CuongTrang.comCường Tráng
Nội tiết và testosterone

Mãn dục nam: hiểu đúng chuyện testosterone giảm dần theo tuổi ở đàn ông

Đàn ông có "mãn dục" như phụ nữ mãn kinh không? Testosterone giảm theo tuổi ra sao, thay đổi nào là do tuổi, do bệnh, do nghỉ hưu, và khi nào nên đi khám.

An older Vietnamese man around fifty-five in a dark green cardigan sips from a plain mug beside his wife on a morning balcony with tea, wide shot from behind, pale sunrise light

"Mãn dục nam" là cách gọi dân gian cho chuyện testosterone ở đàn ông giảm dần theo tuổi; nó không dừng đột ngột như mãn kinh ở phụ nữ, phần lớn đàn ông giảm nhẹ và không có triệu chứng đáng kể, chỉ một số người giảm nhiều kèm dấu hiệu rõ mới cần khám và xét nghiệm. Vì vậy không phải đàn ông nào qua năm mươi cũng "bị mãn dục", và cũng không phải mọi thay đổi ở tuổi này đều do nội tiết.

Ví dụ giả định: thầy Thành, 55 tuổi, giáo viên dạy toán, còn hai năm nữa nghỉ hưu. Gần đây thầy hay mệt, ngủ không sâu, ít hứng thú với cả chuyện vợ chồng lẫn những buổi đánh cờ với hàng xóm. Đồng nghiệp đùa "ông mãn dục rồi". Thầy cười nhưng về nhà thì băn khoăn. Bài này giúp thầy và những người cùng tuổi tách được phần nào là tuổi tác, phần nào có thể là bệnh, và lúc nào nên gặp bác sĩ.

Vì sao cái tên "mãn dục" dễ gây hiểu sai

Ở phụ nữ, mãn kinh là một mốc khá rõ: buồng trứng ngừng hoạt động trong vài năm, kinh nguyệt dứt hẳn, nội tiết tụt nhanh. Ở đàn ông không có mốc như thế. Tinh hoàn vẫn làm việc tới tuổi rất cao, vẫn sinh tinh, vẫn tiết testosterone, chỉ là mức nội tiết thường thấp dần một cách từ từ qua nhiều chục năm. Gọi chung là "mãn dục" khiến nhiều người tưởng đàn ông cũng có một ngày "hết", điều này không đúng.

Cái tên còn làm người ta tưởng đây là chuyện tất yếu cần "chữa". Trong y khoa, điều đáng quan tâm là testosterone thấp thật sự kèm triệu chứng rõ, được khẳng định bằng xét nghiệm làm đúng cách. Một người năm mươi lăm tuổi có nội tiết hơi thấp hơn hồi ba mươi nhưng vẫn khoẻ, vẫn làm việc bình thường thì không phải người bệnh.

Hiểu như vậy giúp tránh hai thái cực. Một là cười xoà, coi mọi khó chịu là "tuổi già mà", rồi bỏ qua cả bệnh thật. Hai là sợ hãi, tin rằng mình cần bổ sung nội tiết để "trẻ lại" và rơi vào tay người bán hàng. Con đường ở giữa là quan sát bản thân, sửa những gì sửa được, và đi khám khi dấu hiệu kéo dài.

Thay đổi tuổi năm mươi: phần nào do nội tiết, phần nào do thứ khác

Bảng dưới là các thay đổi hay gặp ở đàn ông qua năm mươi, kèm những nguyên nhân thường gặp hơn cần được nghĩ tới trước hoặc cùng lúc.

Thay đổiCó thể liên quan nội tiếtNguyên nhân hay gặp khác
Mệt, nhanh đuốiCóThiếu ngủ, thiếu máu, tuyến giáp, đường huyết cao, bệnh tim
Giảm ham muốnCóCăng thẳng, thuốc huyết áp hay thuốc khác đang dùng, trầm cảm, chuyện vợ chồng
Cương kémMột phầnMạch máu kém do huyết áp, mỡ máu, đường huyết, thuốc lá
Ngủ không sâu, dậy sớmÍtTiểu đêm, ngưng thở khi ngủ, lo âu, thay đổi nhịp sống
Cơ nhão, bụng toMột phầnÍt vận động, ăn uống, rượu bia
Buồn, mất hứng thúMột phầnTrầm cảm, hụt hẫng trước nghỉ hưu, cô đơn, con cái đi xa

Cột giữa cho thấy nội tiết thường chỉ góp một phần. Vì thế khi thầy Thành đi khám, bác sĩ sẽ hỏi về huyết áp, đường huyết, giấc ngủ, thuốc đang uống và cả tâm trạng, chứ không chỉ cho đúng một xét nghiệm nội tiết.

Hiểu lầm hay gặp và sự thật

"Qua năm mươi, đàn ông nào cũng cần bổ sung nội tiết." Không. Phần lớn không cần. Chỉ bác sĩ mới quyết định có điều trị hay không, sau khi khám và xét nghiệm, và họ cân nhắc kỹ ở người lớn tuổi vì liên quan tới tim mạch, máu và tuyến tiền liệt.

