CuongTrang.comCường Tráng
Giấc ngủ, căng thẳng và nhịp sống

Ngáy to ở đàn ông: khi nào là dấu hiệu ngưng thở khi ngủ và cần đi khám

Ngáy đều thường vô hại, nhưng ngáy kèm quãng ngừng thở, sáng dậy vẫn mệt, ngồi đâu cũng gật là lúc nên đi khám. Cách phân biệt, việc vợ ghi lại và nơi khám.

A Vietnamese man in his forties wearing an indigo polo shirt leans on an evening balcony railing, city lights blurred behind him, seen from behind, warm dusk light

Ngáy to mà đều, không kèm ngừng thở, ban ngày vẫn tỉnh táo thì thường chỉ là ngáy thường. Ngáy to kèm những quãng im bặt rồi hắt thở mạnh, sáng dậy vẫn mệt, ngồi yên là gật, nhất là gật khi lái xe, thì nên đi khám để kiểm tra ngưng thở khi ngủ. Dấu hiệu quan trọng nhất thường không do người ngáy tự thấy, mà do người nằm cạnh nghe được.

Ví dụ giả định: anh Hùng, 44 tuổi, làm kinh doanh, tiếp khách ba bốn tối mỗi tuần, vòng bụng to dần từ năm ngoái. Vợ anh kể có đêm nằm nghe anh ngáy rồi tự nhiên im lặng, chị phải lay anh dậy vì sợ. Anh cười bảo "ngáy là ngủ say, khoẻ mà". Bài này giúp những người như anh Hùng, và người vợ đang lo, biết lúc nào ngáy chỉ là ồn, lúc nào là cơ thể đang thiếu không khí trong lúc ngủ, và nên làm gì theo thứ tự.

Ngáy thường và ngáy đáng lo khác nhau ở đâu

Bảng dưới không dùng để tự chẩn đoán, chỉ giúp bạn biết mình nên để ý điều gì và kể gì với bác sĩ. Một người có thể nằm ở giữa hai cột.

Điều để ýThường là ngáy đơn thuầnNên nghĩ tới ngưng thở khi ngủ
Tiếng ngáyĐều, nhỏ dần khi đổi tư thếTo, ngắt quãng, có lúc im hẳn rồi hắt mạnh như sặc
Người nằm cạnh thấyChỉ thấy ồnThấy ngừng thở, giật mình, thở hổn hển, trở mình liên tục
Buổi sángDậy bình thườngDậy nặng đầu, khô miệng, cảm giác chưa ngủ
Ban ngàyTỉnh táoNgồi họp, xem ti vi, ngồi xe là gật; khó tập trung
Ban đêmÍt thức giấcHay dậy đi tiểu, thức giấc vì nghẹt thở
Đi kèmThường không có gìHuyết áp cao khó kiểm soát, vòng bụng và vòng cổ to, cáu gắt, giảm ham muốn

Điểm mấu chốt: tiếng ngáy to chưa nói lên nhiều. Cái đáng để ý là những quãng im lặng và tình trạng ban ngày. Một người ngáy nhỏ mà ngày nào cũng buồn ngủ díp mắt vẫn đáng đi khám hơn một người ngáy rất to mà ban ngày minh mẫn.

Ở đàn ông trung niên thừa cân, uống rượu buổi tối, hai cột này hay trộn vào nhau theo thời gian: mấy năm đầu chỉ ngáy, rồi dần dần có quãng ngừng mà không ai để ý.

Vì sao ngưng thở khi ngủ không chỉ là chuyện ồn

Khi ngủ, các cơ quanh họng chùng xuống. Ở người có đường thở hẹp, vì mỡ quanh cổ, vì amidan to, vì hàm nhỏ hoặc vì rượu làm cơ giãn thêm, đường thở có lúc xẹp lại gần như kín. Không khí không vào được, lượng oxy trong máu giảm, não phải đánh thức cơ thể dậy một chút để mở đường thở. Người ngủ không nhớ những lần tỉnh này, nhưng giấc ngủ bị cắt vụn suốt đêm.

Hệ quả không dừng ở chuyện mệt. Mỗi lần thiếu khí, tim phải đập gấp và huyết áp vọt lên. Lặp lại mỗi đêm trong nhiều năm, đây là một trong những lý do bác sĩ hay hỏi về giấc ngủ ở người huyết áp cao mãi không xuống, người có rối loạn nhịp tim, người đường huyết khó kiểm soát. Ngưng thở khi ngủ không phải nguyên nhân duy nhất của những bệnh đó, nhưng nó hay đi cùng và làm việc điều trị khó hơn.

Phần ban ngày cũng nguy hiểm không kém: người thiếu ngủ chất lượng dễ ngủ gật khi lái xe, đứng máy, làm trên cao. Nhiều anh em còn thấy mình cáu gắt hơn, hay quên, giảm ham muốn với vợ mà không hiểu vì sao. Những thứ đó nhiều khi cải thiện rõ khi giấc ngủ được xử lý đúng.

