Một buổi khám nam khoa thường gồm bốn phần: bác sĩ hỏi bệnh, thăm khám vùng bụng dưới và cơ quan sinh dục ngoài, chỉ định xét nghiệm cần thiết như nước tiểu, máu, siêu âm, rồi giải thích kết quả và hướng xử lý. Không phải ai cũng làm đủ mọi bước; bác sĩ chọn theo dấu hiệu của bạn. Phần thăm khám diễn ra trong phòng kín, ngắn, và bạn có quyền hỏi trước mỗi việc.
Ví dụ giả định: anh Thắng, bốn mươi mốt tuổi, tài xế xe tải, đã đặt lịch khám vì tiểu khó vài tháng nay, nhưng đêm trước vẫn trằn trọc vì không biết vào đó "người ta làm gì mình". Nỗi ngại phần lớn đến từ chuyện không biết trước. Bài này đi qua từng bước của một buổi khám thông thường, ở mức kiến thức chung, để bạn bước vào với cái đầu nhẹ hơn.
Thứ tự một buổi khám thông thường
Mỗi nơi sắp xếp hơi khác nhau, nhưng phần lớn buổi khám nam khoa, tiết niệu đi theo trình tự sau.
- Đăng ký ở quầy. Nhân viên hỏi khám gì, lấy thông tin, thẻ bảo hiểm y tế nếu có. Bạn chỉ cần nói ngắn: "Em muốn khám nam khoa, tiết niệu ạ." Không cần kể chi tiết bệnh ở quầy.
- Đo các chỉ số cơ bản. Nhiều nơi đo huyết áp, mạch, cân nặng trước khi vào phòng khám.
- Gặp bác sĩ, hỏi bệnh. Đây là phần dài nhất và quan trọng nhất: dấu hiệu, thời gian, bệnh khác, thuốc đang dùng, thói quen sinh hoạt.
- Thăm khám. Bác sĩ khám bụng, vùng bẹn, bìu và cơ quan sinh dục ngoài nếu cần; có khi thăm khám tuyến tiền liệt.
- Làm xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh. Nước tiểu, máu, siêu âm, tuỳ theo bác sĩ chỉ định.
- Quay lại nghe kết quả. Bác sĩ giải thích, đưa ra hướng xử lý, hẹn tái khám nếu cần.
Cả buổi có thể mất từ một giờ tới nửa ngày, tuỳ đông hay vắng và xét nghiệm có kết quả ngay hay không. Đi buổi sáng sớm, mang theo nước và đồ ăn nhẹ, và đừng xếp việc quan trọng ngay sau đó.
Phần hỏi bệnh: bác sĩ sẽ hỏi những gì
Nhiều người bất ngờ vì bác sĩ hỏi nhiều thế. Đó là vì trong nam khoa, tiết niệu, lời kể của người bệnh nhiều khi cho biết nhiều hơn cả xét nghiệm. Bác sĩ thường hỏi dấu hiệu bắt đầu khi nào, xảy ra lúc nào trong ngày, có kèm sốt, đau, máu không; bạn đi tiểu mấy lần ban ngày, mấy lần ban đêm; tia tiểu thế nào. Nếu khám vì chuyện cương dương, xuất tinh hay mong con, bác sĩ sẽ hỏi về đời sống vợ chồng bằng ngôn từ y khoa, đứng đắn.
Bác sĩ cũng hỏi về bệnh khác như huyết áp, tiểu đường, bệnh tim, chấn thương vùng chậu trước đây, phẫu thuật từng làm, thuốc đang uống, rượu bia, thuốc lá, giờ ngủ, công việc có ngồi lâu hay nhịn tiểu không. Những câu này không phải tò mò; chúng giúp khoanh vùng nguyên nhân.
Lời khuyên duy nhất ở phần này: trả lời thật, kể cả những chuyện bạn thấy ngại. Một chi tiết bị giấu, ví dụ đang uống một loại thuốc mua ngoài theo lời mách, có thể làm bác sĩ đi sai hướng. Thông tin trong phòng khám được giữ kín; bác sĩ không có lý do gì để kể chuyện của bạn với ai.
Phần thăm khám: diễn ra thế nào và có ngại không
Đây là phần nhiều anh sợ nhất, nên nói rõ. Thăm khám diễn ra trong phòng kín hoặc sau rèm che. Bác sĩ sẽ báo trước việc mình sắp làm và nhờ bạn cởi phần quần áo cần thiết, thường là kéo quần xuống, không cần cởi hết. Bác sĩ nhìn và sờ nhẹ vùng bẹn, bìu, tinh hoàn để kiểm tra kích thước, mật độ, có cục hay sưng không; đôi khi nhờ bạn đứng dậy và rặn nhẹ để xem vùng bẹn. Toàn bộ thường chỉ mất vài phút.
