Người tiếp khách nhiều không nên "ém" nhậu vài ngày trước khi khám để kết quả đẹp hơn. Cách đúng là sinh hoạt như thường ngày, chỉ làm theo lời dặn cụ thể của nơi khám như không uống rượu bia hôm trước và nhịn ăn sáng, rồi kể thật với bác sĩ mỗi tuần uống mấy buổi, mỗi buổi khoảng bao nhiêu. Kết quả "đẹp giả" chỉ làm bạn và bác sĩ cùng bỏ lỡ điều cần biết.
Ví dụ giả định: anh Hải 39 tuổi, kinh doanh vật liệu xây dựng, tuần ba bốn bữa tiếp khách. Năm nào công ty khám định kỳ, anh cũng nghỉ nhậu trước một tuần, ăn rau, ngủ sớm. Kết quả năm nào cũng "tạm ổn". Năm nay anh đi khám đột xuất vì mệt, và chỉ số không giống những năm trước chút nào. Bài này nói về chuyện đó.
Vì sao kết quả "đẹp giả" lại có hại
Nhiều chỉ số trong xét nghiệm máu thay đổi theo thói quen của những ngày gần đây. Khi bạn nghỉ nhậu, ăn kiêng và ngủ đủ cả tuần trước khi khám, một vài chỉ số có thể tốt lên tạm thời. Tờ kết quả khi đó phản ánh "tuần đẹp nhất trong năm" chứ không phản ánh con người bạn trong năm mươi tuần còn lại.
Bác sĩ đọc tờ kết quả đó và dặn dò theo nó. Bạn yên tâm, tiếp tục nhịp sống cũ. Năm sau lại ém, lại đẹp. Vòng lặp này kéo dài cho đến khi cơ thể không còn hồi kịp trong một tuần, và lúc đó vấn đề thường đã đi xa hơn. Anh Hải trong ví dụ chính là trường hợp này.
Cũng phải nói cho công bằng: nghỉ nhậu một tuần không xấu, nó tốt cho bạn. Cái sai không nằm ở việc nghỉ, mà ở chỗ nghỉ chỉ để qua mặt buổi khám rồi quay lại như cũ, và không kể với bác sĩ. Nếu bạn nghỉ, hãy nói: "Em nhậu tuần ba bốn bữa, nhưng tuần này em nghỉ để đi khám." Câu đó giúp bác sĩ hiểu đúng tờ kết quả trong tay.
Chuẩn bị đúng và chuẩn bị "cho đẹp" khác nhau ra sao
Có những việc nơi khám dặn vì lý do kỹ thuật, và có những việc anh em tự thêm để kết quả trông khá hơn.
| Việc | Làm theo lời dặn | Làm "cho đẹp" |
|---|---|---|
| Rượu bia | Không uống hôm trước ngày khám nếu nơi khám dặn | Ngưng cả tuần rồi không nói với bác sĩ |
| Ăn uống | Nhịn ăn sáng theo giờ được dặn, uống nước lọc nếu được phép | Ăn kiêng khắc nghiệt cả tuần, khác hẳn thường ngày |
| Thuốc đang dùng | Hỏi trước có uống thuốc sáng hôm đó không | Tự bỏ thuốc vài hôm cho đỡ "ảnh hưởng" |
| Kể với bác sĩ | Kể thật thói quen thường ngày và việc đã nghỉ mấy hôm | Nói "em uống ít, thỉnh thoảng" |
| Thuốc bổ gan | Kể nếu đang dùng bất cứ thứ gì | Uống trà, thuốc "giải độc gan" trước khi khám mà không nói |
Nguyên tắc dễ nhớ: làm theo lời dặn, đừng thêm, đừng bớt, và kể thật. Bác sĩ cần thấy con người thật của bạn để giúp được bạn.
Nếu chưa rõ lời dặn, gọi hỏi nơi khám từ hôm trước qua kênh chính thức của họ. Mỗi nơi có thể dặn khác nhau tuỳ xét nghiệm, nên đừng dựa vào lời bạn bè kể lần họ khám.
Kể chuyện rượu bia với bác sĩ thế nào cho đủ mà không ngượng
Câu "anh uống có nhiều không" thường nhận được câu trả lời "cũng bình thường, xã giao thôi". Với người tiếp khách, "bình thường" có khi là ba bữa một tuần, mỗi bữa vài chai. Bác sĩ cần con số gần đúng, không cần con số chính xác tuyệt đối.
Cách kể dễ nhất là kể một tuần điển hình: "Tuần em thường nhậu ba bữa tối, mỗi bữa khoảng năm sáu chai bia, cuối tháng có bữa rượu mạnh. Ở nhà em không uống." Kể thêm: có hay say không, có lúc nào không nhớ chuyện tối qua, sáng hôm sau có cần uống thêm cho đỡ mệt không. Những chi tiết này giúp bác sĩ đánh giá đúng mức độ, và họ sẽ không đem ra phán xét bạn.
Nếu ngại nói khi có người đi cùng, xin nói riêng hoặc viết ra giấy. Nếu sợ bị khuyên bỏ hẳn trong khi công việc chưa cho phép, cứ nói thật điều đó: "Em hiểu nên bớt, nhưng công việc em khó bỏ hẳn ngay. Bác sĩ chỉ em bắt đầu từ đâu." Một bác sĩ tốt sẽ cùng bạn tìm bước đầu tiên làm được, thay vì một lời cấm suông.
