CuongTrang.comCường Tráng
Thể lực và tập luyện theo tuổi

Tập thể dục khi bị huyết áp cao: đàn ông nên tập gì, tránh gì, dừng lúc nào

Mới biết mình huyết áp cao và được dặn vận động: những hiểu lầm hay gặp, môn nào hợp, động tác nào nên tránh, kiểm tra gì trước buổi tập và dấu hiệu phải dừng.

A Vietnamese man around fifty in a white long sleeve swim shirt stands at the edge of a public swimming pool, over the shoulder view, bright midday light

Phần lớn đàn ông có huyết áp cao đã được kiểm soát vẫn nên và có thể tập thể dục đều đặn, ưu tiên các môn nhịp đều như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, kèm tập sức mạnh nhẹ thở đều, đồng thời tránh gắng sức nín thở, tập nặng đột ngột và tuyệt đối không tự bỏ thuốc vì thấy tập rồi. Mức tập cụ thể nên được bác sĩ đang điều trị cho bạn đồng ý, nhất là khi huyết áp chưa ổn định.

Ví dụ giả định: anh Sơn, 47 tuổi, nhân viên kinh doanh, phát hiện huyết áp cao trong đợt khám sức khoẻ ở công ty. Bác sĩ cho thuốc và dặn "chịu khó vận động". Anh vừa muốn tập vừa sợ: nghe nói tập nặng dễ vỡ mạch máu, nghe nói bơi lạnh dễ đột quỵ, lại nghe nói tập đều thì bỏ được thuốc. Bài này gỡ từng mối lo đó.

Hiểu lầm hay gặp và sự thật

Hiểu lầm: huyết áp cao thì nên nghỉ ngơi, tránh vận động. Sự thật: vận động đều đặn là một phần của việc chăm sóc huyết áp mà bác sĩ hay khuyên, cùng với ăn bớt mặn, giảm rượu bia và ngủ đủ. Điều cần tránh là tập sai cách và tập khi huyết áp đang chưa kiểm soát, không phải tránh vận động.

Hiểu lầm: tập đều rồi thì tự bỏ thuốc được. Sự thật: chỉ bác sĩ mới quyết định giảm hay ngừng thuốc, sau khi theo dõi chỉ số của bạn một thời gian. Tự bỏ thuốc vì thấy người khoẻ là một trong những cái sai nguy hiểm nhất. Huyết áp cao thường không có triệu chứng, nên "thấy khoẻ" không cho biết huyết áp đang ở đâu.

Hiểu lầm: người huyết áp cao tuyệt đối không được tập tạ. Sự thật: tập sức mạnh với mức nặng vừa phải, thở đều, không nín thở, thường được cho phép ở người đã kiểm soát huyết áp. Thứ cần tránh là nâng thật nặng, gồng nín hơi, và các bài treo ngược đầu xuống thấp.

Hiểu lầm: ra càng nhiều mồ hôi càng tốt, mặc áo kín để đổ mồ hôi. Sự thật: mồ hôi không đo được hiệu quả buổi tập. Mặc kín, tập dưới nắng gắt, rồi vào xông hơi ngay sau đó làm cơ thể mất nước và tim phải làm việc thêm, không giúp huyết áp chút nào.

Hiểu lầm: đã uống thuốc thì tập kiểu gì cũng an toàn. Sự thật: một số loại thuốc huyết áp làm nhịp tim tăng chậm hơn khi gắng sức, hoặc dễ gây choáng khi đổi tư thế đột ngột. Hỏi bác sĩ thuốc mình đang dùng có cần lưu ý gì khi tập là câu hỏi đáng hỏi.

Môn nào hợp, môn nào cần thận trọng

Bảng dưới là hướng dẫn chung cho người huyết áp cao đã được bác sĩ theo dõi. Mức độ cụ thể với bạn vẫn cần bác sĩ đồng ý.

Hình thứcVì sao hợp hoặc cần cẩn trọngCách làm an toàn hơn
Đi bộ nhanhNhịp đều, dễ điều chỉnh, ít chấn thươngBắt đầu chậm, tăng dần thời gian trước rồi mới tăng tốc độ
Đạp xe nhẹ, xe đạp tậpNhịp đều, đỡ khớp gối cho người thừa cânChọn đường bằng, tránh đạp lên dốc gắt khi mới tập
Bơi, đi bộ dưới nướcNhịp đều, nhẹ khớpXuống nước từ từ, không lặn nín thở lâu, không bơi một mình
Tập sức mạnh nhẹGiữ cơ, hỗ trợ đường huyếtMức vừa phải, thở ra khi đẩy, không nín hơi
Nâng tạ thật nặng, gồng tối đaHuyết áp vọt cao trong lúc gồngTránh, hoặc chỉ làm khi bác sĩ cho phép
Động tác chúc đầu xuống thấpThay đổi áp lực đột ngột, dễ choáng khi đứng dậyBỏ qua hoặc đổi sang động tác khác
Thi đấu đối kháng, chạy nước rútGắng sức đột ngột, khó kiểm soátĐể sau khi đã tập đều nhiều tháng và được bác sĩ đồng ý

Nguyên tắc chung: chọn thứ có nhịp đều, nói chuyện được trong khi tập, và tăng dần từng tuần. Những môn bắt tim đập vọt lên trong vài giây nên để sau cùng, hoặc bỏ hẳn nếu bác sĩ dặn vậy.