Với người có dấu hiệu liên quan đến tuyến tiền liệt, nhất là người trung niên, bác sĩ có thể thăm khám tuyến tiền liệt qua đường hậu môn bằng ngón tay có găng và chất bôi trơn. Việc này gây cảm giác khó chịu, mắc tiểu trong chốc lát, nhưng thường không đau và rất nhanh. Bác sĩ sẽ hỏi ý bạn trước khi làm.
Nếu bác sĩ khám là nữ và bạn thấy không thoải mái, bạn có thể hỏi nhẹ nhàng xem có bác sĩ nam không, hoặc xin có thêm nhân viên y tế đứng cùng. Ngược lại, bạn cũng có quyền nói "Bác sĩ cho em xin dừng một chút" nếu thấy đau hay quá căng thẳng. Một phòng khám đàng hoàng luôn tôn trọng yêu cầu đó.
Những xét nghiệm hay được chỉ định và để làm gì
Không ai làm hết tất cả. Bảng này giúp bạn hiểu vì sao bác sĩ chọn xét nghiệm này mà không chọn cái kia.
| Xét nghiệm | Thường dùng để | Cần chuẩn bị gì |
|---|---|---|
| Tổng phân tích nước tiểu | Tìm dấu hiệu viêm nhiễm, máu, đường trong nước tiểu | Lấy nước tiểu giữa dòng vào lọ sạch; nếu được, không đi tiểu ngay trước khi đến |
| Xét nghiệm máu | Đường huyết, chức năng thận, đôi khi nội tiết hoặc chỉ số tuyến tiền liệt khi bác sĩ thấy cần | Hỏi trước có cần nhịn ăn sáng không |
| Siêu âm bụng, hệ tiết niệu | Xem thận, bàng quang, tuyến tiền liệt, lượng nước tiểu còn lại sau khi tiểu | Thường được dặn uống nước, nhịn tiểu cho bàng quang đầy |
| Siêu âm bìu | Xem tinh hoàn, mào tinh, tĩnh mạch thừng tinh khi có sưng, đau, cục | Không cần chuẩn bị đặc biệt |
| Đo niệu dòng | Đánh giá tia tiểu mạnh hay yếu | Đến lúc buồn tiểu vừa phải, không nhịn quá căng |
| Tinh dịch đồ | Khi vợ chồng mong con chưa được | Có hướng dẫn riêng về số ngày kiêng; hỏi kỹ nơi làm xét nghiệm |
Nếu bác sĩ chỉ định một xét nghiệm mà bạn không hiểu, cứ hỏi: "Xét nghiệm này để tìm gì ạ, nếu ra bình thường thì mình loại được điều gì?" Câu hỏi này giúp bạn hiểu lý do, và cũng là cách tự nhiên để nhận ra những chỉ định tràn lan không cần thiết.
Hiểu lầm hay gặp về buổi khám nam khoa
"Vào là phải nội soi, đau lắm." Không. Nội soi bàng quang chỉ làm khi có chỉ định rõ ràng, thường không phải trong lần khám đầu, và luôn được giải thích, hỏi ý trước.
"Khám nam khoa là phải cởi hết đồ." Không. Thường chỉ cần kéo quần xuống trong vài phút, áo vẫn mặc bình thường.
"Bác sĩ sẽ hỏi chuyện riêng rồi phán xét." Bác sĩ hỏi để tìm nguyên nhân, không để đánh giá đạo đức. Những câu về đời sống vợ chồng, bạn tình đều là câu hỏi chuyên môn.
"Làm càng nhiều xét nghiệm càng chắc." Không đúng. Xét nghiệm chọn theo dấu hiệu mới có giá trị; làm thừa dễ ra những chỉ số lệch nhẹ gây hoang mang và kéo theo chi phí không cần.
"Khám một lần là biết hết." Nhiều trường hợp cần tái khám để xem đáp ứng, hoặc làm thêm xét nghiệm sau khi có kết quả đầu. Đó là quy trình bình thường, không phải bị "kéo dài để lấy tiền", miễn là bác sĩ giải thích rõ vì sao.
Sau buổi khám: những gì cần nắm trước khi ra về
Trước khi rời phòng khám, hãy chắc chắn mình trả lời được ba câu: bác sĩ nghĩ vấn đề là gì, mình cần làm gì tiếp theo, và khi nào phải quay lại. Nếu chưa rõ, hỏi lại; bác sĩ giải thích lần hai là chuyện bình thường. Một câu gọn để hỏi: "Bác sĩ cho em hỏi lại cho chắc, em về cần làm những gì, dấu hiệu nào thì phải quay lại ngay ạ?"
