CuongTrang.comCường Tráng
Thể lực và tập luyện theo tuổi

Tập thể dục lại sau nhiều năm bỏ: lộ trình tám tuần cho đàn ông ngoài 35

Mười năm không tập, leo ba tầng đã thở dốc: bắt đầu lại từ đi bộ, tăng dần theo phép thử nói chuyện, tránh đau cơ tuần đầu và biết lúc nào phải dừng.

A Vietnamese man in his late thirties wearing a cobalt blue t-shirt walks briskly along a riverside running track at dawn, seen from behind, wide shot, soft mist

Đàn ông ngoài 35 bỏ tập nhiều năm nên bắt đầu lại bằng đi bộ nhanh ba đến bốn buổi một tuần, mỗi buổi chừng hai mươi đến ba mươi phút, giữ mức "thở nhanh nhưng vẫn nói được thành câu", rồi mới thêm vài động tác sức mạnh nhẹ và chạy chậm xen kẽ sau khoảng một tháng. Tám tuần đầu không nhằm giảm bao nhiêu cân hay chạy được bao xa, mà nhằm một việc: tạo thói quen mà không làm mình đau đến mức bỏ.

Ví dụ giả định: anh Hùng, 38 tuổi, làm kế toán, thời sinh viên đá bóng mỗi chiều, mười năm nay chỉ còn ngồi bàn và lái xe. Một hôm leo ba tầng cầu thang ở cơ quan vì thang máy hỏng, anh dừng hai lần để thở. Tối đó anh ra sân chạy liền ba vòng như hồi hai mươi tuổi, hai ngày sau đi cầu thang phải vịn tay, và anh không quay lại sân nữa. Bài này viết cho những người như anh Hùng: biết mình cần tập, đã thử, rồi bỏ.

Vì sao tuần đầu là lúc dễ bỏ cuộc nhất

Cơ thể một người đàn ông bỏ tập mười năm vẫn nhớ cảm giác của thời còn khoẻ, nhưng cơ, gân và tim phổi thì không còn ở mức đó. Cái sai hay gặp nhất là tập theo trí nhớ: chạy với tốc độ ngày xưa, tập đủ một tiếng ngay buổi đầu, hoặc rủ bạn đá một trận sân bảy. Hôm đó thấy ổn, thậm chí thấy sảng khoái. Đến sáng thứ hai thì đùi, bắp chân và lưng đau ê ẩm, bước xuống cầu thang phải đi nghiêng người. Cơn đau cơ khởi phát muộn này thường nặng nhất vào ngày thứ hai đến thứ ba sau buổi tập, và nó đủ khó chịu để người ta kết luận "mình không hợp tập nữa".

Điều quan trọng cần hiểu: đau cơ kiểu đó không phải dấu hiệu tập tốt, cũng không phải dấu hiệu cơ thể hỏng. Nó chỉ cho biết liều tập vượt quá mức cơ thể đang quen. Liều đúng cho tuần đầu thường là liều mà bạn thấy hơi "chưa đã", về nhà còn muốn đi thêm. Cảm giác chưa đã ấy chính là thứ kéo bạn quay lại buổi sau.

Lý do thứ hai khiến người ta bỏ là đặt mục tiêu sai. Muốn giảm năm cân trong một tháng, muốn chạy được năm cây số trong hai tuần. Khi cân không nhúc nhích sau tuần đầu, động lực sụt. Ở tám tuần đầu, thước đo nên là số buổi bạn đã đi được, không phải con số trên cân.