Người vợ ghi lại gì trong một tuần

Bác sĩ sẽ hỏi những điều người ngáy không tự trả lời được. Một tuần ghi chép của người nằm cạnh giá trị hơn mọi lời tả chung chung.

  1. Ghi giờ đi ngủ và tối đó có uống rượu bia không. Nhiều nhà thấy ngay: đêm nào nhậu thì ngáy to và ngừng thở nhiều hơn hẳn.
  2. Đếm thử trong vài phút những quãng im lặng. Không cần bấm giờ chính xác, chỉ cần ghi "có im lặng, kéo dài như nín thở, rồi hắt mạnh" và khoảng bao nhiêu lần trong lúc bạn để ý.
  3. Quay một đoạn âm thanh ngắn bằng điện thoại. Vài phút tiếng ngáy kèm quãng ngừng giúp bác sĩ hình dung nhanh hơn nhiều so với lời kể. Hỏi chồng trước khi quay để anh không thấy bị "bắt quả tang".
  4. Ghi tư thế khi ngáy nặng nhất. Nằm ngửa hay nằm nghiêng, gối cao hay thấp.
  5. Ghi chuyện ban ngày. Anh có gật khi ngồi xem ti vi, khi họp, khi chờ đèn đỏ không; sáng dậy có kêu đau đầu, khô miệng không.
  6. Mang tờ ghi và đoạn âm thanh đi khám cùng. Nếu được, vợ đi cùng để kể thêm.

Người chồng có thể ngại, thấy chuyện ngáy là chuyện nhỏ mà bị đem ra "kiểm điểm". Cách mở lời nhẹ hơn là nói về nỗi lo chứ không nói về tiếng ồn: "Em không phiền chuyện anh ngáy, em sợ những lúc anh nín thở. Mình đi khám một lần cho yên tâm, anh nhé."

Những điều làm ngáy nặng hơn mà sửa được ngay tuần này

Rượu bia buổi tối. Rượu làm các cơ vùng họng giãn thêm, đường thở dễ xẹp hơn. Thử vài tuần không uống trong khoảng vài giờ trước khi ngủ và để người nằm cạnh so sánh, nhiều người thấy khác biệt rõ.

Nằm ngửa. Ở tư thế ngửa, lưỡi và phần mềm của họng dễ trôi ra sau. Tập ngủ nghiêng, kê thêm gối ôm sau lưng để không lăn ngửa, là việc đơn giản đáng thử.

Vòng bụng và vòng cổ tăng. Mỡ tích quanh cổ và bụng làm đường thở hẹp và phổi khó nở. Giảm cân vừa phải thường làm ngáy nhẹ đi, nhưng là việc của nhiều tháng, không thay được đi khám nếu đã có dấu hiệu ngừng thở.

Nghẹt mũi kéo dài. Người viêm mũi, lệch vách ngăn phải thở bằng miệng khi ngủ, dễ ngáy hơn. Đây là việc của bác sĩ tai mũi họng, không phải tự mua thuốc xịt dùng lâu dài.

Thuốc lá. Khói thuốc làm niêm mạc họng và mũi phù nề. Bỏ thuốc có lợi cho cả giấc ngủ lẫn tim phổi.

Ngủ thiếu rồi ngủ bù. Đêm thức khuya, đêm sau ngủ "chết" thường ngáy nặng hơn. Giữ giờ ngủ đều giúp giấc ổn định hơn.

Những cái sai hay gặp, và vì sao

Phần lớn các nhà xử lý chuyện ngáy theo kiểu cho đỡ ồn, trong khi cái cần biết là có ngừng thở hay không.

  • Mua dụng cụ chống ngáy trên mạng rồi coi như xong. Miếng dán, kẹp mũi, gối "chống ngáy" có thể làm tiếng ngáy nhỏ đi, nhưng không cho biết có ngưng thở hay không. Đỡ ồn mà vẫn ngừng thở thì còn khó phát hiện hơn.
  • Cho chồng ra ngủ phòng khác. Vợ được yên giấc, nhưng không còn ai nghe thấy những quãng ngừng thở. Tạm tách phòng thì được, nhưng trước đó hãy ghi lại và đi khám.
  • Uống chút rượu cho dễ ngủ. Rượu giúp thiếp đi nhanh nhưng làm giấc nửa sau vụn hơn và làm ngáy nặng hơn.
  • Tự mua thuốc ngủ hay thuốc an thần. Ở người nghi ngưng thở khi ngủ, các loại thuốc làm ngủ sâu có thể làm phản xạ thức dậy chậm lại. Không tự dùng, mọi thuốc phải do bác sĩ quyết định.
  • Nghĩ chỉ người béo mới bị. Người gầy có hàm nhỏ, amidan to, nghẹt mũi mạn tính vẫn có thể bị. Dấu hiệu ban ngày mới là chỗ để dựa vào.