"Ham muốn giảm ở tuổi này là hết thời rồi." Ham muốn thay đổi theo tuổi là bình thường, nhưng giảm đột ngột hoặc mất hẳn thì nên tìm nguyên nhân. Nhiều người lấy lại cảm giác thoải mái khi ngủ tốt hơn, bớt rượu, xử lý được bệnh mạn tính hay chuyện tâm lý.

"Cương kém là do nội tiết." Ở tuổi trung niên, cương kém thường liên quan mạch máu nhiều hơn. Mạch máu dương vật nhỏ, nên nó hay "báo" sớm trước khi mạch tim có vấn đề. Đây là lý do cương kém ở tuổi này nên được kể với bác sĩ như một tín hiệu tim mạch.

"Mãn dục nam làm đàn ông khó tính." Cáu gắt tuổi trung niên hay đến từ áp lực, mất ngủ, lo chuyện nghỉ hưu, tiền bạc, con cái. Gán cho nội tiết dễ làm cả nhà bỏ qua chuyện người đàn ông đang buồn và cần được hỏi han.

Những thứ nên được soát cùng lúc

Khi đi khám vì nghi nội tiết giảm ở tuổi trung niên, những vấn đề dưới đây hay đi kèm và có khi là nguyên nhân chính. Kể với bác sĩ để họ cân nhắc kiểm tra.

  • Huyết áp, đường huyết, mỡ máu: ba thứ này ảnh hưởng cả mạch máu lẫn nội tiết, và có thể đã cao từ lâu mà không ai biết.
  • Ngáy to, ngừng thở khi ngủ: người vợ thường là người phát hiện, và chuyện này kéo mệt mỏi lẫn nội tiết xuống.
  • Tiểu đêm nhiều lần: làm giấc ngủ vụn, đôi khi liên quan tuyến tiền liệt, cần được khám riêng.
  • Thuốc đang dùng: một số thuốc điều trị bệnh mạn tính có thể ảnh hưởng ham muốn hay cương; đừng tự ngừng, hãy mang hết vỏ thuốc theo cho bác sĩ xem.
  • Tâm trạng: buồn kéo dài, mất hứng thú, thấy mình vô dụng là những điều bác sĩ cần biết, không phải chuyện riêng phải giấu.
  • Rượu bia và thuốc lá: nói thật mức dùng, vì cả hai đều tác động lên nội tiết và mạch máu.

Danh sách này không phải để bạn tự đi làm từng xét nghiệm. Nó giúp bạn kể đủ chuyện trong một buổi khám, để bác sĩ chọn những gì thật sự cần.

Một tháng thử sửa những gì sửa được

Trong lúc chờ khám hoặc song song với việc theo dõi của bác sĩ, những việc sau là an toàn với phần lớn đàn ông trung niên và thường giúp cảm thấy khá hơn.

  1. Tuần một: giữ giờ ngủ. Đi ngủ và thức dậy cùng giờ cả cuối tuần, bỏ điện thoại khỏi giường, tránh trà đặc và cà phê sau buổi trưa.
  2. Tuần hai: đi bộ nhanh mỗi ngày. Bắt đầu khoảng hai mươi tới ba mươi phút, mức nói chuyện được nhưng hơi hụt hơi; người có bệnh tim, huyết áp nên hỏi bác sĩ mức phù hợp.
  3. Tuần ba: bớt rượu. Chọn hai ba ngày trong tuần hoàn toàn không uống; nếu đi tiệc thì định trước sẽ uống bao nhiêu.
  4. Tuần bốn: thêm việc giữ cơ. Đứng lên ngồi xuống ghế, chống đẩy vào tường, xách đồ nhẹ, mỗi buổi mười lăm phút, hai ba buổi một tuần.
  5. Cuối tháng: ghi lại. Mệt có đỡ không, ngủ có sâu hơn không, tâm trạng ra sao, rồi mang ghi chép đi khám.

Đây không phải "liệu trình tăng nội tiết". Đây là nền sức khoẻ mà bất kỳ bác sĩ nào cũng sẽ khuyên, dù kết quả xét nghiệm ra sao.

Câu hỏi nên mang theo khi đi khám

Buổi khám thường ngắn, và người lớn tuổi hay quên điều định hỏi khi ngồi trước bác sĩ. Viết sẵn vài câu dưới đây ra giấy, hỏi xong câu nào gạch câu đó.

  • "Những triệu chứng của em có thể do nội tiết, hay bác sĩ nghĩ tới nguyên nhân khác trước?"
  • "Em có cần xét nghiệm nội tiết không, nếu có thì lấy máu giờ nào, có phải nhịn ăn không?"
  • "Thuốc huyết áp, thuốc dạ dày em đang uống có ảnh hưởng gì tới chuyện này không? Em có nên đổi gì không, hay cứ giữ nguyên?"
  • "Nếu kết quả thấp, mình có những hướng nào, và hướng nào cần theo dõi tuyến tiền liệt, tim mạch?"
  • "Trong lúc chờ, em nên thay đổi gì trong sinh hoạt là an toàn với sức khoẻ của em?"
  • "Bao lâu thì em nên quay lại tái khám?"

