CuongTrang.comCường Tráng
Giấc ngủ, căng thẳng và nhịp sống

Buồn ngủ khi lái xe: dấu hiệu phải tấp vào ngay và cách nghỉ đúng cho tài xế

Mở cửa kính, bật nhạc to không cứu được người đang buồn ngủ sau tay lái. Dấu hiệu phải tấp vào, cách chợp mắt đúng, xếp chuyến dài và khi nào cần đi khám.

A Vietnamese driver in his late thirties wearing a sage green shirt stretches beside a car parked at a quiet roadside rest stop, low angle, bright midday light

Khi đã ngáp liên tục, mắt nặng, không nhớ vài cây số vừa đi qua hoặc xe tự lệch làn, thì việc duy nhất có ích là tìm chỗ an toàn tấp vào và chợp mắt ngắn. Mở cửa kính, bật nhạc to, nhai kẹo chỉ kéo dài vài phút tỉnh giả, không thay được giấc ngủ. Người buồn ngủ có thể thiếp đi vài giây mà không biết, và vài giây ở tốc độ đường dài là đủ để xảy ra chuyện.

Ví dụ giả định: anh Tâm, 38 tuổi, chạy xe tải tuyến dài, mỗi chuyến hai ba ngày, hay chạy đêm cho kịp hàng. Anh tự hào chưa bao giờ "để giấc ngủ thắng", cứ buồn ngủ là hút điếu thuốc, uống lon nước tăng lực rồi đi tiếp. Một đêm anh giật mình thấy xe đã sát mép đường mà không nhớ mình đã nhắm mắt lúc nào. Bài này viết cho anh Tâm và cho những người làm nghề lái: dấu hiệu nào là phải dừng, dừng rồi nghỉ thế nào cho đúng, xếp chuyến ra sao để ít rơi vào tình huống đó, và khi nào buồn ngủ là chuyện của bác sĩ.

Những dấu hiệu nghĩa là phải tấp vào ngay

Không cần đủ tất cả. Chỉ một trong những dấu hiệu dưới đây là cơ thể đã bắt đầu thua, cố thêm là đánh cược.

  • Ngáp liên tục, dụi mắt, mí mắt nặng, chớp mắt chậm và lâu hơn bình thường.
  • Không nhớ vài cây số vừa qua, không nhớ đã đi qua cây cầu, ngã ba nào.
  • Xe tự trôi lệch làn, đạp vào vạch rung, phải giật tay lái chỉnh lại.
  • Đầu gục xuống rồi giật mình ngẩng lên, dù chỉ một lần.
  • Giữ tốc độ không đều, lúc nhanh lúc chậm mà không để ý.
  • Bỏ lỡ lối rẽ, bỏ lỡ biển báo trên tuyến đường quen.
  • Suy nghĩ lan man, khó tập trung, thấy bực bội vô cớ với xe khác.

Dấu hiệu "gục đầu rồi giật mình" nghĩa là bạn vừa ngủ thật, dù chỉ một hai giây. Lúc đó không còn là chuyện "cố thêm chút nữa tới trạm sau" mà là dừng ở chỗ an toàn gần nhất.

Nhiều tài xế nói mình "biết giới hạn của mình". Nhưng chính người buồn ngủ lại là người đánh giá kém nhất mức buồn ngủ của mình, vì phần não lo việc tự đánh giá cũng đang mệt.

Hiểu lầm hay gặp: những mẹo tỉnh táo không cứu được bạn

Mở cửa kính cho gió tạt. Gió lạnh làm giật mình được một lúc, sau đó cơ thể quen và cơn buồn ngủ quay lại, thường nặng hơn. Không có tác dụng lâu.

Bật nhạc thật to, hát theo. Giúp tỉnh vài phút. Nhiều người vẫn thiếp đi trong lúc nhạc đang mở hết cỡ.

Hút thuốc liên tục. Cảm giác tỉnh táo ngắn, đổi lại tim đập nhanh, miệng khô, và thói quen đó kéo theo đủ thứ hại khác. Không thay được giấc ngủ.

Uống nhiều nước tăng lực, cà phê đặc. Chất kích thích cần thời gian mới có tác dụng và chỉ che bớt cảm giác mệt chứ không trả lại giấc ngủ đã thiếu. Uống dồn nhiều lon còn làm tim đập nhanh, bồn chồn, rồi lúc tác dụng hết thì mệt đổ ập xuống.

Tự véo, tát vào mặt, nhai ớt. Đau làm tỉnh trong vài giây. Lúc buồn ngủ, cơ thể vẫn có thể "tắt" vài giây ngay sau đó.

Có người ngồi cạnh nói chuyện là đủ. Người phụ xe nói chuyện giúp được phần nào, nhất là nhận ra bạn đang buồn ngủ. Nhưng nếu đã có dấu hiệu ở mục trên, người ngồi cạnh nên giục bạn dừng chứ không phải nói chuyện cho bạn đi tiếp.

Cách nghỉ đúng khi đã buồn ngủ

Thứ tự dưới đây là cách đơn giản nhất mà người làm nghề lái hay dùng.

