Để chồng chịu đi khám, cách hiệu quả thường không phải nhắc nhiều hơn, mà là chọn lúc anh thoải mái, nói một điều cụ thể vợ đã thấy, gắn việc khám với điều anh quý như con cái hay công việc, rồi đề nghị một việc nhỏ có ngày giờ rõ ràng, chẳng hạn đi cùng anh sáng thứ Bảy. Doạ, so sánh với người khác hay nói trước mặt đông người thường làm anh né thêm.
Ví dụ giả định: chị Hương, vợ anh Toàn 49 tuổi, chủ quán phở. Anh dậy từ ba giờ sáng, hút thuốc, ngáy to, mấy tháng nay hay kêu mỏi ngực. Chị nhắc đi khám cả năm, lần nào anh cũng gạt "để rảnh". Bài này viết cho chị và những người vợ, người con đang ở đúng chỗ đó.
Vì sao càng giục, anh càng né
Với nhiều đàn ông, lời giục đi khám nghe như một lời chê: anh yếu rồi, anh già rồi, anh không lo được cho mình. Phản ứng tự nhiên là gạt đi để giữ thể diện. Càng nhắc nhiều, chuyện khám càng gắn với cảm giác bị quản lý, và anh càng có lý do để trì hoãn.
Đằng sau câu "để rảnh" thường là một nỗi lo thật mà anh ngại nói: sợ phát hiện bệnh, sợ tốn tiền, sợ quán phải đóng cửa một buổi, sợ bị bắt bỏ thuốc. Nếu chỉ nhắc "đi khám đi", chị đang nói chuyện với lớp vỏ, chưa chạm tới nỗi lo bên trong. Có anh còn sợ một điều rất cụ thể: bố mình phát bệnh sau một lần đi khám, nên trong đầu anh, đi khám gắn với tin xấu.
Hiểu điều này giúp chị đổi cách tiếp cận: không phải nhắc to hơn, mà hỏi nhiều hơn và gỡ từng nỗi lo. Một câu hỏi nhẹ có khi mở được nhiều hơn mười lời nhắc: "Anh ngại đi khám vì sợ mất buổi bán, hay vì sợ bác sĩ bắt bỏ thuốc?" Khi anh nói ra được lý do, chị có cái để cùng giải quyết.
Câu nên nói và câu nên tránh
Cùng một ý, cách nói khác nhau dẫn tới phản ứng rất khác nhau. Bảng dưới là những cặp câu hay gặp.
| Nên tránh | Vì sao | Nên nói |
|---|---|---|
| "Anh cứ như vậy rồi có ngày đột quỵ." | Doạ làm người nghe sợ và né, không làm họ hành động | "Em thấy anh hay xoa ngực mấy tuần nay, em lo. Mình đi khám cho yên tâm nhé." |
| "Anh Tư nhà bên mới đi khám đấy, anh xem người ta." | So sánh làm tổn thương thể diện | "Em đặt lịch cho cả hai vợ chồng mình, mình khám luôn một lượt." |
| "Anh không nghĩ cho vợ con à?" | Nghe như buộc tội | "Các con còn nhỏ, em muốn anh khoẻ lâu với mẹ con em." |
| Nhắc giữa bữa giỗ, trước mặt họ hàng | Anh bị đặt vào thế phải giữ thể diện | Nói riêng hai vợ chồng, lúc anh đã nghỉ ngơi |
| "Đi khám đi" lặp lại mỗi ngày | Thành lời cằn nhằn, anh quen tai và bỏ qua | Nói một lần rõ ràng, kèm ngày giờ cụ thể và đề nghị đi cùng |
Nguyên tắc chung: nói cái mình thấy, nói cái mình cảm, đề nghị một việc cụ thể. Bỏ đi phần phán xét và doạ dẫm, phần còn lại thường đủ để anh nghe.
Chọn lúc và các bước mở lời
Chị Hương thử cách dưới đây sau nhiều lần nhắc không kết quả.
- Chọn lúc anh thoải mái. Sau bữa tối ngày quán nghỉ, khi đã ngủ đủ, không phải lúc anh vừa đi chợ về mệt hay đang bực chuyện khách.
- Mở bằng điều chị thấy, không bằng kết luận. "Mấy đêm nay anh ngáy to, có lúc em nghe như anh ngừng thở, em sợ quá."
- Hỏi anh nghĩ gì, rồi im lặng nghe. Để anh nói lý do ngại. Đừng ngắt lời để cãi.
