CuongTrang.comCường Tráng
Tầm soát theo tuổi cho đàn ông

Gia đình có người đột quỵ, nhồi máu cơ tim sớm: con trai nên khám sớm thế nào

Bố hoặc anh trai đột quỵ, nhồi máu cơ tim khi còn trẻ: vì sao đàn ông trong nhà nên khám sớm hơn, kể tiền sử thế nào cho đủ và thói quen nào nên đổi ngay.

A Vietnamese man in his late thirties wearing a hunter green shirt sits beside his elderly father on a wooden bench in a family living room, low angle, soft afternoon light

Nếu bố, anh em trai ruột bị đột quỵ hay nhồi máu cơ tim khi còn tương đối trẻ, đàn ông trong nhà thường được khuyên đi khám tim mạch và chuyển hoá sớm hơn người khác, khám đều hơn, và nói rõ tiền sử gia đình ngay từ đầu buổi khám. Tiền sử gia đình không phải bản án, nhưng nó là một trong những thông tin bác sĩ dùng để tính nguy cơ và quyết định mức độ theo dõi.

Ví dụ giả định: anh Phong 38 tuổi, kỹ sư công trình. Bố anh đột quỵ năm 52 tuổi, nay đi lại khó khăn; một người chú bị nhồi máu cơ tim ngoài 40. Anh hút thuốc từ thời sinh viên, hay thức khuya, chưa từng khám tim mạch. Sau đợt chăm bố ở viện, anh bắt đầu lo. Bài này giúp anh biến nỗi lo thành những việc cụ thể.

Tiền sử gia đình nói lên điều gì, và không nói lên điều gì

Khi trong nhà có người mắc bệnh tim mạch sớm, nguy cơ của những người cùng huyết thống thường được coi là cao hơn mức trung bình. Lý do vừa nằm ở gen, vừa nằm ở nếp sống chung: cùng mâm cơm mặn, cùng thói quen hút thuốc, cùng ít vận động. Phần gen bạn không chọn được, nhưng phần nếp sống thì đổi được.

Tiền sử gia đình không có nghĩa là bạn đương nhiên bị giống bố. Nhiều người có bố đột quỵ nhưng giữ huyết áp, đường máu, mỡ máu tốt, bỏ thuốc lá, và sống khoẻ nhiều năm. Ngược lại, có người tưởng nhà mình không ai bị nên chủ quan.

Điều quan trọng là "sớm" nghĩa là gì. Bác sĩ thường hỏi người thân mắc bệnh lúc bao nhiêu tuổi, vì bệnh xuất hiện ở người trẻ mang ý nghĩa khác với bệnh ở người đã rất cao tuổi. Đó là lý do bạn cần hỏi lại gia đình cho rõ, thay vì chỉ nói "nhà em có người bị tim".

Phía họ ngoại cũng tính. Nhiều anh em chỉ nhớ bệnh bên nội vì sống gần, quên mất mẹ hay cậu ruột từng bị tai biến. Hỏi cả hai bên giúp bức tranh đủ hơn.

Hỏi lại gia đình những gì trước khi đi khám

Nhiều người đến phòng khám chỉ nhớ lờ mờ. Một buổi tối hỏi lại mẹ, cô chú là có đủ thông tin.

Cần hỏiVì sao bác sĩ cầnVí dụ ghi lại
Ai bị, quan hệ thế nào với mìnhHọ hàng ruột thịt gần có ý nghĩa nhiều hơn họ hàng xaBố ruột, chú ruột (em bố)
Bị bệnh gìĐột quỵ, nhồi máu cơ tim, đột tử, rối loạn nhịp mỗi thứ gợi ý khác nhauBố: đột quỵ; chú: nhồi máu cơ tim
Bị năm bao nhiêu tuổiBệnh ở tuổi trẻ cho thấy nguy cơ gia đình rõ hơnBố 52 tuổi; chú khoảng 45 tuổi
Người đó có hút thuốc, tăng huyết áp, tiểu đường khôngGiúp phân biệt phần do thói quen, phần do gia đìnhBố hút thuốc, huyết áp cao không uống thuốc đều
Có ai đột tử không rõ lý do khi còn trẻCó thể cần hỏi thêm về bệnh tim di truyềnKhông có

Ghi những điều này lên một trang giấy, đưa bác sĩ ngay đầu buổi khám. Câu mẫu: "Bố em đột quỵ năm 52 tuổi, chú em nhồi máu cơ tim khoảng 45. Em muốn biết mình cần khám gì và bao lâu một lần."

Những gì anh Phong làm trong ba tháng đầu

Không cần làm tất cả trong một tuần. Thứ tự dưới đây dễ giữ hơn.