  1. Tìm chỗ dừng an toàn gần nhất: trạm dừng nghỉ, cây xăng, bãi đỗ rộng. Không dừng ở làn khẩn cấp đường cao tốc để ngủ trừ khi bất khả kháng, không dừng sát khúc cua.
  2. Tắt máy hoặc để máy với cửa kính hé, khoá cửa, bật đèn cảnh báo nếu cần. Không ngủ trong xe đóng kín cửa mà để máy chạy lâu ở chỗ kín gió.
  3. Chợp mắt ngắn, thường khoảng mười lăm đến hai mươi phút là tham khảo phổ biến. Đặt chuông báo thức. Giấc ngắn giúp đỡ buồn ngủ mà không bị nặng đầu khi dậy.
  4. Dậy, đi lại vài phút, rửa mặt, uống nước lọc, vươn vai, giãn cổ vai lưng. Cho đầu óc vài phút tỉnh hẳn trước khi cầm lái.
  5. Tự hỏi lại thật lòng: còn ngáp, còn nặng mắt không. Nếu vẫn còn, ngủ thêm hoặc nghỉ hẳn, báo chủ hàng trễ.
  6. Nếu đêm đã quá khuya và còn đường dài, ngủ một giấc dài ở chỗ an toàn thay vì chợp mắt nhiều lần rồi đi tiếp.

Một số người uống một ly cà phê ngay trước khi chợp mắt ngắn, để lúc dậy chất kích thích bắt đầu có tác dụng. Đây chỉ là cách hỗ trợ cho giấc ngắn, không thay được giấc ngủ đêm, và không áp dụng nếu bạn có bệnh tim, huyết áp cao đã được dặn hạn chế cà phê.

Xếp chuyến dài để ít rơi vào lúc buồn ngủ

Cơ thể người có những khung giờ tự nhiên dễ buồn ngủ, dù đêm trước ngủ đủ. Biết trước thì xếp được.

Khung giờ hoặc tình huốngVì sao dễ buồn ngủViệc nên làm
Sau nửa đêm đến gần sángĐây là lúc đồng hồ sinh học xuống thấp nhấtHạn chế chạy một mình khung này; nếu buộc phải chạy, nghỉ trước đó và có người đổi lái
Đầu giờ chiều, sau bữa trưaNhịp sinh học có một đợt xuống nhẹ, cộng thêm bữa ăn noĂn trưa vừa phải, nghỉ ngắn sau ăn trước khi chạy tiếp
Đường thẳng, vắng, đơn điệuÍt việc cho não làm, dễ "trôi"Chủ động nghỉ theo lịch, không đợi đến lúc buồn ngủ
Chạy liên tục nhiều giờMệt tích dần dù không thấy rõĐặt lịch nghỉ đều đặn, khoảng mỗi hai giờ dừng một lần là gợi ý tham khảo phổ biến
Đêm trước ngủ ít, ngủ chập chờnThiếu ngủ cộng dồnTính lại giờ xuất phát, nói trước với chủ hàng

Uống rượu bia rồi lái xe là vi phạm pháp luật và cực kỳ nguy hiểm khi cộng thêm mệt mỏi; ngay cả rượu từ tối hôm trước cũng có thể làm buổi sáng nặng nề và chậm phản xạ.

Nếu có thể, xếp lịch ngủ ổn định giữa các chuyến: ngủ ở chỗ tối, yên, đủ dài, thay vì chỉ chợp mắt trong cabin rồi chạy tiếp.

Chuẩn bị từ đêm hôm trước một chuyến dài

Phần lớn những lần buồn ngủ trên đường bắt đầu từ đêm trước khi xuất phát. Một danh sách kiểm ngắn:

  • Ngủ một giấc dài, đúng giờ quen, không thức khuya xem điện thoại hay ngồi nhậu tiễn chuyến.
  • Không uống rượu bia tối hôm trước; rượu làm giấc nửa đêm vụn và sáng ra phản xạ chậm hơn mình tưởng.
  • Chuẩn bị sẵn nước lọc, đồ ăn nhẹ như bánh mì, chuối, cơm nắm, để không phải ăn một bữa thật no giữa đường.
  • Tính trước điểm dừng nghỉ theo tuyến đường quen, nhẩm sẵn sẽ dừng ở đâu sau mỗi chặng.
  • Xem lại thuốc đang dùng: thuốc cảm, thuốc dị ứng, một số thuốc khác có thể gây buồn ngủ. Hỏi dược sĩ khi mua, đừng tự đoán.
  • Báo trước cho người nhà lịch đi và các điểm dừng dự kiến, để họ không giục về.

Cái KHÔNG cần làm: không cần mua thêm thiết bị cảnh báo đắt tiền hay đồ uống "chống buồn ngủ" quảng cáo trên mạng. Giấc ngủ đêm trước và lịch nghỉ đều đặn có tác dụng hơn mọi món đồ.

