CuongTrang.comCường Tráng
Tâm lý nam giới

Hay nổi nóng với vợ con: nhận ra tín hiệu và hạ nhiệt trước khi lời nói đi quá xa

Quát con rồi hối hận, cãi vợ vì chuyện nhỏ: cơn giận có tín hiệu báo trước. Cách tạm dừng, câu nói để quay lại, gốc rễ hay bị bỏ qua và khi nào cần tìm giúp đỡ.

A Vietnamese man in a mustard yellow jacket walks slowly alone along a quiet street after rain, wide shot from across the road, wet asphalt, overcast morning light

Cơn giận hiếm khi đến từ con số không; nó có tín hiệu báo trước trên cơ thể và trong suy nghĩ, và người hay nổi nóng có thể tập nhận ra tín hiệu đó để tạm dừng, rời khỏi chỗ đang căng, rồi quay lại nói chuyện khi đã nguội. Đồng thời cần nhìn vào gốc rễ hay bị bỏ qua: thiếu ngủ, rượu, áp lực tiền bạc, đau ốm, nỗi buồn không nói ra. Nếu cơn giận đã dẫn tới đánh, đập phá, hay khiến vợ con sợ hãi, cần tìm hỗ trợ ngay.

Ví dụ giả định: anh Dũng, 39 tuổi, lái xe tải đường dài. Mỗi chuyến về nhà, anh mệt rã, thấy nhà bừa là cáu. Tuần trước anh quát thằng con lớp sáu vì làm đổ nước, nói những câu mà sau đó cả đêm anh không ngủ được vì hối hận. Vợ anh bảo "anh về là cả nhà nín thở". Anh không muốn là người bố như thế, nhưng mỗi lần lên cơn, anh thấy như có ai khác nói thay mình.

Cơn giận có lịch trình, không phải tự nhiên bùng

Nhiều người nói "tự dưng nó lên", nhưng nếu tua lại, gần như lúc nào cũng có một chuỗi: một ngày dài, một giấc ngủ thiếu, một chuyện ở chỗ làm chưa giải quyết, rồi đến giọt nước cuối cùng là cái cốc đổ hay câu trả lời cộc lốc của con. Giọt nước đó không phải nguyên nhân, nó chỉ là điểm tràn.

Hiểu được điều này có hai lợi ích. Thứ nhất, bạn biết những ngày nào mình dễ tràn, để chủ động hạ mực nước trước khi về nhà: đi bộ mười phút, tắm, ăn gì đó, báo vợ "hôm nay anh mệt lắm, cho anh nửa tiếng". Thứ hai, bạn thôi đổ lỗi cho người trước mặt. Con làm đổ nước là chuyện của một cái khăn lau, còn cơn giận của bạn là chuyện của cả ngày hôm đó.

Một điểm quan trọng: hiểu nguyên nhân không có nghĩa là bào chữa. Áp lực công việc giải thích vì sao bạn dễ nóng, nhưng không cho phép bạn làm vợ con sợ hãi. Người đàn ông trưởng thành nhận cả hai: mình đang chịu nhiều áp lực, và mình chịu trách nhiệm với lời nói, hành động của mình.

Tín hiệu báo trước: tự nhận ra trên người mình

Mỗi người có bộ tín hiệu riêng. Bảng dưới là những tín hiệu hay gặp; hãy đánh dấu cái nào đúng với mình để lần sau nhận ra sớm hơn.

Loại tín hiệuVí dụ thường gặpNghĩa là
Trên cơ thểNóng mặt, nghiến răng, nắm chặt tay, tim đập nhanh, vai cứngCơ thể đã vào trạng thái sẵn sàng đối đầu, lời nói lúc này dễ quá đà
Trong suy nghĩ"Lúc nào cũng thế", "chẳng ai coi mình ra gì", "phải cho nó một trận"Suy nghĩ đã chuyển sang kiểu tất cả hoặc không có gì, khó nhìn công bằng
Trong giọng nóiNói to dần, nói nhanh, cắt lời, lặp lại một câuCuộc nói chuyện đã thành cuộc cãi, không còn ai nghe ai
Trong hành độngĐi đi lại lại, đập tay xuống bàn, đóng cửa mạnhSắp vượt ranh giới, cần dừng ngay
Hoàn cảnhĐói, thiếu ngủ, vừa uống rượu, vừa nhận tin xấuMực nước đã cao sẵn, giọt nhỏ cũng tràn

Hãy kể bảng này với vợ. Nhiều người vợ nhận ra tín hiệu của chồng sớm hơn chính người chồng. Hai người có thể thống nhất một câu ám hiệu nhẹ nhàng, như "Anh ơi, nghỉ tí đã", để nhắc nhau mà không thành thêm một cuộc cãi.

