CuongTrang.comCường Tráng
Thể lực và tập luyện theo tuổi

Giữ cơ khi lớn tuổi ở đàn ông: tập sức mạnh cơ bản hai buổi mỗi tuần

Bê bao hàng thấy nặng hơn, đứng dậy khỏi ghế thấp phải chống tay: vì sao đàn ông ngoài 45 nên tập sức mạnh, sáu động tác nền và buổi tập mẫu ba mươi phút.

A Vietnamese man in his fifties wearing a mustard yellow t-shirt lifts a light dumbbell in a small community gym corner, side view, warm afternoon light through a window

Đàn ông ngoài 45 nên tập sức mạnh cơ bản khoảng hai buổi mỗi tuần, với sáu nhóm động tác nền như ngồi xuống đứng lên, đẩy, kéo, xách đồ, bước lên bậc và giữ thăng bằng, dùng sức nặng vừa phải và tăng dần, vì sức cơ sẽ giảm theo tuổi nếu không được dùng tới. Mục đích ở đây là đứng dậy dễ dàng, bê được bao gạo, leo cầu thang không phải vịn và ít bị ngã khi về già, không phải cơ bắp để khoe.

Ví dụ giả định: anh Bình, 52 tuổi, chủ một cửa hàng vật liệu xây dựng. Hai mươi năm nay anh tự bê hàng, nghĩ vậy là đủ khoẻ. Gần đây anh thấy những bao hàng quen thuộc nặng hơn, đứng dậy khỏi chiếc ghế nhựa thấp phải chống tay vào đầu gối, và một lần bước hụt bậc thềm suýt ngã. Bài này dành cho những người như anh Bình: làm việc chân tay nhưng chưa từng tập sức mạnh có chủ đích.

Vì sao đàn ông ngoài 45 nên quan tâm chuyện giữ cơ

Từ tuổi trung niên, khối cơ và sức cơ có xu hướng giảm dần qua từng năm nếu không được dùng tới đủ nặng. Quá trình này chậm và lặng lẽ, nên người ta thường chỉ nhận ra qua những việc nhỏ: mở nắp chai khó hơn, xách hai túi đồ chợ từ bãi xe lên nhà phải dừng giữa chừng, ngồi xổm xong đứng dậy loạng choạng. Làm việc chân tay hằng ngày không hẳn giữ được cơ, vì công việc lặp lại một vài cử động quen, còn nhiều nhóm cơ khác thì bị bỏ quên.

Giữ cơ không chỉ là chuyện sức bê vác. Cơ là nơi dùng nhiều đường trong máu, nên người có khối cơ tốt thường dễ giữ đường huyết ổn hơn. Cơ khoẻ đỡ cho khớp gối, khớp háng; tập có tải giúp giữ xương chắc hơn; và sức chân cùng khả năng thăng bằng là hàng rào chống ngã khi về già, một trong những tai nạn làm người lớn tuổi mất khả năng tự đi lại.

Tập sức mạnh ở đây khác hẳn tập thể hình. Không cần chia lịch theo từng nhóm cơ, không cần tạ nặng, không cần nhìn gương. Hai buổi mỗi tuần, mỗi buổi chừng ba mươi phút, với vài động tác cơ bản làm đúng và tăng dần, đã là đủ cho mục tiêu khoẻ để sống.

Tự kiểm tra sức cơ tại nhà trong năm phút

Những phép thử dưới đây không phải bài kiểm tra có điểm số. Chúng chỉ giúp bạn biết mình đang yếu ở đâu để bắt đầu từ đó, và để so lại sau vài tháng tập.

  • Ngồi xuống, đứng lên khỏi ghế không chống tay. Dùng ghế ăn bình thường, khoanh tay trước ngực, đứng lên ngồi xuống liền nhiều lần. Để ý xem có phải lấy đà, có nghiêng người hay chân run không.
  • Đứng một chân. Đứng cạnh tường hoặc bàn để vịn khi cần, co một chân lên, xem giữ được bao lâu mà không chạm tay. Đổi bên và so hai chân.
  • Chống đẩy vào tường hoặc vào mép bàn. Xem làm được mấy lần đều đặn trước khi tay mỏi rõ hoặc người bắt đầu võng.
  • Xách hai túi nặng vừa phải đi một quãng. Ví dụ hai can nước nhỏ, đi dọc hành lang. Để ý vai có lệch, lưng có cong, tay có buông sớm không.
  • Leo một tầng cầu thang không vịn. Thở thế nào, chân có nặng không, có cần dừng không.

Ghi lại kết quả vào điện thoại. Sau chừng hai tháng tập đều, làm lại đúng các phép thử đó. Thấy mình đứng dậy nhẹ hơn, đứng một chân vững hơn là bằng chứng rõ hơn mọi lời quảng cáo.

Sáu động tác nền, bản dễ và bản khó hơn

Mỗi động tác có một bản dễ để bắt đầu và một bản khó hơn để tăng dần. Ở tuần đầu, chọn bản dễ cho tất cả, kể cả khi thấy mình làm được bản khó.