Nói với chủ hàng, chủ xe và gia đình thế nào

Nhiều tài xế cố chạy vì sợ trễ hàng, sợ mất mối. Cái khó là mở lời. Một câu đơn giản, nói sớm, thường được chấp nhận hơn nhiều so với một vụ tai nạn: "Anh ơi, đêm qua em ngủ ít, giờ đang buồn ngủ, em dừng nghỉ khoảng nửa tiếng cho an toàn, hàng tới trễ một chút em báo trước." Nói rõ lý do và thời gian, không xin lỗi rối rít, không giấu.

Với người chạy chung xe, nên thống nhất từ đầu chuyến: ai thấy người kia ngáp nhiều, lệch làn thì có quyền nói "dừng". Người cầm lái không cãi, không sĩ diện. Câu này nên được nói ra thành lời trước khi xuất phát: "Thấy anh gục là em nói dừng nhé, anh không giận đâu."

Với gia đình, vợ con hay gọi điện giục về cho kịp. Nói trước cho họ biết bạn sẽ nghỉ khi buồn ngủ và về trễ một chút là chuyện bình thường. Một tin nhắn ngắn kiểu "anh đang nghỉ ở trạm, nửa tiếng nữa đi tiếp" giúp cả nhà yên tâm hơn là cố gắng về đúng giờ trong lúc mắt díp lại.

Khi nào buồn ngủ là chuyện của bác sĩ

Buồn ngủ khi lái sau một đêm thức khuya là chuyện thường. Nhưng nên đi khám nếu:

  • Ngủ đủ giờ mà ngày nào lái xe cũng buồn ngủ, phải dừng nhiều lần.
  • Vợ hoặc người ngủ cùng phòng thấy bạn ngáy to, có lúc ngừng thở rồi hắt mạnh. Đây là dấu hiệu nên kiểm tra ngưng thở khi ngủ, tình trạng hay gặp ở đàn ông trung niên thừa cân và làm tăng nguy cơ ngủ gật khi lái.
  • Đã từng ngủ gật khi lái, kể cả chỉ một lần giật mình.
  • Đang dùng thuốc gì đó mà thấy buồn ngủ hơn: hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ xem thuốc có gây buồn ngủ không, đừng tự ngưng.
  • Buồn ngủ kèm mệt mỏi kéo dài, sụt cân, khát nhiều, tiểu nhiều.

Khi đi khám, nói rõ nghề nghiệp: "Em là tài xế đường dài, có mấy lần ngủ gật khi lái." Câu này giúp bác sĩ hiểu mức độ cần ưu tiên. Có thể bắt đầu ở trạm y tế xã, phường hoặc khoa nội, khoa hô hấp ở bệnh viện.

Dừng xe và gọi cấp cứu ngay nếu đang lái mà đau thắt ngực, khó thở, choáng váng muốn ngất, méo miệng, tê yếu nửa người hoặc nói khó. Đó không phải buồn ngủ.

Câu hỏi thường gặp

Buồn ngủ khi lái xe thì chợp mắt bao lâu là vừa?

Một giấc ngắn khoảng mười lăm đến hai mươi phút là mức tham khảo phổ biến, giúp đỡ buồn ngủ mà dậy không bị nặng đầu. Dậy rồi nên đi lại, rửa mặt vài phút trước khi lái tiếp. Nếu vẫn còn ngáp, nặng mắt thì nghỉ thêm hoặc ngủ một giấc dài.

Uống nước tăng lực có giúp lái xe đêm an toàn hơn không?

Chỉ che bớt cảm giác mệt trong một thời gian, không trả lại giấc ngủ đã thiếu. Uống nhiều còn làm tim đập nhanh, bồn chồn, và khi tác dụng hết thì mệt đổ xuống. An toàn nhất vẫn là dừng nghỉ khi có dấu hiệu buồn ngủ.

Lái xe đường dài bao lâu thì nên nghỉ một lần?

Gợi ý tham khảo phổ biến là khoảng mỗi hai giờ dừng một lần, đi lại, giãn cơ, uống nước, kể cả khi chưa thấy buồn ngủ. Chạy đêm hoặc đêm trước ngủ ít thì nên nghỉ dày hơn và có người đổi lái nếu được.

Ngáy to có liên quan đến chuyện ngủ gật khi lái xe không?

Có thể có. Ngáy to kèm những quãng ngừng thở là dấu hiệu nên kiểm tra ngưng thở khi ngủ, tình trạng làm giấc ngủ bị cắt vụn và khiến ban ngày buồn ngủ dù nằm đủ giờ. Tài xế có dấu hiệu này nên đi khám sớm.

Ngủ trong xe có an toàn không?

Ngủ trong xe ở chỗ đỗ an toàn như trạm dừng nghỉ, cây xăng thì được, nhớ khoá cửa và hé kính cho thoáng. Không ngủ lâu trong xe đóng kín mà để máy chạy ở chỗ kín gió, và không đỗ ngủ ở làn khẩn cấp hay sát khúc cua.

Đã từng ngủ gật một lần khi lái thì có cần đi khám không?

Nên đi. Một lần ngủ gật là dấu hiệu cơ thể đang thiếu ngủ nghiêm trọng hoặc có nguyên nhân khác như ngưng thở khi ngủ, thuốc đang dùng. Trong lúc chờ khám, hạn chế chạy đêm một mình và nghỉ ngay khi thấy buồn ngủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138