Bốn bước tạm dừng khi thấy mình sắp nổ

Mục tiêu của các bước này không phải là nuốt cơn giận, mà là lùi lại đủ lâu để bạn nói điều mình thật sự muốn nói, theo cách không làm tổn thương ai.

  1. Gọi tên cho mình nghe. Trong đầu, nói: "Mình đang lên cơn." Chỉ một câu đó đã tách bạn ra khỏi cơn giận một chút.
  2. Nói câu tạm dừng và rời đi. "Anh đang bực, anh ra ngoài hai mươi phút rồi vào nói chuyện tiếp." Nói rõ bao lâu sẽ quay lại, để vợ con không thấy bị bỏ rơi.
  3. Làm việc gì đó cho cơ thể. Đi bộ một vòng, rửa mặt nước lạnh, thở chậm, đếm nhịp thở ra dài hơn hít vào. Không ngồi lướt điện thoại đọc thêm tin bực mình, không uống rượu.
  4. Quay lại đúng giờ đã hẹn. Mở lời bằng phần trách nhiệm của mình: "Lúc nãy anh quát con là quá. Chuyện cái cốc không đáng như thế. Anh xin lỗi con." Sau đó mới nói về chuyện cần nói, bằng giọng bình thường.

Bước khó nhất là bước hai, vì lúc đang giận, rời đi giống như thua. Thật ra đó là việc cần nhiều tự chủ nhất. Tập vài lần, bạn sẽ thấy rời đi hai mươi phút cứu được cả một buổi tối, có khi cứu được lòng tin của con.

Những cách "xả" hay dùng nhưng làm nặng thêm

Đấm tường, đập đồ "cho đỡ tức". Nhiều người tin xả ra vật là tốt. Thực tế, đập phá làm cơ thể càng kích động, và cho vợ con thấy một cảnh đáng sợ. Đập đồ trước mặt người khác là một dạng đe doạ, dù không chạm vào ai.

Uống rượu để bình tĩnh. Rượu làm giảm khả năng tự kiềm chế. Nhiều trận cãi vã nặng nhất trong gia đình xảy ra sau bữa nhậu. Nếu bạn biết mình hay nóng, hãy tránh bàn chuyện quan trọng khi đã uống.

Im lặng ba ngày để trừng phạt. Chiến tranh lạnh không phải là bình tĩnh. Nó để lại cảm giác bất an kéo dài cho vợ con, nhất là trẻ con, và chuyện chưa giải quyết sẽ quay lại ở lần sau.

Xin lỗi kèm chữ "nhưng". "Anh xin lỗi, nhưng tại em…" là đổ lỗi đội lốt xin lỗi. Xin lỗi thật thì dừng ở phần của mình, phần của người khác để lúc khác nói.

Tự hứa "lần sau không thế nữa" mà không đổi gì. Lời hứa không có kế hoạch thì lặp lại mãi. Kế hoạch có thể nhỏ: nghỉ nửa tiếng sau mỗi chuyến xe trước khi vào nhà, thống nhất câu ám hiệu với vợ.

Gốc rễ hay bị bỏ qua phía dưới cơn nóng

Với nhiều người đàn ông, giận dữ là cảm xúc duy nhất họ được phép thể hiện từ nhỏ. Buồn, sợ, xấu hổ, lo lắng thì phải giấu, còn giận thì được coi là "đàn ông". Thế là mọi cảm xúc khó chịu đều thoát ra theo lối giận dữ. Khi hiểu điều này, bạn có thể tự hỏi sau mỗi lần nổi nóng: dưới cơn giận đó, mình đang lo gì, sợ gì, buồn gì?

Trong ví dụ của anh Dũng, khi ngồi nghĩ lại, anh nhận ra mình không giận cái cốc nước. Anh lo vì chuyến hàng vừa rồi bị trừ tiền, sợ không đủ tiền học thêm cho con, và buồn vì mỗi lần về nhà thấy con lớn thêm mà mình không ở bên. Những điều đó không ai nói ra, nên chúng biến thành tiếng quát.

Các yếu tố cơ thể cũng góp phần: thiếu ngủ triền miên vì chạy xe đêm, đau lưng kéo dài, uống rượu thường xuyên, cà phê và nước tăng lực nhiều. Một số tình trạng sức khoẻ cũng có thể làm người ta dễ cáu hơn. Với tài xế đường dài như anh Dũng, chỉ riêng việc ngủ chập chờn trong cabin nhiều đêm liền đã đủ làm sức chịu đựng mỏng đi, nên giấc ngủ là chỗ nên sửa đầu tiên. Nếu bạn thấy mình nóng nảy hơn hẳn so với vài năm trước mà không rõ vì sao, nên kể điều này khi đi khám sức khoẻ.