- Gỡ đúng lý do anh nói. Sợ mất buổi bán: chọn ngày quán nghỉ. Sợ tốn tiền: nói đã hỏi giá và đã để riêng một khoản. Sợ bị bắt bỏ thuốc: nói bác sĩ chỉ khuyên, quyết là ở anh.
- Đề nghị một việc nhỏ, rõ ràng. "Sáng thứ Hai tuần sau quán nghỉ, em đặt lịch rồi, em đi cùng anh."
- Cho anh thời gian. Nếu anh chưa đồng ý ngay, đừng ép trong tối đó. Nhắc lại nhẹ nhàng vài hôm sau.
Chị Hương kể: lần này anh Toàn không gạt ngay, mà im một lúc rồi bảo "để anh tính". Ba hôm sau, anh hỏi lại ngày nào đi. Cái khác là chị không còn nói "anh phải", mà nói "em lo" và "em đi cùng".
Gỡ những lý do hay gặp
"Không có thời gian." Đặt lịch giúp anh vào ngày nghỉ hoặc buổi sáng ít việc nhất, lo phần giấy tờ, hỏi trước nhịn ăn hay không. Bớt cho anh mọi phần lặt vặt, chỉ để lại việc có mặt.
"Tốn tiền." Hỏi trước chi phí khám cơ bản ở nơi định đi, mang theo thẻ bảo hiểm y tế, và nói rõ đây là khoản gia đình đã tính. Nhắc anh rằng phát hiện muộn thường tốn hơn nhiều.
"Anh khoẻ mà." Không tranh cãi chuyện khoẻ hay không. Nói rằng khám là để có mốc so sánh, và nhiều thứ như huyết áp không gây đau.
"Đi khám lại bị nói bỏ thuốc, bỏ nhậu." Thừa nhận đó có thể là lời khuyên, nhưng quyết định vẫn là của anh. Biết rõ tình trạng của mình giúp anh tự chọn, không phải nghe vợ cằn nhằn.
"Ngại ngồi chờ, ngại hỏi han." Đi cùng anh, chị lo phần hỏi đường, xếp hàng; anh chỉ cần vào gặp bác sĩ. Nếu anh muốn nói chuyện riêng với bác sĩ, chị ra ngoài chờ.
Con cái nói với bố: một giọng khác hẳn
Có những ông bố không nghe vợ nhưng nghe con, nhất là con đã lớn, đi làm. Lời của con thường không mang cảm giác bị quản lý mà mang cảm giác được quan tâm. Con trai, con gái nói một câu có khi bằng vợ nói cả năm.
Con nói theo kiểu rất đời thường là được: "Bố ơi, con được công ty cho khám, con thấy cũng nhanh. Cuối tuần con về đưa bố đi khám một buổi, con trả, bố coi như quà của con." Biến buổi khám thành món quà, hoặc thành dịp hai bố con đi với nhau, làm nó nhẹ đi nhiều.
Với bố lớn tuổi, con cứ nói thật nỗi lo của mình: "Con ở xa, con lo cho bố. Bố đi khám cho con yên tâm làm việc." Nhiều người bố đi khám vì con, trước khi đi vì mình, và như vậy cũng hoàn toàn được.
Nếu con ở xa, có thể đặt lịch giúp bố từ xa rồi nhờ mẹ hoặc một người anh em đi cùng. Sau buổi khám, gọi điện hỏi bố bác sĩ dặn gì, ghi lại ngày tái khám để nhắc. Bố thấy con theo sát từng bước thì cũng khó bỏ dở giữa chừng.
Chị cũng đi khám: làm cùng thay vì chỉ nhắc
Một cách nhiều người vợ thấy hiệu quả là biến buổi khám của chồng thành buổi khám của cả hai. Chị Hương nói với anh Toàn: "Em cũng lâu rồi chưa khám, sáng thứ Hai mình đi cùng, ai xong trước thì chờ người kia." Khi đó anh không còn là người duy nhất bị "đưa đi khám", mà là hai vợ chồng cùng lo cho nhau.
Cách này còn gỡ được một nỗi ngại ít ai nói: đàn ông sợ mình yếu hơn vợ, sợ là người "có bệnh" trong nhà. Khi cả hai cùng khám, cùng cầm phiếu, chuyện kết quả trở thành chuyện bình thường của một gia đình, không phải chuyện của riêng anh.