  1. Tuần đầu: đặt lịch khám nội hoặc tim mạch. Mang trang tiền sử gia đình và nói rõ đang hút thuốc bao nhiêu.
  2. Buổi khám: hỏi bác sĩ ba câu. Với tiền sử nhà em, em cần làm những gì; bao lâu khám lại; ở nhà em nên tự để ý gì.
  3. Tháng đầu: bắt đầu kế hoạch bỏ thuốc. Đây là việc có ích nhất mà anh tự làm được. Hỏi bác sĩ về tư vấn cai thuốc ở cơ sở y tế, đừng tự mua thuốc cai trên mạng.
  4. Tháng thứ hai: đổi một thói quen ăn. Ví dụ bớt nước chấm mặn, bớt đồ chiên trong bữa trưa công trường. Một thói quen mỗi lần, không đổi tất cả.
  5. Tháng thứ ba: thêm vận động. Đi bộ nhanh sau bữa tối với vợ con, tăng dần. Nếu đang có bệnh, hỏi bác sĩ mức nào là an toàn.
  6. Quay lại theo lịch hẹn. Kể những gì đã đổi được và chưa đổi được, thật lòng.

Điều anh Phong nhận ra: làm từng việc nhỏ giúp nỗi lo bớt chiếm chỗ. Lo mà không làm gì thì chỉ mất ngủ thêm.

Cái không cần làm: không cần mua máy móc đắt tiền về nhà, không cần làm hàng loạt xét nghiệm "cho chắc" theo lời quảng cáo, không cần ăn kiêng khắc nghiệt rồi bỏ cuộc sau hai tuần. Những việc đều đặn, vừa sức mới giữ được lâu, và giữ được lâu mới có tác dụng với nguy cơ tim mạch.

Hiểu lầm hay gặp ở người có bố mẹ bị bệnh tim mạch

"Bệnh di truyền thì làm gì cũng vậy." Sai. Gen chỉ là một phần. Bỏ thuốc lá, giữ huyết áp, ăn bớt mặn, vận động đều là những thứ làm thay đổi nguy cơ thật sự, dù gia đình có tiền sử.

"Mình còn trẻ, đợi 50 hẵng lo." Với người có tiền sử gia đình mắc bệnh sớm, bác sĩ thường khuyên bắt đầu theo dõi sớm hơn. Chờ đến tuổi bố bị bệnh mới đi khám là đã mất nhiều năm có thể phòng.

"Tự uống thuốc bố đang dùng cho chắc." Không bao giờ. Thuốc của bố được kê cho bệnh của bố, liều của bố. Tự uống có thể gây hại. Mọi quyết định dùng thuốc là việc của bác sĩ sau khi khám bạn.

"Đi khám một lần bình thường là yên tâm cả đời." Nguy cơ tim mạch thay đổi theo năm tháng. Khám đều theo lịch bác sĩ dặn mới có ý nghĩa.

"Không đau ngực thì tim khoẻ." Tăng huyết áp, mỡ máu cao thường không có triệu chứng. Chỉ đo, xét nghiệm mới biết.

"Uống rượu thuốc, ăn đồ bổ là phòng được." Không có món rượu ngâm hay viên bổ nào thay được việc bỏ thuốc lá, giữ huyết áp và đi khám đều. Rượu còn làm huyết áp khó kiểm soát hơn. Muốn dùng thứ gì, hỏi bác sĩ trước.

Nói chuyện trong nhà sau một lần có người đột quỵ

Sau khi bố đột quỵ, cả nhà thường sống trong lo lắng nhưng ít ai nói thẳng. Anh em trai trong nhà có thể ngồi lại một bữa, chia nhau việc: ai đưa bố tái khám, ai hỏi mẹ về tiền sử họ hàng, và từng người tự hẹn lịch khám cho mình. Một cuộc nói chuyện thẳng thắn biến nỗi sợ chung thành kế hoạch chung.

Với vợ, hãy kể vì sao bạn quyết định đi khám và đổi thói quen. Câu mẫu: "Nhìn bố nằm viện, anh không muốn các con phải chăm anh như vậy. Em giúp anh bỏ thuốc nhé." Người vợ biết lý do sẽ là người đồng hành tốt nhất, thay vì phải đoán và nhắc nhở mãi.

Cũng nên dạy cả nhà nhận ra dấu hiệu đột quỵ: méo miệng, yếu một bên tay chân, nói khó. Thấy một trong các dấu hiệu đó thì gọi cấp cứu ngay, ghi lại giờ bắt đầu. Biết dấu hiệu là việc nhỏ mà có thể cứu người trong nhà, kể cả chính bạn.

Với bố, người vừa trải qua đột quỵ, đừng biến chuyện khám của con thành lời trách. Câu kiểu "tại bố hút thuốc nên mới thế" chỉ làm bố buồn thêm. Nói nhẹ hơn: "Con đi khám để giữ sức lo cho bố lâu dài." Bố nghe vậy thường còn là người nhắc con giữ lịch.