Kiểm tra năm việc trước mỗi buổi tập

Năm việc dưới đây mất chưa tới hai phút, nhưng giúp bạn tránh phần lớn những buổi tập không nên diễn ra.

  1. Đã dùng thuốc đúng hẹn chưa. Không bỏ liều buổi sáng vì định đi tập, cũng không tự dùng thêm.
  2. Đo huyết áp nếu có máy ở nhà. Nếu chỉ số cao hơn hẳn mức bác sĩ đã dặn cho bạn, hoặc thấp bất thường kèm choáng, hoãn buổi tập và ghi lại để báo bác sĩ. Hỏi trước bác sĩ: mức nào thì nên hoãn tập.
  3. Cơ thể hôm nay ra sao. Đang đau đầu nhiều, mất ngủ cả đêm, vừa nhậu tối qua hoặc đang sốt thì hôm nay đi bộ nhẹ hoặc nghỉ.
  4. Ăn uống. Không tập lúc no căng, cũng không để bụng đói meo. Mang theo chai nước.
  5. Thời tiết. Tránh giờ nắng gắt và những sáng rét đậm; tập trong nhà hoặc đổi giờ.

Khi tập, luôn bắt đầu bằng năm đến mười phút làm nóng và kết thúc bằng năm phút đi chậm. Dừng đột ngột sau khi gắng sức, đứng im hay ngồi phịch xuống, dễ làm choáng ở người đang dùng thuốc huyết áp.

Bơi và tập dưới nước: những điều riêng cần biết

Bơi là môn nhiều người huyết áp cao thích vì nhẹ khớp và mát. Nhưng nước có vài điểm riêng. Nước lạnh làm mạch máu ngoài da co lại đột ngột, huyết áp có thể tăng nhanh trong những phút đầu. Vì vậy, đừng nhảy ùm xuống nước, nhất là vào sáng sớm mùa lạnh; xuống từ từ theo bậc, dội nước lên người trước, đứng dưới nước một lúc cho quen rồi mới bơi.

Thói quen nín thở lặn thật lâu, thi xem ai lặn xa hơn, không hợp với người huyết áp cao. Bơi theo nhịp thở đều, mệt thì bám thành bể nghỉ. Nếu chưa bơi giỏi, đi bộ dưới nước ở phần nông cũng là một buổi tập tốt: nước cản lại, chân phải làm việc, mà khớp gần như không chịu tải.

Đừng bơi một mình ở nơi vắng, và nên cho nhân viên cứu hộ biết nếu bạn có bệnh tim mạch. Sau khi bơi, tránh vào phòng xông hơi nóng ngay. Hai thay đổi nhiệt độ liên tiếp, từ nước mát sang hơi nóng, không có lợi cho người đang điều trị huyết áp. Nếu muốn xông hơi, hãy hỏi bác sĩ trước.

Câu hỏi nên mang theo khi gặp bác sĩ

Lần tái khám tới, đừng chỉ hỏi "cháu có tập được không". Hỏi cụ thể để nhận lời dặn cụ thể:

  • "Huyết áp của cháu hiện giờ đã đủ ổn để tập đều chưa, hay cần chờ thêm?"
  • "Thuốc cháu đang dùng có ảnh hưởng gì tới nhịp tim hay gây choáng khi tập không?"
  • "Cháu có máy đo ở nhà, chỉ số thế nào thì cháu nên hoãn buổi tập?"
  • "Cháu tập tạ nhẹ hai buổi mỗi tuần được không, động tác nào cần tránh?"
  • "Cháu định bơi buổi sáng, có cần lưu ý gì thêm không?"
  • "Cháu có cần làm thêm kiểm tra tim mạch nào trước khi tăng mức tập không?"

Mang theo sổ ghi các buổi tập và các lần đo huyết áp ở nhà. Bác sĩ nhìn vào đó sẽ biết vận động đang giúp bạn tới đâu, và có cơ sở để quyết định có chỉnh thuốc hay không. Việc chỉnh thuốc là việc của bác sĩ; việc của bạn là tập đều và ghi lại trung thực.

Một tuần tập mẫu cho người mới biết mình huyết áp cao

Với anh Sơn, sau khi bác sĩ đồng ý cho tập, một tuần đầu có thể trông như sau. Thứ hai, tư, sáu: đi bộ nhanh chừng hai mươi lăm đến ba mươi phút sau giờ làm, giữ mức nói chuyện được thành câu. Thứ ba và thứ bảy: bơi hoặc đi bộ dưới nước khoảng hai mươi phút, cộng thêm mười lăm phút tập sức mạnh nhẹ với ba động tác ngồi xuống đứng lên, chống đẩy vào tường, kéo dây đàn hồi. Chủ nhật đi dạo cùng gia đình, không tính là buổi tập. Một ngày nghỉ hẳn.

