Nên đi khám nam khoa, tiết niệu khi có một trong năm nhóm dấu hiệu: thay đổi khi đi tiểu, đau hoặc sưng vùng bìu, chuyện cương hay xuất tinh khác thường kéo dài, vợ chồng mong con mãi chưa được, và cơn đau âm ỉ ở bụng dưới, tầng sinh môn kéo dài vài tuần. Trong đó, bí tiểu hoàn toàn và đau tinh hoàn dữ dội đột ngột là chuyện phải đi cấp cứu ngay, không chờ lịch.
Ví dụ giả định: anh Phong, ba mươi tư tuổi, nhân viên kế toán, ba tháng nay đi tiểu thấy hơi rát, thỉnh thoảng đau tức bụng dưới. Anh tự nhủ chắc do ngồi nhiều, uống ít nước, rồi để đó. Phần lớn đàn ông như anh Phong không lười, mà không biết dấu hiệu nào đáng đi khám. Bài này chia các dấu hiệu thành nhóm, kèm mức độ gấp, để bạn tự xếp mình vào đúng chỗ.
Năm nhóm dấu hiệu và mức độ gấp
Bảng dưới không dùng để tự chẩn đoán. Nó chỉ giúp bạn biết nên đặt lịch khám thường, đi khám trong vài ngày, hay vào cấp cứu ngay.
| Nhóm | Dấu hiệu thường gặp | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Tiểu tiện | Tiểu buốt, rát; tiểu nhiều lần; tia yếu, rặn mới ra; tiểu đêm tăng dần; nước tiểu đục hoặc có máu | Tiểu ra máu, sốt kèm tiểu buốt: khám trong một hai ngày. Không tiểu được dù buồn căng: cấp cứu |
| Vùng bìu, tinh hoàn | Sưng một bên, sờ thấy cục cứng, nặng tức kéo dài, da bìu đỏ nóng | Cục cứng hoặc sưng không đau: đặt lịch sớm trong tuần. Đau dữ dội đột ngột: cấp cứu ngay |
| Cương dương, xuất tinh | Khó cương hoặc không giữ được kéo dài vài tháng; xuất tinh đau; tinh dịch có máu | Đặt lịch khám thường; nếu kèm đau ngực khi gắng sức thì khám tim mạch trước |
| Mong con chưa được | Vợ chồng sinh hoạt đều đặn khoảng một năm chưa có thai, hoặc sớm hơn nếu vợ đã lớn tuổi | Hai vợ chồng cùng đi khám, đừng để mình vợ đi |
| Đau âm ỉ | Đau bụng dưới, tầng sinh môn, thắt lưng một bên, đau lan xuống bìu | Đau kéo dài vài tuần: đặt lịch. Đau quặn dữ dội, nôn, sốt: đi khám ngay trong ngày |
Điều chung của cả năm nhóm: một dấu hiệu thoáng qua một hai hôm rồi hết thường chưa đáng lo, nhưng dấu hiệu lặp lại, nặng dần hoặc kéo dài quá hai tuần là đủ lý do để đi khám. Bạn không cần đợi "chắc chắn có bệnh" mới đi; bác sĩ ở đó chính là để trả lời câu "có sao không".
Vì sao đàn ông hay để dấu hiệu kéo dài
Lý do đầu tiên là ngại. Vùng cơ thể này gắn với chuyện riêng tư, và nhiều người sợ bác sĩ hỏi những câu khó trả lời. Lý do thứ hai là nghĩ mình còn trẻ, còn khoẻ, "đàn ông ai chẳng có lúc thế". Lý do thứ ba là sợ nghe tin xấu, nên chọn cách không biết. Cả ba đều dễ hiểu, nhưng không có cái nào làm bệnh tự lui.
Còn một lý do ít ai nói: nhiều anh lên mạng đọc vài bài, tự xếp mình vào một bệnh, rồi hoặc hoảng hốt, hoặc mua thứ gì đó về tự chữa. Cả hai hướng đều tốn thời gian. Đọc để biết khi nào cần đi khám là đúng; đọc để tự kết luận là sai, vì cùng một dấu hiệu tiểu buốt có thể đến từ rất nhiều nguyên nhân khác nhau, và chỉ thăm khám, xét nghiệm mới phân biệt được.
Câu "đàn ông phải chịu được" cũng nên gỡ ra. Chịu đau không làm ai mạnh mẽ hơn. Người đàn ông biết chăm cơ thể mình, đi khám đúng lúc để còn đi làm, còn lo cho nhà, mới là người tính xa. Nếu ngại, hãy nghĩ thế này: bác sĩ nam khoa, tiết niệu mỗi ngày gặp hàng chục người với đúng những chuyện bạn đang ngại kể. Với họ, đó là công việc bình thường.
