CuongTrang.comCường Tráng
Nội tiết và testosterone

Thiếu ngủ và testosterone: thức khuya, làm đêm ảnh hưởng nội tiết nam thế nào

Testosterone được tiết nhiều trong lúc ngủ, nên thức khuya, ngủ vụn, làm ca đảo ngày đêm kéo nó xuống. Cách sắp giấc ngủ chính, hiểu lầm hay gặp và khi nào đi khám.

A young Vietnamese freelance video editor in a plum hoodie works late at a home office desk at night, seen from behind, blank glowing monitor, dim purple-blue room light

Thiếu ngủ kéo testosterone xuống vì phần lớn nội tiết này được tiết ra trong lúc ngủ, nhất là khi giấc ngủ dài và liền mạch; ngủ ít, ngủ vụn hay đảo ngày đêm kéo dài đều có thể làm nó thấp hơn, kèm mệt mỏi, giảm ham muốn. Tin tốt là ở nhiều người, ngủ đủ và đều trở lại thường giúp cơ thể hồi phục, không cần mua thêm thứ gì.

Ví dụ giả định: anh Tài, 31 tuổi, dựng phim tự do, nhận việc của khách nước ngoài nên thường làm từ mười giờ tối tới bốn giờ sáng, ngủ dậy lúc mười giờ trưa, cuối tuần thì đi chơi với bạn tới sáng. Ba năm như vậy, anh thấy mình mệt, cáu, và chuyện với bạn gái không còn hào hứng. Anh nghĩ mình "yếu nội tiết" và định đi mua sản phẩm. Bài này chỉ cho anh vì sao nên bắt đầu từ giấc ngủ.

Testosterone được nạp lại trong lúc ngủ

Nhịp tiết testosterone gắn chặt với giấc ngủ. Khi bạn ngủ, đặc biệt là những chu kỳ ngủ đầu tiên và các giai đoạn ngủ sâu nối tiếp nhau, não phát tín hiệu xuống tinh hoàn mạnh hơn, testosterone tăng dần và lên cao vào sáng sớm. Đó là lý do bác sĩ hay dặn lấy máu buổi sáng, và cũng là lý do cương buổi sáng thường được coi như một dấu hiệu sức khoẻ.

Khi giấc ngủ bị cắt ngắn, chu kỳ này không chạy đủ. Khi giấc ngủ bị cắt vụn, vì ngáy, vì con nhỏ khóc, vì tiểu đêm hay vì điện thoại rung, các giai đoạn ngủ sâu bị phá. Khi ngủ lệch giờ, ngủ ban ngày trong phòng sáng, ồn, nhịp sinh học bị lẫn lộn. Cả ba cách đều có thể làm testosterone buổi sáng thấp hơn mức của chính bạn khi ngủ đủ.

Chuyện này không phải ai thiếu ngủ cũng thành bệnh. Cơ thể hồi phục khá nhanh khi được ngủ lại. Nhưng thiếu ngủ kéo dài nhiều tháng, nhiều năm như anh Tài thì mệt mỏi, cáu gắt, giảm ham muốn trở thành nếp, và người ta dễ nhầm đó là "bản chất" của mình.

Bốn kiểu thiếu ngủ và chỗ chúng chạm vào nội tiết

Không phải thiếu ngủ nào cũng giống nhau. Nhận ra mình thuộc kiểu nào giúp chọn cách sửa đúng.

Kiểu thiếu ngủHay gặp ởVì sao ảnh hưởngHướng sửa đầu tiên
Ngủ ít giờDân văn phòng chạy việc, người làm hai nghềChu kỳ ngủ không chạy đủ, nhịp tiết sáng bị hụtDời giờ đi ngủ sớm dần, giữ giờ dậy cố định
Ngủ vụnNgười ngáy to, tiểu đêm, bố có con nhỏGiai đoạn ngủ sâu bị phá liên tụcTìm nguyên nhân: khám ngáy, khám tiểu đêm, chia ca chăm con với vợ
Đảo ngày đêmLàm ca, tài xế đêm, bảo vệ, làm việc với khách nước ngoàiNhịp sinh học lệch, ngủ ngày trong phòng sáng và ồnGiữ một giấc ngủ chính cố định, che tối, chống ồn
Mất ngủ do lo âuNgười nợ nần, áp lực công việc, mới mất việcKhó vào giấc, tỉnh giữa đêm, căng thẳng kéo dàiGiải toả lo âu, nói với người thân, khám nếu kéo dài

Nhiều người có hai kiểu cùng lúc. Anh Tài vừa đảo ngày đêm vừa ngủ ít giờ vào cuối tuần. Sửa kiểu nào trước thì chọn cái dễ làm nhất, để có chút kết quả mà giữ động lực.

Dấu hiệu nội tiết đang chịu thiệt vì giấc ngủ

Những điều dưới đây không chẩn đoán được gì, nhưng nếu chúng đi cùng với nếp ngủ kém kéo dài, đó là tín hiệu nên sửa giấc ngủ ngay và theo dõi.