Sau buổi khám, hai vợ chồng ngồi lại xem phiếu cùng nhau, hoặc cùng quay lại nghe bác sĩ giải thích. Nếu có thay đổi cần làm, như bớt mặn, đi bộ buổi tối, cả nhà cùng làm thì anh không phải gồng một mình. Chị Hương kể việc khó nhất là bỏ thói quen nêm nước dùng thật đậm cho cả nhà ăn, nhưng hai vợ chồng cùng bớt thì sau vài tuần cũng quen.
Những việc không nên làm, dù rất sốt ruột
Khi lo quá, người nhà dễ làm những việc phản tác dụng.
- Không tự mua thuốc, thực phẩm chức năng cho chồng uống. Nhất là những thứ quảng cáo "bổ tim", "bổ thận", "tráng dương". Chúng không thay được việc đi khám và có thể gây hại.
- Không đặt lịch rồi "lừa" chồng đi. Anh đến nơi biết mình bị lừa sẽ càng ác cảm với chuyện khám.
- Không kể chuyện sức khoẻ của chồng cho người ngoài để gây áp lực. Đó là chuyện riêng của anh.
- Không đem chuyện khám ra cãi nhau. Mỗi trận cãi làm chuyện khám gắn thêm với cảm xúc xấu.
- Không bỏ cuộc sau vài lần từ chối. Lùi lại một thời gian, đổi cách nói, nhờ người khác nói, rồi thử lại.
Kiên nhẫn không có nghĩa là im lặng chịu đựng. Nếu có dấu hiệu nguy hiểm, phần dưới đây quan trọng hơn mọi lời thuyết phục.
Khi nào không chờ anh đồng ý
Có những lúc thuyết phục không còn là chuyện tế nhị, mà là chuyện tính mạng. Nếu chồng hoặc bố có các dấu hiệu sau, hãy gọi cấp cứu ngay, kể cả khi anh nói "không sao": đau thắt ngực, đè nặng ngực kéo dài, vã mồ hôi, khó thở; méo miệng, nói ngọng, yếu tê một bên tay chân; lơ mơ, lú lẫn đột ngột; ngất; bí tiểu hoàn toàn với bụng dưới căng đau.
Với những dấu hiệu không cấp cứu nhưng đáng lo như ngáy to kèm ngừng thở trong đêm, mỏi ngực khi gắng sức, sụt cân nhanh, tiểu ra máu, ho kéo dài, hãy nói rõ với anh rằng lần này chị không thể chờ, và cố gắng đưa anh đi khám trong vài ngày. Câu mẫu: "Chuyện khác em nghe anh, chuyện này em xin anh nghe em một lần."
Nếu anh có biểu hiện buồn chán kéo dài, nói những câu như "sống cũng chẳng để làm gì", hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy ở bên anh, không để anh một mình, và tìm đến cơ sở y tế hoặc đường dây hỗ trợ ngay.
Câu hỏi thường gặp
Chồng không chịu đi khám thì phải làm sao?
Chọn lúc anh thoải mái, nói điều cụ thể chị thấy và nỗi lo của mình, hỏi lý do anh ngại rồi gỡ từng lý do. Đề nghị một việc nhỏ có ngày giờ rõ ràng và đi cùng anh. Tránh doạ, so sánh hay nhắc trước mặt người khác.
Có nên doạ chồng về bệnh tật để anh đi khám không?
Không nên. Doạ thường làm người nghe sợ và né tránh thêm. Nói điều mình quan sát được và cảm xúc của mình như em lo, em sợ, thường hiệu quả hơn nhiều.
Con cái nên nói với bố thế nào về chuyện đi khám?
Con có thể biến buổi khám thành món quà hoặc dịp hai bố con đi cùng, và nói thật nỗi lo của mình. Nhiều ông bố nghe con dễ hơn nghe vợ vì lời của con mang cảm giác được quan tâm.
Có nên mua thuốc bổ cho chồng thay vì đi khám không?
Không. Các loại thuốc bổ, thực phẩm chức năng không thay được việc đi khám và có thể gây hại. Chỉ bác sĩ mới quyết định có cần dùng gì sau khi khám.
Khi nào cần đưa chồng đi viện dù anh không đồng ý?
Khi có dấu hiệu cấp cứu như đau thắt ngực, khó thở, méo miệng, yếu tê nửa người, lú lẫn đột ngột, ngất hoặc bí tiểu hoàn toàn. Lúc đó gọi cấp cứu ngay, không chờ thuyết phục.