Tự theo dõi giữa hai lần khám khi nhà có tiền sử

Giữa hai lần khám, bạn không cần biến nhà thành phòng khám. Vài việc đơn giản là đủ. Nếu bác sĩ đề nghị đo huyết áp tại nhà, hỏi rõ đo lúc nào, ngồi thế nào, ghi lại ra sao, và mang sổ ghi đến lần khám sau thay vì chỉ nhớ "thấy cũng bình thường". Đừng tự đọc số rồi tự kết luận; con số chỉ có nghĩa khi bác sĩ đặt nó vào bối cảnh của bạn.

Ghi lại những gì đã thay đổi trong thói quen: còn hút bao nhiêu điếu mỗi ngày, mỗi tuần đi bộ mấy buổi, mấy bữa nhậu. Ghi thật, kể cả tuần thất bại. Anh Phong dùng một cuốn sổ nhỏ để trong cặp, mỗi tối ghi một dòng; ba tháng sau anh tự thấy rõ tuần nào căng thẳng là tuần hút nhiều.

Để ý thêm những thay đổi nhỏ của cơ thể: leo cầu thang có mệt hơn trước, có những lúc tim đập nhanh không rõ lý do, có cơn tê tay chân thoáng qua. Ghi ngày giờ, kéo dài bao lâu, đang làm gì. Một dòng ghi như vậy giúp bác sĩ nhiều hơn mười câu "dạo này em thấy không khoẻ".

Khi nào phải gặp bác sĩ hoặc gọi cấp cứu

Người có tiền sử gia đình càng cần thuộc những dấu hiệu này.

  • Gọi cấp cứu ngay: méo miệng, nói ngọng hoặc không nói được, yếu hay tê một bên mặt, tay, chân; mất thăng bằng đột ngột; nhìn mờ hoặc mất thị lực một bên đột ngột; đau đầu dữ dội đột ngột.
  • Gọi cấp cứu ngay: đau thắt, đè nặng giữa ngực kéo dài, lan ra tay trái, hàm, lưng, kèm vã mồ hôi, khó thở, buồn nôn.
  • Đi khám sớm trong vài ngày: đau tức ngực khi gắng sức, đỡ khi nghỉ; hồi hộp, tim đập loạn từng cơn; hụt hơi khi leo cầu thang; những cơn tê yếu thoáng qua rồi hết.
  • Không tự chờ xem: triệu chứng đột quỵ dù tự hết trong vài phút vẫn là lý do đi khám ngay, vì có thể là cơn báo trước.

Khi gọi cấp cứu, giữ người bệnh nằm yên, không cho ăn uống gì, không tự cho uống thuốc gì. Ghi nhớ thời điểm bắt đầu triệu chứng để báo cho bác sĩ, vì nhiều cách xử trí đột quỵ phụ thuộc vào việc người bệnh đến viện sớm hay muộn.

Câu hỏi thường gặp

Bố bị đột quỵ thì con trai có chắc chắn bị không?

Không chắc chắn. Tiền sử gia đình làm nguy cơ cao hơn, nhưng nhiều yếu tố khác như hút thuốc, huyết áp, đường máu, vận động có thể thay đổi được. Khám sớm và đổi thói quen giúp giảm nguy cơ thật sự.

Có tiền sử gia đình thì bao nhiêu tuổi nên đi khám tim mạch?

Người có bố hoặc anh em ruột mắc bệnh tim mạch sớm thường được khuyên khám sớm hơn người khác. Tuổi cụ thể và tần suất do bác sĩ quyết định sau khi nghe tiền sử của bạn, nên hãy đi khám ngay khi biết chuyện.

Có nên uống thuốc của bố để phòng bệnh không?

Không. Thuốc của bố được kê cho bệnh và cơ thể của bố. Tự uống có thể gây hại. Chỉ bác sĩ mới quyết định bạn có cần dùng thuốc hay không, sau khi khám và xét nghiệm.

Kể tiền sử gia đình với bác sĩ cần nói những gì?

Nói rõ ai bị, quan hệ ruột thịt thế nào, bệnh gì, mắc năm bao nhiêu tuổi, người đó có hút thuốc, tăng huyết áp hay tiểu đường không. Ghi ra giấy trước buổi khám để không quên.

Triệu chứng đột quỵ tự hết sau vài phút có cần đi viện không?

Có, cần đi khám ngay. Những cơn yếu tê, nói khó thoáng qua rồi hết có thể là dấu hiệu báo trước của đột quỵ. Đừng chờ xem nó có quay lại không.

Bỏ thuốc lá có giúp gì khi gia đình có người bị bệnh tim?

Có, bỏ thuốc lá là một trong những việc có ích nhất bạn tự làm được để giảm nguy cơ tim mạch. Hãy hỏi bác sĩ về tư vấn cai thuốc ở cơ sở y tế để có kế hoạch phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138