Các con số ở đây chỉ là khung tham khảo phổ biến, không phải đơn thuốc. Nếu tuần đầu thấy nặng, giữ nguyên lịch nhưng rút ngắn thời gian; nếu thấy nhẹ, tuần sau tăng thêm vài phút cho mỗi buổi đi bộ, chưa vội tăng tốc độ. Người đi công tác nhiều có thể thay buổi bơi bằng đi bộ nhanh trong khuôn viên khách sạn hoặc leo cầu thang.

Song song với lịch tập, ghi lại mỗi lần đo huyết áp ở nhà vào cùng một cuốn sổ hay ghi chú trên điện thoại, mỗi lần đo vào giờ cố định, ngồi nghỉ vài phút trước khi đo. Sau một tháng, cuốn sổ ấy cho bác sĩ thấy bức tranh rõ hơn nhiều so với một lần đo ở phòng khám khi bạn vừa chạy xe tới và còn đang hồi hộp.

Dấu hiệu phải dừng ngay và khi nào gọi cấp cứu

Dừng tập ngay, ngồi xuống nghỉ ở chỗ an toàn, báo người xung quanh nếu bạn thấy: đau, tức hoặc nặng ngực; khó thở bất thường so với mức đang tập; tim đập loạn nhịp hay đập quá nhanh không giảm khi nghỉ; choáng váng, hoa mắt, tối sầm; đau đầu dữ dội đột ngột; buồn nôn, vã mồ hôi lạnh. Nếu đang ở dưới nước, bơi vào thành bể và lên bờ ngay.

Gọi cấp cứu hoặc nhờ người đưa ngay tới bệnh viện, không tự lái xe, nếu các dấu hiệu trên không hết sau vài phút nghỉ, hoặc có kèm méo miệng, nói ngọng, tê yếu một bên tay chân, nhìn mờ đột ngột, lú lẫn. Với đột quỵ và nhồi máu cơ tim, mỗi phút đến viện sớm hơn đều có giá trị.

Ngoài cấp cứu, nên đi khám sớm nếu thấy huyết áp đo ở nhà cao lên rõ dù vẫn dùng thuốc đều, hay chóng mặt khi đứng dậy, phù chân, khó thở khi nằm, hoặc sức tập giảm hẳn so với trước mà không rõ lý do. Những thay đổi này cần bác sĩ xem lại, có thể liên quan tới thuốc hoặc tới tim.

Câu hỏi thường gặp

Huyết áp cao có nên tập thể dục buổi sáng sớm không?

Buổi sáng vẫn tập được, nhưng nên tránh những sáng rét đậm và đừng ra khỏi chăn ấm là chạy ngay. Làm nóng người kỹ hơn, mặc đủ ấm, và dùng thuốc đúng giờ bác sĩ dặn. Nếu buổi sáng hay choáng, hỏi bác sĩ có nên đổi giờ tập.

Tập đều bao lâu thì huyết áp giảm?

Không ai hứa trước được, vì mỗi người đáp ứng khác nhau và còn tuỳ ăn uống, cân nặng, rượu bia, giấc ngủ. Nhiều người thấy chỉ số cải thiện sau vài tuần đến vài tháng tập đều. Việc có giảm thuốc hay không do bác sĩ quyết định.

Người huyết áp cao có chạy bộ được không?

Nhiều người đã kiểm soát tốt huyết áp vẫn chạy bộ được, nhưng nên đi từ đi bộ nhanh, chạy xen đi bộ rồi mới chạy liền. Hỏi bác sĩ trước, nhất là khi có thêm bệnh tim, tiểu đường, hoặc lâu năm không vận động.

Đang tập mà thấy đau đầu thì có phải huyết áp tăng không?

Có thể, nhưng cũng có thể do mất nước, nắng nóng hay thiếu ngủ. Đừng đoán; hãy dừng tập, ngồi nghỉ, uống nước và đo huyết áp nếu có máy. Đau đầu dữ dội đột ngột hoặc kèm yếu tay chân, nói khó thì gọi cấp cứu ngay.

Có nên vừa tập vừa uống các loại trà, viên thảo dược hạ huyết áp quảng cáo trên mạng không?

Không nên tự dùng. Những sản phẩm này không thay được thuốc bác sĩ kê, có thể tương tác với thuốc đang dùng, và quảng cáo thường hứa quá mức. Muốn dùng bất cứ thứ gì, hãy mang theo hỏi bác sĩ trước.

Huyết áp cao có được xông hơi sau buổi tập không?

Nên hỏi bác sĩ trước. Hơi nóng làm mạch máu giãn, huyết áp và nhịp tim thay đổi, dễ choáng ở người đang dùng thuốc, nhất là sau khi vừa tập và mất nước. Nếu được phép, vào ngắn, uống đủ nước và ra ngay khi thấy khó chịu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138