Khám ở đâu và nói gì với bác sĩ

Nơi phù hợp để bắt đầu thường là khoa hô hấp, khoa tai mũi họng hoặc đơn vị chuyên về giấc ngủ ở bệnh viện, tuỳ nơi tổ chức. Nếu không biết khoa nào, hỏi thẳng ở quầy đăng ký: "Anh ngáy to, vợ thấy có lúc ngừng thở, ban ngày hay buồn ngủ, muốn khám để kiểm tra ngưng thở khi ngủ thì đăng ký khoa nào ạ?" Bác sĩ đa khoa ở trạm y tế xã, phường cũng có thể nghe bạn kể và giới thiệu lên tuyến phù hợp.

Khi gặp bác sĩ, kể theo thứ tự: ngáy từ bao giờ, vợ thấy gì ban đêm, ban ngày bạn ra sao, có huyết áp cao, tiểu đường hay bệnh tim không, uống rượu và hút thuốc thế nào, đang dùng thuốc gì. Mang theo tờ ghi chép và đoạn âm thanh. Một câu nên nói rõ nếu đúng với bạn: "Có mấy lần em ngủ gật lúc chờ đèn đỏ." Câu này đổi hẳn mức độ ưu tiên của buổi khám.

Bác sĩ có thể khám mũi họng, đo vòng cổ, huyết áp, rồi đề nghị đo giấc ngủ qua đêm ở bệnh viện hoặc thiết bị đo tại nhà để xem thật sự có ngừng thở không và mức độ ra sao. Có kết quả rồi mới bàn cách xử lý; không ai quyết định chỉ dựa vào tiếng ngáy.

Khi nào gặp bác sĩ sớm, khi nào đi cấp cứu

Nên đặt lịch khám trong vài tuần tới nếu có một trong các điều sau:

  • Người nằm cạnh thấy ngừng thở, giật mình thở hắt nhiều lần trong đêm.
  • Ban ngày buồn ngủ đến mức gật khi ngồi họp, xem ti vi, đặc biệt là đã từng gật khi lái xe hay khi chờ đèn.
  • Huyết áp cao dùng thuốc đều mà vẫn khó xuống, hoặc có rối loạn nhịp tim, tiểu đường.
  • Sáng dậy thường xuyên đau đầu, khô miệng, cảm giác như chưa ngủ dù nằm đủ giờ.
  • Ngáy kèm nghẹt mũi một bên kéo dài, chảy máu mũi, nuốt vướng.

Nếu bạn đã gật khi lái xe, đừng đợi đến ngày khám mới thay đổi: tạm thời không lái đường dài một mình, dừng nghỉ ngay khi thấy díp mắt.

Gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở cấp cứu ngay nếu ban đêm có đau thắt ngực, khó thở dữ dội không đỡ khi ngồi dậy, hoặc ban ngày xuất hiện méo miệng, nói khó, yếu nửa người. Đó không phải chuyện ngáy nữa.

Câu hỏi thường gặp

Chồng ngáy to nhưng ban ngày vẫn tỉnh táo thì có cần đi khám không?

Nếu người nằm cạnh không thấy những quãng ngừng thở và ban ngày anh ấy làm việc, lái xe tỉnh táo thì thường chưa cần vội. Tuy vậy, nên để ý thêm vài tuần, bớt rượu buổi tối, tập nằm nghiêng. Khi xuất hiện ngừng thở, buồn ngủ ban ngày hoặc huyết áp cao khó kiểm soát thì đi khám.

Người gầy có bị ngưng thở khi ngủ không?

Có. Thừa cân là yếu tố hay gặp, nhưng người gầy có hàm nhỏ, amidan to, nghẹt mũi kéo dài cũng có thể bị. Vì vậy hãy dựa vào dấu hiệu ngừng thở người nhà thấy và tình trạng buồn ngủ ban ngày, đừng dựa vào cân nặng.

Dùng miếng dán chống ngáy có thay được việc đi khám không?

Không. Các dụng cụ đó có thể làm tiếng ngáy nhỏ đi nhưng không cho biết có ngừng thở hay không và mức độ thế nào. Nếu đã có dấu hiệu đáng lo, việc cần làm là đi khám và đo giấc ngủ, rồi mới bàn cách xử lý.

Uống rượu có làm ngáy nặng hơn không?

Thường là có. Rượu làm các cơ vùng họng giãn thêm, đường thở dễ xẹp, đồng thời làm giấc ngủ nửa đêm về sau vụn hơn. Nhiều gia đình nhận ra đêm có nhậu thì ngáy và ngừng thở rõ hơn hẳn những đêm không uống.

Ngáy to có liên quan đến huyết áp cao không?

Ngáy đơn thuần thì không nhất thiết. Nhưng ngưng thở khi ngủ làm tim đập gấp và huyết áp tăng từng đợt trong đêm, và hay đi cùng huyết áp cao khó kiểm soát. Nếu bạn vừa ngáy kèm ngừng thở vừa có huyết áp cao, hãy kể cả hai với bác sĩ.

Nên khám ngáy ở khoa nào?

Thường là khoa hô hấp, khoa tai mũi họng hoặc đơn vị giấc ngủ ở bệnh viện, tuỳ nơi. Nếu chưa rõ, nói đúng triệu chứng ở quầy đăng ký để được hướng dẫn, hoặc gặp bác sĩ ở trạm y tế xã, phường để được giới thiệu lên tuyến phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138