Giữ lại toàn bộ giấy tờ: phiếu kết quả, đơn, lời dặn. Gom vào một bìa riêng để lần sau đi khám mang theo. Nếu được kê đơn, dùng đúng như hướng dẫn, đừng tự ngừng khi thấy đỡ, cũng đừng tự mua thêm thứ khác uống kèm mà không hỏi.
Khi nào phải quay lại sớm hơn hẹn: sốt cao, đau tăng lên, bí tiểu, tiểu ra máu nhiều, sưng đau bìu tăng nhanh. Đau tinh hoàn dữ dội đột ngột hoặc không tiểu được dù buồn căng thì vào cấp cứu ngay. Với anh Thắng trong ví dụ, điều đáng giá nhất sau buổi khám không phải tờ kết quả, mà là biết rõ dấu hiệu nào cần quay lại và lịch tái khám là ngày nào.
Chuẩn bị tối hôm trước để buổi khám gọn
Mười lăm phút buổi tối giúp bạn đỡ cả tiếng loay hoay ở bệnh viện.
- Một trang ghi chú. Dấu hiệu chính, bắt đầu từ khi nào, đi tiểu mấy lần ban đêm, có sốt, có máu hay không. Kèm ba câu bạn muốn hỏi nhất.
- Danh sách thuốc đang dùng. Thuốc huyết áp, tiểu đường, thuốc bổ, thuốc mua ngoài theo lời mách, cả rượu ngâm nếu có uống. Chụp ảnh vỏ hộp nếu không nhớ tên.
- Giấy tờ. Thẻ bảo hiểm y tế hoặc căn cước có gắn chip, giấy chuyển nếu có, kết quả khám cũ liên quan.
- Quần áo dễ cởi. Quần có dây rút hoặc khoá dễ mở, áo không cần cởi. Đồ gọn giúp bạn đỡ lúng túng ở phần thăm khám.
- Ăn uống. Hỏi trước có cần nhịn ăn không; nếu không chắc, ăn tối nhẹ, sáng chỉ uống nước lọc và mang theo bánh để ăn sau khi lấy máu.
- Không uống rượu bia tối hôm trước. Rượu làm tiểu nhiều, ngủ kém, và có thể làm lệch vài chỉ số xét nghiệm.
- Không tự rửa, bôi thứ gì lạ lên vùng kín trước khi khám nếu đang có dấu hiệu chảy dịch, ngứa; cứ giữ sạch bằng nước bình thường để bác sĩ thấy đúng tình trạng.
Anh Thắng trong ví dụ chỉ cần trang ghi chú và danh sách thuốc là đã trả lời được phần lớn câu hỏi của bác sĩ trong vài phút, thay vì ngồi nhớ ngày nhớ tháng. Bác sĩ có nhiều thời gian hơn để giải thích, và bạn ra về với ít câu hỏi bỏ ngỏ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Khám nam khoa có cần nhịn ăn không?
Thường không bắt buộc, nhưng nếu có thể phải xét nghiệm máu như đường huyết thì nhịn ăn sáng sẽ tiện hơn. Hãy hỏi nơi khám khi đặt lịch, và mang theo đồ ăn nhẹ để ăn sau khi lấy máu xong.
Có nên nhịn tiểu trước khi đi khám không?
Nên giữ một lượng vừa phải vì có thể phải lấy nước tiểu hoặc siêu âm bàng quang. Không cần nhịn quá căng; khi tới nơi, hỏi nhân viên xem nên đi tiểu hay chờ siêu âm trước.
Thăm khám tuyến tiền liệt có đau không?
Phần lớn người chỉ thấy khó chịu và mắc tiểu trong chốc lát, không đau. Việc này diễn ra rất nhanh, và bác sĩ sẽ giải thích, hỏi ý bạn trước khi làm.
Một buổi khám nam khoa mất bao lâu?
Thường từ một giờ tới nửa ngày, tuỳ lượng người chờ và loại xét nghiệm. Đi buổi sáng sớm và để trống cả buổi là cách đỡ sốt ruột nhất.
Có được yêu cầu bác sĩ nam khám không?
Bạn có thể hỏi nhẹ nhàng xem nơi khám có bác sĩ nam không, hoặc xin có thêm nhân viên y tế đứng cùng. Nhiều nơi sắp xếp được, nhưng cũng nên hiểu bác sĩ nữ khám nam khoa là chuyện chuyên môn bình thường.
Khám xong có biết ngay mình bị gì không?
Có khi biết ngay sau thăm khám và xét nghiệm nhanh, có khi phải chờ kết quả hoặc tái khám. Điều quan trọng là ra về hiểu rõ bước tiếp theo và dấu hiệu nào phải quay lại sớm.