Những dấu hiệu hay bị xem nhẹ nhất
Tiểu đêm tăng dần. Từ không dậy lần nào thành dậy một, rồi hai, ba lần mỗi đêm trong vài tháng. Nhiều người đổ cho uống nước tối, nhưng nếu đã bớt nước buổi tối mà vẫn thế thì nên khám, vì đây có thể liên quan đến tiết niệu, đường huyết hoặc giấc ngủ.
Một cục nhỏ ở tinh hoàn không đau. Vì không đau nên nhiều anh để vài tháng. Thực tế, cục cứng sờ thấy được, dù không đau, là lý do đặt lịch khám sớm, không nên chờ.
Khó cương kéo dài ở tuổi bốn mươi, năm mươi. Nhiều người coi là chuyện tuổi tác hoặc mệt mỏi. Thật ra mạch máu nuôi dương vật nhỏ, nên có lúc đây là tín hiệu sớm của vấn đề tim mạch, đường huyết. Đi khám là để kiểm tra cả những chuyện đó, không chỉ chuyện vợ chồng.
Đau mỏi tầng sinh môn khi ngồi lâu. Tài xế, dân văn phòng hay gặp và thường chịu đựng. Đau kéo dài vài tuần, kèm tiểu khó hoặc xuất tinh đau thì nên khám tiết niệu, nam khoa.
Tinh dịch có màu hồng hoặc nâu. Thấy một lần thường làm người ta hoảng rồi quên. Dù có thể chỉ thoáng qua, nên kể với bác sĩ, nhất là khi lặp lại hoặc ở người ngoài bốn mươi.
Từ lúc thấy dấu hiệu tới lúc ngồi trước bác sĩ
Nếu bạn đã nhận ra mình thuộc một nhóm trên, đây là thứ tự làm trong tuần này.
- Ghi lại ba thứ: dấu hiệu là gì, bắt đầu từ khi nào, lúc nào nặng hơn hay nhẹ hơn. Một tờ giấy, vài dòng là đủ.
- Xếp mức độ gấp theo bảng ở trên. Nếu thuộc ô cấp cứu thì bỏ qua các bước còn lại và đi ngay.
- Chọn nơi khám có chuyên khoa: khoa tiết niệu hoặc nam khoa ở bệnh viện, hoặc phòng khám chuyên khoa có giấy phép. Không chọn theo quảng cáo trên mạng.
- Đặt lịch vào buổi không vội. Một buổi sáng nghỉ phép hợp hơn tranh thủ giờ nghỉ trưa, vì có thể phải làm xét nghiệm và chờ kết quả.
- Đừng tự uống gì trước khi khám. Thuốc mua theo lời mách, thuốc nam, rượu ngâm đều có thể làm lệch kết quả xét nghiệm nước tiểu và làm bác sĩ khó đọc bệnh.
- Mang theo tờ ghi chép, thẻ bảo hiểm y tế, danh sách thuốc đang dùng cho bệnh khác như huyết áp, tiểu đường.
Với anh Phong trong ví dụ, chỉ cần ba bước đầu là anh đã đặt được lịch trong tuần. Phần lớn sự trì hoãn không nằm ở bệnh, mà ở việc chưa biết bắt đầu từ đâu.
Những trường hợp không cần chạy đi khám ngay
Không phải mọi thay đổi đều cần đi viện. Một hôm uống nhiều bia rồi tiểu đêm hai lần, hôm sau bình thường, thì chưa phải chuyện. Một lần không cương được khi đang căng thẳng công việc, mất ngủ, cũng là chuyện cơ thể phản ứng với áp lực, không phải bệnh. Hơi ngứa vùng bẹn khi trời nóng, mặc quần bó, thường đỡ khi giữ khô thoáng.
Cách phân biệt đơn giản là theo dõi một đến hai tuần. Nếu dấu hiệu tự hết và không quay lại, bạn có thể yên tâm. Nếu nó quay lại, nặng hơn, hoặc kèm thêm dấu hiệu mới như sốt, tiểu ra máu, sụt cân không rõ lý do thì đi khám. Theo dõi không có nghĩa là bỏ mặc: hãy ghi lại để khi đi khám có thông tin cụ thể.
Cũng không cần làm hàng loạt xét nghiệm tự chọn trước khi gặp bác sĩ. Nhiều người tự đi xét nghiệm đủ thứ rồi cầm một xấp giấy đến, trong khi bác sĩ cần hỏi bệnh và thăm khám trước mới biết nên làm gì. Tự làm thừa vừa tốn tiền, vừa dễ gây lo lắng vì những chỉ số lệch nhẹ không mang ý nghĩa.
Khi nào phải đi cấp cứu, không chờ lịch
Có vài dấu hiệu không thuộc chuyện "đặt lịch tuần sau". Thứ nhất là đau tinh hoàn dữ dội, đột ngột, có thể kèm buồn nôn, sưng một bên bìu, nhất là ở thanh niên. Đây có thể là tinh hoàn bị xoắn, cần được xử lý trong vài giờ, nên phải đến cấp cứu ngay, kể cả lúc nửa đêm. Thứ hai là bí tiểu hoàn toàn: buồn tiểu căng tức mà không tiểu được giọt nào.