Động tácBản dễ để bắt đầuBản khó hơnĐiểm cần giữ
Ngồi xuống đứng lênĐứng lên khỏi ghế cao, được chống tay nhẹGhế thấp hơn, cầm tạ đơn trước ngựcGối hướng theo mũi chân, không chụm vào trong
ĐẩyChống đẩy vào tườngChống đẩy vào mép bàn, rồi trên sàn có gối chạm đấtThân người thẳng một đường, không võng lưng
KéoKéo dây đàn hồi buộc vào cột về phía ngựcMột tay chống ghế, tay kia kéo tạ đơn lên sát hôngSiết bả vai về sau, không nhún vai
Bước lên bậcBậc thấp, vịn tay vào lan canBậc cao hơn, hai tay cầm tạ nhẹĐặt cả bàn chân lên bậc, đẩy bằng chân trên
Xách đồ đi bộHai túi nặng vừa, đi hai mươi bướcTúi nặng hơn hoặc chỉ xách một bênLưng thẳng, vai ngang, bước đều
Giữ thăng bằngĐứng một chân cạnh tườngĐứng một chân, quay đầu nhìn hai bênLuôn có chỗ vịn trong tầm tay

Chọn mức nặng sao cho làm được khoảng mười đến mười lăm lần, đến cuối thấy mỏi rõ nhưng vẫn giữ đúng tư thế. Khi làm được mười lăm lần một cách dễ dàng trong hai buổi liền, mới tăng thêm một chút. Đây là quy tắc tăng dần, an toàn hơn mọi giáo án sao chép trên mạng.

Một buổi tập mẫu ba mươi phút ở góc phòng tập

Nếu khu dân cư có phòng tập cộng đồng hay góc tạ nhỏ, buổi tập có thể như sau. Ở nhà cũng làm được với can nước, ghế và bậc thềm.

  1. Năm phút làm nóng. Đi bộ tại chỗ hoặc đạp xe nhẹ, xoay vai, xoay hông, đá chân nhẹ ra trước ra sau.
  2. Hai mươi phút cho sáu động tác. Làm lần lượt: ngồi xuống đứng lên, đẩy, kéo, bước lên bậc, xách đồ đi bộ, giữ thăng bằng. Mỗi động tác hai lượt, nghỉ chừng một phút giữa các lượt. Khi đã quen, tăng lên ba lượt.
  3. Năm phút thả lỏng. Đi bộ chậm, giãn nhẹ đùi trước, đùi sau, ngực và vai, mỗi chỗ chừng hai mươi giây.
  4. Ghi lại. Động tác nào, bản nào, mấy lần. Buổi sau nhìn vào đó để biết có nên tăng không.

Hai buổi mỗi tuần nên cách nhau ít nhất một ngày, ví dụ thứ ba và thứ sáu. Ngày còn lại vẫn có thể đi bộ nhanh; tập sức mạnh và đi bộ bổ trợ cho nhau chứ không thay nhau.

Những cái sai hay gặp ở người mới tập sức mạnh

Nín thở khi đẩy hoặc nâng. Nhiều người gồng cứng, mặt đỏ bừng khi làm lần cuối. Nín thở khi gắng sức làm huyết áp vọt lên trong chốc lát, không có lợi, nhất là với người có huyết áp cao. Quy tắc dễ nhớ: thở ra khi đẩy hoặc đứng lên, hít vào khi hạ xuống.

Chọn tạ theo sĩ diện. Thấy người bên cạnh nâng tạ nặng nên cũng cầm theo. Tạ quá nặng làm tư thế vỡ, lưng cong, gối chụm, và chấn thương thường đến từ đó. Tạ nhẹ làm đúng có ích hơn tạ nặng làm sai.

Chỉ tập tay và bụng, bỏ chân. Chân và hông là phần giữ bạn đứng vững, đi lại và không ngã. Bỏ chân là bỏ đúng phần quan trọng nhất với người trung niên.

Tập dồn rồi nghỉ cả tháng. Cơ cần được kích thích đều đặn. Hai buổi vừa phải mỗi tuần trong nhiều tháng tốt hơn hẳn một tuần tập năm buổi rồi bỏ.

Nghĩ rằng phải uống bột đạm hay thực phẩm bổ sung mới giữ được cơ. Với người tập ở mức này, bữa ăn bình thường có đủ đạm là đủ. Người có bệnh thận càng không nên tự dùng các sản phẩm này mà chưa hỏi bác sĩ.

Xếp hai buổi tập vào tuần của người buôn bán

Anh Bình mở cửa hàng từ sáu giờ sáng tới bảy giờ tối, cả tuần không có ngày nghỉ cố định. Với người như anh, lời khuyên "tập hai buổi mỗi tuần ở phòng tập" nghe đã thấy không khả thi. Cách làm thực tế hơn là đưa buổi tập về đúng chỗ anh ở nhiều nhất. Một góc kho có bậc thềm, hai can nước, chiếc ghế nhựa chắc và sợi dây đàn hồi buộc vào cột là đủ cho cả sáu động tác. Giờ tập là khoảng vắng khách sau bữa trưa, ba mươi phút, hai ngày cố định trong tuần.

