để ý, không giúp kết luận gì.

  • Một khối hay chỗ phồng lên chuyển động theo nhịp nuốt.
  • Cổ to ra so với ảnh cũ, cổ áo sơ mi chật dần mà cân nặng không đổi.
  • Khàn tiếng kéo dài vài tuần không do cảm cúm.
  • Nuốt vướng, cảm giác nghẹn ở cổ.
  • Mắt lồi hơn trước, mắt khô, cộm, nhìn đôi.

Có một điều trong số này là lý do đi khám nội tiết hoặc tai mũi họng. Khối ở cổ phần lớn lành tính, nhưng chỉ khám, siêu âm và xét nghiệm mới nói được. Gia đình có người bệnh tuyến giáp như mẹ anh Bình thì càng nên kể với bác sĩ, kể cả khi bạn chưa thấy gì bất thường ở cổ mình.

Đi khám khi nghi nội tiết, làm theo thứ tự

Khi triệu chứng mơ hồ, đi khám có thứ tự giúp không bỏ sót và không xét nghiệm tràn lan.

  1. Ghi lại triệu chứng hai tuần: cân nặng, giấc ngủ, nhịp tim lúc nghỉ nếu đo được, đi ngoài, cảm giác nóng lạnh, tâm trạng, ham muốn.
  2. Khám nội tiết hoặc nội tổng quát, nói rõ: "Em tăng cân, sợ lạnh, mệt, ham muốn giảm nửa năm nay, mẹ em từng bị bướu cổ."
  3. Làm xét nghiệm theo chỉ định: bác sĩ có thể chọn tuyến giáp, đường huyết, mỡ máu, công thức máu, testosterone, tuỳ những gì bạn kể.
  4. Siêu âm tuyến giáp nếu bác sĩ thấy cần, nhất là khi sờ thấy khối hoặc gia đình có tiền sử.
  5. Quay lại đọc kết quả cùng bác sĩ, hỏi rõ bước tiếp theo và lịch tái khám.

Chỉ bác sĩ mới quyết định có điều trị hay không, sau khi khám và xét nghiệm. Bệnh tuyến giáp thường cần theo dõi lâu dài, nên chọn một nơi tiện đi lại để tái khám đều.

Khi đã có bệnh tuyến giáp: sống chung thế nào

Nhiều bệnh tuyến giáp được kiểm soát tốt nếu theo dõi đều. Điều quan trọng nhất với người đàn ông là giữ lịch tái khám và xét nghiệm, vì nhu cầu điều trị có thể thay đổi theo thời gian, theo cân nặng, theo tuổi. Đàn ông hay bỏ tái khám khi thấy khoẻ lên, và đó là lúc bệnh âm thầm lệch đi.

Kể với bác sĩ mọi thuốc và sản phẩm khác đang dùng, kể cả thuốc nam, thực phẩm chức năng, vì một số thứ ảnh hưởng tới cách cơ thể hấp thu thuốc tuyến giáp. Nếu sắp làm thủ thuật, khám bệnh khác, nhắc với bác sĩ đó rằng mình có bệnh tuyến giáp.

Về chuyện vợ chồng, ham muốn và năng lượng thường khá lên khi tuyến giáp được điều chỉnh ổn. Nếu đã ổn mà vẫn giảm, nói lại với bác sĩ để kiểm tra thêm nội tiết sinh dục hay các nguyên nhân khác, đừng tự kết luận là "do tuổi". Anh Bình nói với vợ một câu là đủ: "Bác sĩ bảo bệnh này theo dõi được, anh sẽ đi tái khám đều, em nhắc anh nhé." Một người nhắc lịch trong nhà giúp nhiều hơn bạn tưởng.

Hiểu lầm hay gặp

"Tuyến giáp là bệnh của phụ nữ." Bệnh tuyến giáp gặp ở phụ nữ nhiều hơn, nhưng đàn ông vẫn mắc. Vì nghĩ vậy mà nhiều anh em bị chậm chẩn đoán hàng năm trời.

"Có bướu cổ thì ăn thật nhiều rong biển, muối i-ốt." Thiếu i-ốt là một nguyên nhân bướu cổ, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Với một số bệnh tuyến giáp, nạp quá nhiều i-ốt lại không tốt. Ăn muối i-ốt bình thường trong bữa cơm là đủ; thay đổi gì thêm thì hỏi bác sĩ.