Ai nên gặp bác sĩ trước khi bắt đầu

Phần lớn người khoẻ mạnh có thể bắt đầu đi bộ mà không cần khám riêng. Nhưng nếu bạn thuộc một trong các trường hợp dưới đây, nên đi khám hoặc ít nhất hỏi bác sĩ đang theo dõi mình trước khi tăng cường độ:

  • Đang có bệnh tim, huyết áp cao, tiểu đường hoặc bệnh thận, kể cả khi đang được điều trị và thấy ổn định.
  • Từng đau ngực, hồi hộp, choáng hoặc ngất khi gắng sức, dù chỉ một lần và đã lâu.
  • Trong gia đình có người đột tử, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ khi còn trẻ, nhất là bố, anh em trai.
  • Hút thuốc lá nhiều năm, thừa cân rõ, và lâu rồi chưa đi khám tổng quát.
  • Đang đau khớp gối, khớp háng hoặc lưng đến mức đi bộ lâu cũng khó chịu.
  • Đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính mà không rõ thuốc có ảnh hưởng tới nhịp tim hay huyết áp khi vận động không.

Khi đi khám, nói thẳng mục đích để bác sĩ trả lời đúng câu bạn cần: "Cháu định tập lại, bắt đầu từ đi bộ nhanh rồi chạy chậm. Với tình trạng hiện giờ cháu tập được tới mức nào, có gì cần tránh không ạ?" Một câu hỏi rõ như vậy thường nhận được lời dặn cụ thể hơn nhiều so với câu "cháu có tập được không".

Lộ trình tám tuần, chia thành bốn chặng

Lộ trình dưới đây là khung tham khảo cho người không có bệnh nền đáng kể. Nếu thấy chặng nào nặng, cứ ở lại chặng đó thêm một tuần; không có hạn chót nào cả.

  1. Tuần 1 và 2: đi bộ cho quen. Ba buổi một tuần, mỗi buổi chừng hai mươi phút đi bộ với tốc độ hơi nhanh hơn ngày thường. Hai buổi không liền nhau. Mục tiêu duy nhất là đi đủ buổi. Sau mỗi buổi, đứng giãn nhẹ bắp chân và đùi trước, mỗi bên chừng nửa phút.
  2. Tuần 3 và 4: đi bộ nhanh và thêm ba động tác. Tăng lên ba đến bốn buổi, mỗi buổi khoảng ba mươi phút, có đoạn đi nhanh tới mức thở rõ. Sau khi đi bộ, làm ba động tác ngay ở ghế đá hay bậc thềm: ngồi xuống đứng lên khỏi ghế, chống đẩy tay vào tường hoặc vào thành ghế, đứng nhón gót. Mỗi động tác hai lượt, mỗi lượt dừng khi còn làm được thêm vài cái nữa.
  3. Tuần 5 và 6: xen chạy chậm nếu khớp ổn. Trong buổi đi bộ, xen các đoạn chạy thật chậm, chạy chừng một phút rồi đi bộ hai phút, lặp lại vài lần. Nếu gối hay gót đau, bỏ phần chạy, giữ đi bộ nhanh, vẫn là một buổi tập đầy đủ.
  4. Tuần 7 và 8: ổn định nhịp. Kéo dài đoạn chạy, rút ngắn đoạn đi, hoặc giữ đi bộ nhanh nhưng lâu hơn. Ba động tác sức mạnh tăng lên ba lượt, có thể dùng ba lô đựng vài chai nước làm tạ. Cuối tuần thứ tám, tự hỏi: mình có muốn đi tiếp không? Nếu câu trả lời là có, lộ trình đã đạt mục đích.

Không cần tập mỗi ngày. Ngày nghỉ giữa các buổi là lúc cơ và gân thích nghi; người mới tập dồn bảy buổi một tuần thường là người đau gối trước tiên.

Tự đo mức gắng sức mà không cần máy móc

Phép thử nói chuyện. Đây là cách đơn giản và đáng tin nhất cho người mới tập. Ở mức vừa, bạn thở nhanh hơn hẳn nhưng vẫn nói được trọn câu ngắn, như đang gọi điện báo vợ "anh đang đi bộ, chút nữa về". Nếu chỉ nói được vài chữ rồi phải lấy hơi, bạn đang ở mức nặng. Nếu hát được cả bài, bạn đang đi dạo.