Nếu ba mươi phút liền vẫn khó, có thể chia nhỏ: buổi sáng trước khi mở cửa làm ba động tác cho chân, buổi chiều lúc vắng khách làm ba động tác cho thân trên. Cơ không phân biệt bạn tập liền hay tập chia đôi; điều quan trọng là mỗi tuần đủ số lượt và mức nặng tăng dần.

Một mẹo nhỏ giúp giữ lịch: nói với người làm cùng hoặc người nhà rằng hai khung giờ đó anh không bê hàng, không tiếp khách trừ khi thật cần. Câu nói mẫu: "Chiều thứ ba với thứ sáu, từ một giờ tới một rưỡi, anh tập ở trong kho, có khách thì em đứng quầy giúp anh nhé." Khi người xung quanh đã biết, buổi tập ít bị cắt ngang hơn, và bạn cũng khó tự bỏ hơn.

Ăn, ngủ và khi nào cần gặp bác sĩ

Cơ được xây khi nghỉ, không phải lúc tập. Mỗi bữa nên có một phần thức ăn giàu đạm quen thuộc như cá, thịt nạc, trứng, đậu phụ, sữa, chia đều trong ngày thay vì dồn hết vào bữa tối. Ngủ đủ giấc cũng quan trọng không kém; người thức khuya thường thấy buổi tập hôm sau nặng nề, khó tăng mức. Rượu bia buổi tối sau ngày tập cũng làm hồi phục kém đi.

Gặp bác sĩ trước khi tập nếu bạn có bệnh tim, huyết áp cao chưa ổn định, từng mổ mắt hay có bệnh võng mạc, đang có thoát vị bẹn hoặc thoát vị thành bụng, hoặc từng bị thoát vị đĩa đệm. Không phải vì những trường hợp này cấm tập, mà vì có những động tác cần tránh hoặc cần chỉnh. Câu hỏi nên mang theo: "Bác sĩ cho cháu hỏi, với bệnh của cháu, cháu có tập được các động tác đứng lên ngồi xuống, đẩy, kéo với tạ nhẹ không, có động tác nào phải tránh không ạ?"

Dừng tập và đi khám nếu thấy: đau nhói ở một khớp và sưng lên sau buổi tập; một khối phồng mới ở bẹn hoặc bụng khi rặn sức; đau lưng lan xuống chân. Dừng ngay và gọi cấp cứu nếu đau thắt ngực, khó thở dữ dội, choáng muốn ngất, hoặc đau đầu đột ngột dữ dội khi đang nâng tạ.

Câu hỏi thường gặp

Làm việc chân tay nặng mỗi ngày có cần tập sức mạnh nữa không?

Công việc chân tay giữ được một phần sức, nhưng thường chỉ lặp lại vài cử động quen và hay sai tư thế. Tập có chủ đích giúp các nhóm cơ bị bỏ quên khoẻ lên, nhất là chân, hông và lưng, và giúp bê vác ở chỗ làm an toàn hơn.

Ngoài 60 tuổi mới bắt đầu tập sức mạnh có muộn không?

Không muộn. Người lớn tuổi bắt đầu tập đều vẫn có thể cải thiện sức cơ và thăng bằng. Chỉ cần bắt đầu nhẹ hơn, có chỗ vịn khi tập thăng bằng và hỏi bác sĩ trước nếu có bệnh nền.

Tập tạ có làm tăng huyết áp không?

Trong lúc gắng sức, huyết áp tăng tạm thời, nhất là khi nín thở hoặc nâng quá nặng. Với tạ vừa phải, thở đều và không gồng, nhiều người huyết áp cao vẫn tập được, nhưng nên hỏi bác sĩ đang điều trị cho mình trước.

Không có tạ ở nhà thì tập bằng gì?

Can nước, ba lô bỏ sách, chai nước đầy, ghế chắc và bậc thềm đều dùng được. Dây đàn hồi rẻ và gọn, dùng tốt cho động tác kéo. Quan trọng là tăng dần độ khó chứ không phải dụng cụ đắt tiền.

Tập sức mạnh xong ngày hôm sau đau cơ thì có tập tiếp được không?

Mỏi cơ nhẹ là bình thường, nhất là những tuần đầu. Bạn vẫn đi bộ được, buổi tập sức mạnh sau nên cách ít nhất một ngày. Nếu đau nhói ở khớp, sưng hoặc đau kéo dài cả tuần thì nên dừng và đi khám.

Có cần thuê huấn luyện viên riêng không?

Không bắt buộc. Vài buổi đầu có người có chuyên môn chỉnh tư thế thì tốt, nhất là với động tác ngồi xuống đứng lên và kéo. Sau đó bạn hoàn toàn tự tập được theo nguyên tắc tăng dần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138