Thứ ba là đau quặn dữ dội vùng thắt lưng lan xuống bụng dưới, kèm sốt, rét run hoặc nôn. Thứ tư là tiểu ra nhiều máu, có cục máu đông. Thứ năm là sốt cao kèm tiểu buốt và đau vùng tầng sinh môn, người mệt lả. Gặp các dấu hiệu này, đi thẳng phòng cấp cứu của bệnh viện gần nhất hoặc gọi cấp cứu; đừng đi tìm phòng khám tư vì có thể không đủ điều kiện xử lý.
Nếu ngại, hãy nói với người nhà một câu ngắn: "Anh đau dưới bụng dữ quá, đưa anh đi cấp cứu." Không cần nói chi tiết. Ở cấp cứu, bác sĩ sẽ hỏi riêng, và đây là lúc sự nhanh chóng quan trọng hơn mọi nỗi ngại.
Nói với vợ, với chỗ làm thế nào khi cần nghỉ đi khám
Nhiều anh trì hoãn không phải vì sợ bác sĩ, mà vì không biết nói với ai. Với vợ, nói thật là cách đỡ mệt nhất, và không cần kể hết chi tiết ngay. Một câu đủ dùng: "Mấy tuần nay anh đi tiểu hơi khó chịu, anh muốn đi khám cho yên tâm, sáng thứ Bảy anh đi nhé." Phần lớn người vợ sẽ thấy nhẹ nhõm vì chồng chịu đi khám, chứ không trách. Nếu dấu hiệu liên quan đến chuyện vợ chồng, nói ở mức: "Anh muốn hỏi bác sĩ chuyện sức khoẻ của anh, có gì anh kể em sau."
Với chỗ làm, bạn không có nghĩa vụ kể bệnh gì. Xin nghỉ nửa ngày đi khám là đủ: "Em xin nghỉ sáng mai đi khám sức khoẻ, chiều em vào làm." Nếu cần giấy xác nhận đã đi khám, nhiều nơi cấp được; giấy đó thường ghi chuyên khoa chung, bạn có thể hỏi trước nếu ngại. Người làm ca, tài xế đường dài nên chủ động xếp lịch vào ngày nghỉ, vì cố "tranh thủ giữa hai chuyến" thường kết thúc bằng việc bỏ dở buổi khám.
Một mẹo nhỏ: đặt lịch xong thì ghi vào điện thoại kèm lời nhắc trước một ngày, và nói với một người thân. Có người biết, bạn khó lùi lịch thêm lần nữa. Nếu cảm thấy cần, rủ một người bạn thân hoặc người nhà đi cùng tới cổng, chờ bên ngoài. Không ai phải vào phòng khám cùng bạn, nhưng có người đi cùng giúp bạn bớt lùi bước ở phút chót.
Câu hỏi thường gặp
Đau tinh hoàn âm ỉ vài ngày có cần đi khám không?
Có, nên đặt lịch khám trong tuần, nhất là khi kèm sưng, sờ thấy cục hoặc sốt. Nếu cơn đau chuyển sang dữ dội đột ngột thì đi cấp cứu ngay, không chờ lịch hẹn.
Tiểu buốt một lần rồi hết có phải đi khám không?
Một lần thoáng qua sau khi uống ít nước, nắng nóng thì có thể theo dõi thêm. Nếu lặp lại, kèm sốt, nước tiểu đục hay có máu thì nên đi khám tiết niệu trong một hai ngày.
Khó cương thì nên khám nam khoa hay khám tim mạch trước?
Thường nên bắt đầu ở nam khoa, bác sĩ sẽ hỏi và có thể gợi ý kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu. Nếu có đau ngực, khó thở khi gắng sức, hãy khám tim mạch trước và kể luôn chuyện này với bác sĩ.
Bao lâu chưa có con thì người chồng nên đi khám?
Thường được khuyên khi vợ chồng sinh hoạt đều đặn khoảng một năm chưa có thai, hoặc sớm hơn nếu vợ đã lớn tuổi hay có vấn đề đã biết. Nên đi khám cùng vợ, vì nguyên nhân có thể ở một trong hai người hoặc cả hai.
Có nên tự mua thuốc uống thử trước khi đi khám không?
Không nên. Tự uống thuốc có thể làm dấu hiệu dịu đi tạm thời, làm lệch kết quả xét nghiệm và khiến bệnh kéo dài. Hãy đi khám để biết nguyên nhân, rồi dùng đúng những gì bác sĩ chỉ định.
Đi khám nam khoa có phải là có bệnh xấu không?
Không. Phần lớn người đi khám nam khoa, tiết niệu vì những chuyện rất thường gặp và xử lý được. Đi khám sớm là cách để biết mình ổn hay cần làm gì, chứ không phải là thừa nhận có bệnh nặng.