Sửa lại với con sau một lần quát quá tay

Trẻ con nhớ cảm giác sợ hãi lâu hơn người lớn nghĩ. Nhưng trẻ cũng nhớ rất rõ khi bố quay lại, ngồi xuống ngang tầm mắt và nói lời xin lỗi thật lòng. Cuộc sửa lại này có khi dạy con nhiều hơn cả trăm lời dặn về cách cư xử.

Cách làm: chờ khi cả hai đã bình tĩnh, có thể là tối hôm đó hay sáng hôm sau, nhưng đừng để quá lâu. Ngồi xuống cạnh con, nói ngắn: "Hôm qua bố quát con to quá. Con làm đổ nước là chuyện nhỏ, lau đi là xong. Bố bực vì chuyện ở chỗ làm mà trút lên con. Bố xin lỗi." Không giảng giải dài, không kèm chữ "nhưng con cũng phải…". Sau đó hỏi con: "Lúc bố quát, con thấy thế nào?" và nghe con nói.

Với con tuổi teen, con có thể không đáp lại ngay, lườm hoặc bỏ đi. Đừng ép. Lời xin lỗi vẫn có tác dụng dù con chưa phản ứng. Điều làm lời xin lỗi có giá trị là những tuần sau đó: con thấy bố thật sự thay đổi cách phản ứng, không lặp lại vòng quát rồi xin lỗi như cũ.

Khi nào cần gặp bác sĩ, chuyên gia, hoặc hỗ trợ ngay

Nên tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, có thể bắt đầu từ khoa sức khoẻ tâm thần ở bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa có giấy phép, khi:

  • Bạn đã thử tạm dừng nhiều lần mà vẫn không kiểm soát được, hoặc cơn giận xảy ra hầu như mỗi ngày.
  • Cơn giận đi kèm buồn chán, mất ngủ, uống rượu nhiều kéo dài.
  • Vợ con nói họ sợ bạn, con né tránh khi bạn về nhà.
  • Bạn thấy nóng nảy hơn hẳn trước đây mà không rõ lý do.
  • Cơn giận làm hỏng việc, mất bạn bè, gây chuyện ngoài đường.

Cần hỗ trợ ngay nếu cơn giận đã dẫn tới đánh, xô đẩy, đe doạ, đập phá trước mặt vợ con, hoặc bạn sợ mình sẽ làm vậy. Lúc đó, rời khỏi nhà để giữ an toàn cho mọi người, gọi một người thân tới, và tìm sự giúp đỡ của cơ sở y tế hoặc chuyên gia. Nếu có người bị thương, gọi cấp cứu. Nếu cơn giận quay vào chính mình, có ý nghĩ tự làm hại bản thân, cũng cần tìm người ở cạnh và đến cơ sở y tế ngay. Vợ con có quyền được an toàn trong chính ngôi nhà của mình, và tìm giúp đỡ là cách bạn giữ gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Hay nổi nóng có phải do tính cách và không đổi được không?

Tính khí mỗi người có khác nhau, nhưng cách phản ứng khi giận là thứ học được và tập được. Nhận ra tín hiệu sớm, tạm dừng đúng lúc và xử lý gốc rễ như thiếu ngủ, rượu, áp lực giúp nhiều người bớt nổi nóng rõ rệt.

Quát con xong rồi xin lỗi con có làm mất uy của bố không?

Không. Xin lỗi con đúng cách dạy con rằng người lớn cũng sai và biết nhận trách nhiệm. Con tôn trọng người bố biết nhận lỗi hơn người bố không bao giờ thừa nhận mình quá đà.

Đập đồ để xả giận có tốt hơn là quát người không?

Không nên. Đập phá làm cơ thể càng kích động và khiến vợ con sợ hãi, vì đó là một dạng đe doạ. Rời đi, vận động nhẹ, thở chậm là cách xả an toàn hơn cho cả mình và gia đình.

Uống rượu vào là dễ cãi nhau thì nên làm gì?

Thống nhất với vợ không bàn chuyện quan trọng khi một trong hai người đã uống. Nếu bạn thường xuyên mất kiểm soát sau khi uống, đó là tín hiệu nên giảm rượu và nói chuyện với bác sĩ.

Vợ nên làm gì khi chồng đang lên cơn giận?

Không đối đầu lúc cơn giận đang lên, giữ khoảng cách an toàn, đưa con ra chỗ khác nếu cần, và chờ lúc bình tĩnh mới nói. Nếu chồng có hành vi bạo lực, an toàn của vợ con là ưu tiên và cần tìm hỗ trợ ngay.

Khi nào cơn nóng giận của chồng là chuyện cần can thiệp ngay?

Khi đã có đánh, xô đẩy, đe doạ, đập phá trước mặt vợ con, hoặc vợ con sợ hãi khi chồng về nhà. Lúc đó cần tìm sự giúp đỡ của người thân, cơ sở y tế hoặc chuyên gia, và gọi cấp cứu nếu có người bị thương.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138