Thang tự cảm nhận từ một đến mười. Một là ngồi xem ti vi, mười là chạy hết sức không thể hơn. Tám tuần đầu, phần lớn thời gian nên nằm quanh mức bốn đến sáu. Ghi con số mình cảm nhận vào điện thoại sau mỗi buổi; sau vài tuần, cùng một quãng đường mà con số giảm xuống là dấu hiệu bạn đã khoẻ lên.

Cảm giác sáng hôm sau. Thức dậy hơi mỏi chân là bình thường. Thức dậy đau đến mức không muốn đi lại, hoặc mệt rã rời cả ngày làm việc, nghĩa là buổi hôm trước quá liều. Buổi sau giảm thời gian đi một phần ba.

Đồng hồ đo nhịp tim chỉ là phụ. Nếu có thì dùng để tham khảo, không cần mua. Các công thức tính nhịp tim tối đa theo tuổi chỉ đúng tương đối, và người đang uống thuốc huyết áp có thể có nhịp tim chạy khác hẳn. Phép thử nói chuyện không bị ảnh hưởng bởi những chuyện đó.

Những việc không cần làm trong tám tuần đầu

Người mới quay lại hay bị cuốn vào việc chuẩn bị nhiều hơn việc tập. Dưới đây là những thứ có thể bỏ qua mà không thiệt gì:

  • Không cần mua máy chạy bộ hay đăng ký phòng tập trọn năm. Đôi giày vừa chân, đế còn tốt, là đủ cho đi bộ và chạy chậm. Tiền trả trước không giữ được bạn ở lại nếu lịch tập không hợp.
  • Không cần thực phẩm bổ sung, bột đạm hay nước uống thể thao. Với vài chục phút đi bộ, nước lọc và bữa ăn bình thường là đủ. Những sản phẩm quảng cáo "tăng sức bền cho phái mạnh" không thay được việc đi đủ buổi.
  • Không cần nhịn ăn để tập. Đi bộ lúc bụng đói meo dễ choáng, nhất là với người đang dùng thuốc tiểu đường. Ăn nhẹ trước đó một hai tiếng là được.
  • Không cần giãn cơ thật lâu trước khi đi. Năm phút đi chậm để làm nóng người là đủ; phần giãn để dành sau buổi tập.
  • Không cần so với bạn bè hay so với chính mình hồi hai mươi tuổi. So với tuần trước là đủ.

Điều duy nhất nên chuẩn bị kỹ là giờ tập. Một khung giờ cố định, ví dụ sáu giờ sáng thứ hai, tư, sáu, đáng giá hơn mọi món đồ.

Giữ được qua tuần thứ ba: gắn lịch tập vào đời sống thật

Phần lớn người bỏ cuộc dừng ở tuần thứ hai hoặc ba, khi cảm giác hào hứng ban đầu đã qua mà kết quả thì chưa thấy. Lúc này thứ giữ bạn lại không phải ý chí mà là cách sắp xếp. Gắn buổi tập vào một việc vốn đã có: đưa con đi học xong thì đi bộ một vòng quanh khu dân cư rồi mới về; gửi xe ở bãi xa hơn rồi đi bộ vào cơ quan; tối thứ ba, năm đi bộ cùng vợ sau bữa cơm. Việc có sẵn kéo theo việc mới dễ hơn nhiều so với việc phải tự nhắc mình.

Nói trước với người trong nhà cũng là một cách giữ lịch. Nói rõ để vợ hiểu đây là việc nghiêm túc chứ không phải hứng nhất thời: "Em ơi, hai tháng tới sáng thứ hai, tư, sáu anh đi bộ từ sáu tới sáu rưỡi. Hôm đó em đưa con đi học giúp anh nhé, hôm khác anh đưa." Khi việc tập đã có chỗ trong lịch chung của cả nhà, bạn khó lấy cớ bỏ hơn.

Nếu lỡ nghỉ một tuần vì công tác, ốm hay bận, đừng bắt đầu lại từ con số không, cũng đừng cố bù bằng một buổi thật nặng. Quay lại mức của chặng trước một bậc, tập hai buổi cho quen rồi đi tiếp. Lỡ một tuần không làm hỏng cả lộ trình; tập bù quá sức mới làm hỏng.