  • Sáng dậy không thấy tỉnh dù đã nằm đủ số giờ, cần cà phê mới làm việc được.
  • Ít cương buổi sáng hơn so với trước đây, ham muốn giảm rõ.
  • Cáu bẳn với chuyện nhỏ, khó tập trung, hay quên việc vừa định làm.
  • Thèm ăn đồ ngọt, đồ chiên vào ban đêm, vòng bụng tăng dần.
  • Tập luyện thấy yếu sức hơn, hồi phục chậm sau một buổi chơi thể thao.
  • Ốm vặt nhiều hơn, cảm cúm kéo dài.

Nếu bạn có bốn năm điều trên, hãy thử bốn tuần ngủ đủ và đều trước khi kết luận điều gì khác. Nếu sau bốn tuần không khá hơn, đó là lúc đi khám, mang theo ghi chép giờ ngủ để bác sĩ thấy được nếp sinh hoạt thật của bạn.

Người làm đêm sắp xếp giấc ngủ chính thế nào

Với người không đổi được công việc, mục tiêu không phải ngủ như người làm giờ hành chính, mà là có một giấc ngủ chính đều đặn, đủ dài và đủ sâu.

  1. Chọn một khung ngủ chính cố định và giữ cả ngày nghỉ. Ví dụ giả định với anh Tài: ngủ từ năm giờ sáng tới mười hai giờ trưa, kể cả cuối tuần, thay vì mỗi hôm một kiểu.
  2. Làm phòng ngủ tối và yên. Rèm dày hoặc bịt mắt, nút tai, tắt thông báo điện thoại, nói với người nhà khung giờ đang ngủ.
  3. Tránh ánh sáng mạnh trên đường về. Đeo kính râm khi trời đã sáng, đừng mở điện thoại ngay trước khi nằm.
  4. Cà phê chỉ dùng ở nửa đầu ca. Uống gần giờ ngủ làm giấc ngủ nông, dù bạn vẫn thiếp đi được.
  5. Ăn nhẹ trước khi ngủ, tránh bữa no, rượu bia, đồ cay.
  6. Ra ngoài trời một lúc sau khi thức dậy để cơ thể biết đây là "buổi sáng" của mình.

Nếu có thể chọn, nên tránh lịch đổi ca liên tục kiểu ba ngày đêm, ba ngày sáng. Lịch xoay vòng chậm hoặc cố định thường dễ cho cơ thể hơn. Nói với người phụ trách: "Em làm cố định ca đêm được, nhưng xin đừng đổi ca liên tục, em không ngủ kịp."

Hiểu lầm hay gặp và sự thật

"Cuối tuần ngủ bù là đủ." Ngủ bù giúp đỡ mệt một phần, nhưng giờ ngủ thay đổi lớn giữa ngày thường và cuối tuần làm nhịp sinh học lệch thêm, như bị lệch múi giờ mỗi tuần. Giữ giờ đều quan trọng hơn ngủ dồn.

"Uống chút rượu cho dễ ngủ." Rượu giúp thiếp đi nhanh nhưng làm giấc ngủ nửa sau vụn, nông, hay tỉnh giấc. Rượu còn tác động trực tiếp lên nội tiết, nên đây là cách đổi một vấn đề lấy hai.

"Cà phê và nước tăng lực bù được thiếu ngủ." Chúng che cảm giác buồn ngủ, không trả lại giấc ngủ cho cơ thể. Dùng nhiều còn làm khó ngủ hơn vào giấc kế tiếp.

"Ngủ trưa thật lâu thay cho giấc đêm." Giấc ngắn ban ngày có ích, nhưng không thay được một giấc chính dài và liền mạch, nơi nội tiết được tiết đủ nhịp.

"Thiếu ngủ thì uống thêm sản phẩm tăng nội tiết." Không giải quyết gốc, lại có rủi ro cho tinh hoàn và tim mạch. Chỉ bác sĩ mới quyết định có điều trị hay không, sau khi khám và xét nghiệm.

Những thứ không nên dùng để chống mệt

Nước tăng lực uống liên tục trong ca. Một lon giúp tỉnh tạm thời, nhưng uống nối nhau làm tim đập nhanh, khó ngủ vào giấc chính, và thêm đường. Hôm sau mệt hơn, lại uống nhiều hơn, thành vòng lặp.

Thuốc ngủ tự mua hoặc xin của người quen. Thuốc ngủ không đúng chỉ định có thể gây lệ thuộc, làm buồn ngủ kéo sang ngày hôm sau, nguy hiểm cho người lái xe hay vận hành máy. Mất ngủ kéo dài cần bác sĩ tìm nguyên nhân.

Sản phẩm "tăng testosterone", "bổ thận" quảng cáo cho người hay thức khuya. Chúng nhắm đúng vào nỗi mệt của người làm đêm, nhưng không trả lại giấc ngủ. Loại trộn nội tiết còn làm tinh hoàn ngừng làm việc của mình.