"Hết triệu chứng là tự ngừng thuốc được." Nhiều bệnh tuyến giáp cần điều trị và theo dõi dài hạn. Tự ngừng có thể làm bệnh quay lại, có khi nặng hơn. Mọi thay đổi phải qua bác sĩ.

"Mệt tăng cân là do tuổi." Tuổi góp một phần, nhưng tăng cân kèm sợ lạnh, táo bón, da khô là nhóm dấu hiệu nên được xét nghiệm, không nên gạt đi. Một xét nghiệm máu đơn giản có thể trả lời câu hỏi đã làm bạn băn khoăn cả năm.

Khi nào gặp bác sĩ, khi nào đi cấp cứu

Đặt lịch khám nội tiết khi có nhóm dấu hiệu ở bảng trên kéo dài vài tuần. Đi sớm hơn hoặc cấp cứu khi:

  • Hồi hộp, tim đập nhanh kéo dài, sụt cân nhanh, run tay: khám sớm.
  • Khối ở cổ to nhanh, cứng, kèm khàn tiếng hoặc nuốt vướng: khám sớm.
  • Đau đầu kéo dài kèm nhìn mờ, thu hẹp tầm nhìn: khám nội tiết hoặc thần kinh sớm.
  • Tim đập rất nhanh kèm sốt cao, vật vã, lú lẫn; hoặc khó thở, nghẹn cổ không nuốt được: đi cấp cứu ngay.
  • Đau thắt ngực, ngất, méo miệng, yếu nửa người: gọi cấp cứu ngay.

Khám nội tiết không có nghĩa là đi tìm một bệnh nặng. Phần lớn người đi khám vì mệt mỏi được trả lời bằng một nguyên nhân cụ thể và một hướng xử lý rõ ràng, điều mà không bảng tự chẩn đoán nào trên mạng làm được. Với anh Bình, dù kết quả là tuyến giáp, testosterone hay cả hai, việc đi khám có thứ tự đã giúp anh không mua nhầm một hộp sản phẩm nào, và mẹ anh cũng yên tâm vì con trai đã chịu đi kiểm tra.

Câu hỏi thường gặp

Đàn ông có bị bệnh tuyến giáp không?

Có. Bệnh tuyến giáp gặp ở phụ nữ nhiều hơn nhưng đàn ông vẫn mắc, gồm cả tuyến giáp hoạt động kém, hoạt động quá mức và nhân tuyến giáp. Vì ít nghĩ tới nên đàn ông thường được phát hiện muộn hơn.

Suy giáp có làm giảm ham muốn ở đàn ông không?

Có thể. Tuyến giáp hoạt động kém làm mệt, chậm chạp, buồn, và ảnh hưởng chất chuyên chở nội tiết sinh dục, nên ham muốn và cương có thể giảm. Khi được bác sĩ điều trị đúng, nhiều người thấy các triệu chứng này cải thiện.

Có nên xét nghiệm tuyến giáp cùng lúc với testosterone không?

Thường là nên, nếu bạn có triệu chứng như mệt, thay đổi cân nặng, giảm ham muốn. Bác sĩ sẽ quyết định cụ thể dựa trên những gì bạn kể. Xét nghiệm cả hai giúp không bỏ sót nguyên nhân hay bị nhầm này.

Bướu cổ ở đàn ông có nguy hiểm không?

Phần lớn khối ở tuyến giáp lành tính, nhưng cần khám, siêu âm và xét nghiệm để biết. Khối to nhanh, cứng, kèm khàn tiếng hay nuốt vướng thì nên khám sớm. Đừng tự đắp lá hay uống thuốc không rõ nguồn.

Tuyến giáp có di truyền trong gia đình không?

Nhiều bệnh tuyến giáp có xu hướng gặp nhiều hơn ở người có bố mẹ, anh chị em từng mắc. Nếu gia đình có người bệnh tuyến giáp, hãy kể với bác sĩ khi khám để được cân nhắc xét nghiệm phù hợp.

Ăn uống có giúp tuyến giáp khoẻ hơn không?

Ăn uống cân đối, dùng muối i-ốt trong bữa ăn bình thường là đủ cho phần lớn người. Không nên tự dùng thêm sản phẩm bổ sung i-ốt hay thảo dược cho tuyến giáp khi chưa hỏi bác sĩ, vì có thể không hợp với bệnh đang có.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138