Khi nào dừng tập và gặp bác sĩ

Dừng ngay buổi tập, ngồi xuống nghỉ và gọi người giúp nếu bạn thấy: đau, tức hoặc thắt ở ngực, lan lên cổ, hàm hay cánh tay trái; khó thở nhiều hơn hẳn mức gắng sức đang làm; tim đập loạn, đập hẫng từng hồi; choáng váng, tối sầm mắt, vã mồ hôi lạnh. Nếu các dấu hiệu này không hết sau vài phút nghỉ, hoặc kèm méo miệng, nói khó, yếu một bên tay chân, hãy gọi cấp cứu hoặc nhờ người đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất. Đừng tự lái xe đi.

Đặt lịch khám trong những ngày tới nếu bạn thấy: đau khớp gối, cổ chân hay gót kéo dài quá một tuần dù đã giảm tập; sưng nóng ở một khớp; tim đập nhanh kéo dài lâu sau khi đã nghỉ; mệt khác thường không đỡ dù đã ngủ đủ; nước tiểu sẫm như nước trà sau một buổi tập nặng kèm đau cơ dữ dội. Đi khám không có nghĩa là phải bỏ tập, mà để biết cần chỉnh gì.

Với người có bệnh nền, nên mang theo ghi chép các buổi tập khi tái khám: tập gì, bao lâu, mức cảm nhận, có triệu chứng gì. Bác sĩ dựa vào đó để dặn bạn tập tiếp ở mức nào, cụ thể hơn nhiều so với lời khuyên chung.

Câu hỏi thường gặp

Bỏ tập mười năm thì bao lâu mới thấy khoẻ lên?

Nhiều người thấy leo cầu thang đỡ hụt hơi sau khoảng ba đến bốn tuần tập đều. Cân nặng và vòng bụng thay đổi chậm hơn, và còn tuỳ ăn uống. Thước đo sớm nhất là cảm giác cùng một quãng đường mà nhẹ nhõm hơn.

Nên tập buổi sáng hay buổi tối thì tốt hơn?

Giờ tốt nhất là giờ bạn giữ được đều. Buổi sáng ít bị việc chen ngang, buổi tối thì cơ thể đã nóng người sẵn. Tránh tập nặng sát giờ ngủ nếu thấy khó ngủ, và tránh giờ nắng gắt giữa trưa.

Đau cơ sau buổi tập đầu có nên tập tiếp không?

Nếu chỉ mỏi và ê, bạn vẫn có thể đi bộ nhẹ, vận động nhẹ thường giúp đỡ cứng. Nếu đau đến mức đi lại khó, hãy nghỉ thêm một hai ngày và buổi sau giảm liều. Đau một chỗ, sưng hoặc đau nhói khi chạm vào thì nên đi khám.

Có nên vừa bắt đầu tập vừa ăn kiêng thật chặt không?

Không nên dồn hai thay đổi lớn cùng lúc. Ăn ít đột ngột làm buổi tập mệt hơn và dễ bỏ cả hai. Tập cho quen trong vài tuần, sau đó mới chỉnh dần bữa ăn, thường bền hơn.

Đã ngoài 45 tuổi thì lộ trình này có cần chậm hơn không?

Khung tám tuần vẫn dùng được, nhưng người lớn tuổi hơn hoặc có bệnh nền nên ở lâu hơn ở mỗi chặng và hỏi bác sĩ trước khi thêm phần chạy. Không có gì phải vội; đi chậm mà đều vẫn hơn nhanh rồi bỏ.

Đi bộ nhanh có đủ hay nhất định phải chạy?

Đi bộ nhanh đều đặn đã là vận động có ích cho tim mạch và cân nặng. Chạy chỉ là một lựa chọn để tăng mức khó khi khớp cho phép. Người đau gối hoặc thừa cân nhiều có thể đi bộ nhanh lâu dài mà không cần chạy.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138