Thuốc lá để giữ tỉnh. Điếu thuốc lúc ba giờ sáng làm tỉnh vài phút nhưng hại mạch máu, mà mạch máu kém là một nguyên nhân của cương kém. Muốn tỉnh, đứng dậy đi lại, rửa mặt, uống nước, ra chỗ sáng vài phút.

Nói với người làm cùng và với người yêu, vợ

Nhiều người làm tự do như anh Tài khó từ chối khách vì sợ mất việc. Nhưng đặt giới hạn rõ thường được tôn trọng hơn bạn nghĩ. Một câu gửi khách: "Em nhận việc trong khung từ chín giờ tối tới ba giờ sáng giờ Việt Nam, ngoài khung đó em sẽ trả lời vào ca sau." Khách nước ngoài quen làm việc với người có giờ giấc rõ ràng.

Với người yêu hay vợ, chuyện ngủ lệch giờ ảnh hưởng tới cả thời gian bên nhau. Nói thẳng điều mình đang cố sửa: "Anh đang tập ngủ đúng giờ để đỡ mệt, em giúp anh nhé, buổi trưa anh ngủ thì đừng gọi, tối mình ăn cơm cùng nhau trước khi anh vào ca." Khi hai người cùng biết lịch, người kia bớt cảm giác bị bỏ rơi, và người làm đêm bớt áy náy.

Nếu chuyện vợ chồng, chuyện tình cảm có chùng xuống vì mệt, đừng im lặng để người kia tự đoán. Một câu nhận rằng mình đang mệt vì giấc ngủ, không phải vì hết thương, đỡ cho cả hai rất nhiều.

Khi nào gặp bác sĩ

Sửa giấc ngủ là việc tự làm được, nhưng có những dấu hiệu cần bác sĩ.

  • Ngủ đủ và đều bốn tuần mà vẫn mệt rũ, ham muốn giảm rõ, ít cương buổi sáng.
  • Ngáy to, người nằm cạnh thấy ngừng thở, thức dậy hay đau đầu, khô miệng.
  • Buồn ngủ không cưỡng được ban ngày, ngủ gật khi lái xe: dừng lái và đi khám sớm.
  • Mất ngủ kéo dài kèm buồn chán, thấy mình vô dụng; nếu có ý nghĩ tự hại, tìm người hỗ trợ và đến cơ sở y tế ngay.
  • Đau ngực, khó thở, hồi hộp dồn dập sau nhiều đêm thức trắng: đi cấp cứu.

Nơi khám có thể là nội tổng quát, nội tiết, hoặc chuyên khoa hô hấp, thần kinh có khám giấc ngủ. Đừng tự mua thuốc ngủ; bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân trước khi bàn bất cứ điều trị nào. Nếu nghi nội tiết, chỉ bác sĩ mới quyết định có điều trị hay không, sau khi khám và xét nghiệm lấy máu vào thời điểm hợp với giấc ngủ chính của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Thức khuya có làm giảm testosterone không?

Thức khuya mà vẫn ngủ đủ giờ và đều đặn thì ảnh hưởng ít hơn. Vấn đề là thức khuya thường đi kèm dậy sớm, ngủ ít, ngủ không đều. Thiếu ngủ kéo dài có thể làm testosterone buổi sáng thấp hơn và gây mệt, giảm ham muốn.

Làm ca đêm lâu năm có hại cho nội tiết không?

Làm ca đêm làm lệch nhịp sinh học, dễ ngủ thiếu và ngủ nông, từ đó ảnh hưởng nội tiết và sức khoẻ chung. Giữ một giấc ngủ chính cố định, phòng tối và yên giúp giảm thiệt hại. Nên khám sức khoẻ định kỳ nếu làm đêm lâu.

Ngủ bao nhiêu tiếng là đủ cho đàn ông?

Người trưởng thành thường được khuyên ngủ khoảng bảy tới chín tiếng mỗi đêm, đây là khoảng tham khảo phổ biến. Quan trọng hơn con số là thức dậy thấy tỉnh, không buồn ngủ ban ngày, và giờ ngủ đều đặn.

Ngủ đủ trở lại thì testosterone có hồi phục không?

Ở nhiều người thiếu ngủ là nguyên nhân chính, ngủ đủ và đều trở lại thường giúp năng lượng và nội tiết khá lên sau vài tuần. Nếu không cải thiện, cần khám để tìm nguyên nhân khác như ngưng thở khi ngủ hay bệnh nội tiết.

Ngáy to có ảnh hưởng tới testosterone không?

Ngáy to kèm ngưng thở khi ngủ làm giấc ngủ vụn và thiếu oxy về đêm, có thể kéo nội tiết xuống. Đây là bệnh xử lý được, nên nếu người nằm cạnh thấy bạn ngừng thở, hãy đi khám sớm.

Có nên dùng thuốc ngủ để ngủ đủ không?

Không nên tự mua thuốc ngủ. Thuốc ngủ có thể gây lệ thuộc, buồn ngủ ngày hôm sau, nguy hiểm khi lái xe. Nếu mất ngủ kéo dài, hãy đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân và quyết định cách xử lý phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138