Nếu nghe không kịp, xin bác sĩ cho ghi lại hoặc nhờ vợ, con đi cùng ghi hộ. Hỏi lại một điều chưa hiểu không làm phiền ai; đó là quyền của người bệnh, và hiểu đúng ngay từ đầu giúp bạn tránh phải tìm lời giải trên mạng sau khi về nhà.

Nói chuyện với vợ ở tuổi này

Ở tuổi năm mươi, người vợ thường cũng đang trải qua mãn kinh: bốc hoả, mất ngủ, thay đổi tâm trạng. Hai người cùng thay đổi một lúc, mỗi người tưởng người kia hờ hững với mình. Nói ra là cách duy nhất để thôi đoán. Thầy Thành có thể mở lời: "Dạo này anh hay mệt, chuyện vợ chồng anh cũng thấy khác. Không phải tại em, anh nghĩ là do sức khoẻ, anh đi khám xem sao. Còn em dạo này thấy trong người thế nào?"

Câu hỏi ngược lại ở cuối rất có giá trị. Nó biến chuyện của một người thành chuyện của hai người, và cho người vợ cơ hội kể những khó chịu mà có khi chị cũng giấu. Nhiều cặp vợ chồng ở tuổi này nhận ra điều họ cần không phải sản phẩm nào cả, mà là thời gian đi bộ cùng nhau buổi sáng, ngủ đủ và nói chuyện nhiều hơn.

Khi nào gặp bác sĩ

Đặt lịch khám nội tiết, nam khoa hoặc nội tổng quát khi có một trong những điều dưới đây kéo dài vài tháng.

  • Mệt nhiều, ham muốn giảm rõ, ít cương buổi sáng, kèm cơ yếu đi nhanh.
  • Cương kém mới xuất hiện, nhất là khi có huyết áp, đường huyết hay hút thuốc: khám cả tim mạch.
  • Ngực to hoặc đau, tinh hoàn nhỏ đi hoặc có khối cứng.
  • Buồn chán kéo dài, mất hứng thú với mọi thứ; nếu có ý nghĩ tự làm hại mình, tìm người hỗ trợ và đến cơ sở y tế ngay.
  • Đau thắt ngực, khó thở, méo miệng, yếu nửa người: gọi cấp cứu ngay.

Kết quả khám có thể chỉ là "anh khoẻ, giữ nếp sống này", và đó là tin tốt. Nếu cần điều trị, chỉ bác sĩ mới quyết định, sau khi khám và xét nghiệm, và sẽ có lịch theo dõi đi kèm.

Câu hỏi thường gặp

Mãn dục nam bắt đầu từ bao nhiêu tuổi?

Không có tuổi cố định. Testosterone giảm chậm từ tuổi trưởng thành và mỗi người mỗi khác, nhiều người ngoài sáu mươi vẫn ở mức tốt. Triệu chứng rõ thường gặp hơn ở người có thêm béo bụng, bệnh mạn tính hay ngủ kém, chứ không chỉ do tuổi.

Đàn ông có bị bốc hoả như phụ nữ mãn kinh không?

Hiếm, thường chỉ gặp khi nội tiết giảm nhiều hoặc sau một số điều trị đặc biệt. Đàn ông trung niên đổ mồ hôi, nóng bừng thường do nguyên nhân khác như rượu, tuyến giáp hay lo âu. Nếu bị kéo dài, nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Mãn dục nam có ảnh hưởng tới việc có con không?

Đàn ông lớn tuổi vẫn có thể có con vì tinh hoàn tiếp tục sinh tinh, dù chất lượng tinh trùng thường giảm dần theo tuổi. Nếu vợ chồng đang mong con mà chưa có, nên khám cả hai, người chồng làm xét nghiệm theo chỉ định của bác sĩ.

Tập thể dục ở tuổi 55 có giúp gì cho nội tiết không?

Vận động đều, giữ cơ và giảm mỡ bụng giúp cơ thể khoẻ hơn và thường cải thiện năng lượng, giấc ngủ, tâm trạng. Không nên coi đó là cách chữa nội tiết, nhưng đó là nền sức khoẻ có lợi cho gần như mọi người ở tuổi này.

Nghỉ hưu có làm testosterone giảm không?

Nghỉ hưu tự nó không làm nội tiết giảm, nhưng thay đổi nhịp sống, ít vận động, ăn uống thất thường và cảm giác hụt hẫng có thể làm mệt mỏi và giảm hứng thú. Giữ việc để làm, giữ bạn bè và vận động đều giúp đi qua giai đoạn này nhẹ hơn.

Có nên mua sản phẩm hỗ trợ mãn dục nam bán trên mạng không?

Không nên. Những sản phẩm này không rõ thành phần, có loại trộn nội tiết hay chất không khai báo, có thể ảnh hưởng tim mạch và tuyến tiền liệt. Nếu lo, hãy đi khám để bác sĩ xét nghiệm và quyết định có cần điều trị hay không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138