Người tiếp khách nhiều nên mang theo câu hỏi nào
Ngoài những câu hỏi chung, người uống rượu bia thường xuyên có vài câu nên hỏi riêng.
- Với mức uống của em, em nên khám lại bao lâu một lần?
- Những gì trong kết quả của em có thể liên quan tới rượu bia?
- Em nên để ý dấu hiệu nào ở gan, dạ dày, tim mạch?
- Nếu bớt uống, bao lâu nữa nên đo lại để biết có thay đổi?
- Em có đang dùng thuốc nào không nên dùng chung với rượu không?
- Nếu em muốn bớt mà khó, có nơi nào hỗ trợ không?
- Những lần em uống quá chén, em cần để ý gì vào sáng hôm sau?
- Kết quả lần này có cần so với lần trước của em không, và so thế nào?
Ghi những câu này vào điện thoại trước buổi khám. Khi gặp bác sĩ, người ta hay quên mất mình định hỏi gì, nhất là khi phòng khám đông và bác sĩ nói nhanh. Hỏi xong câu nào thì ghi câu trả lời ngay bên dưới.
Không cần hỏi hết tám câu trong một buổi. Chọn ba câu đúng nhất với mình, phần còn lại để lần tái khám. Bác sĩ trả lời ba câu kỹ có ích hơn tám câu vội.
Lần khám đột xuất của anh Hải: chuyện gì đã khác
Ví dụ giả định tiếp: lần này anh Hải không kịp ém, vì đi khám do mệt mỏi kéo dài, ăn không ngon, bụng hay đầy. Tờ kết quả có vài chỉ số lệch rõ so với những năm trước. Phản ứng đầu tiên của anh là nghi máy sai. Phản ứng thứ hai là định nghỉ nhậu hai tuần rồi đi khám nơi khác cho "khách quan".
Bác sĩ hỏi anh một câu đơn giản: "Những năm trước, tuần trước khi khám anh sinh hoạt thế nào?" Anh kể thật chuyện ém nhậu. Bác sĩ giải thích rằng có lẽ lần này mới là lần đầu tiên tờ kết quả phản ánh đúng con người anh. Thay vì kết luận vội, bác sĩ hẹn khám thêm và dặn anh giảm uống ngay từ tuần này, ghi lại số bữa, rồi quay lại theo hẹn.
Điều anh Hải rút ra không phải là "đi khám thì bị phát hiện bệnh", mà là mấy năm qua anh đã tự lấy đi của mình cơ hội biết sớm. Năm nay anh vẫn tiếp khách, nhưng bớt hẳn những bữa không cần, và lần khám tới anh hẹn với bác sĩ là sẽ sinh hoạt bình thường trước khi khám.
Những cái sai hay gặp sau khi có kết quả
Kết quả ổn thì coi như được phép uống tiếp. Một lần kết quả ổn là tin tốt, nhưng không phải giấy phép. Rượu bia ảnh hưởng tới nhiều cơ quan theo thời gian, và có những thay đổi xét nghiệm thường quy chưa cho thấy.
Kết quả lệch thì tự mua thuốc bổ gan uống. Những loại "giải độc gan", "mát gan" quảng cáo rầm rộ không thay được việc giảm uống, và có loại còn gây hại thêm cho gan. Muốn dùng gì, hỏi bác sĩ.
Nghỉ nhậu vài tuần rồi đi đo lại cho vui. Nếu bác sĩ hẹn đo lại, hãy làm theo hẹn và sống như bạn định sống lâu dài, để lần đo sau phản ánh đúng thay đổi thật.
Giấu kết quả với vợ. Vợ là người cùng bạn thay đổi bữa ăn, nhắc bạn về sớm. Giấu thì bạn tự gánh một mình và khó giữ được.
Đổ hết cho công việc. Công việc là thật, nhưng vẫn có những bữa có thể từ chối, những chén có thể thay bằng nước. Bắt đầu từ những bữa dễ từ chối nhất.
Giữ nhịp khám đều khi lịch tiếp khách dày
Người kinh doanh hay để lịch khám trôi vì lịch hẹn khách luôn ưu tiên hơn. Cách giữ là đặt lịch khám như một cuộc hẹn quan trọng: ghi vào lịch làm việc, báo trợ lý hoặc người trong công ty để không xếp khách vào buổi sáng đó, và không dời quá một lần.
Ngày trước khám, từ chối bữa tối một cách đơn giản: "Mai em đi khám sức khoẻ, hôm nay em xin uống nước. Hôm khác em mời lại anh." Câu này ít ai giận, và thật ra nhiều người cùng bàn cũng muốn có cớ như vậy.
Giữa hai lần khám, tự để ý những thay đổi: dạo này uống ít hơn đã say, hay ngược lại uống nhiều hơn mới thấy đủ; sáng dậy mệt, buồn nôn, tay run; ăn kém, đầy bụng. Ghi lại để kể với bác sĩ ở lần sau. Anh Hải giữ một dòng ghi chú trong điện thoại cho mỗi bữa nhậu, và sau một tháng, chính anh bất ngờ với con số.
Khi nào phải gặp bác sĩ ngay
Người uống rượu bia thường xuyên cần đặc biệt chú ý những dấu hiệu dưới đây.
- Cấp cứu: nôn ra máu, đi ngoài phân đen như bã cà phê; đau bụng trên dữ dội đột ngột; lú lẫn, co giật; đau ngực, khó thở; méo miệng, yếu nửa người.
- Cấp cứu: người say không đánh thức được, thở rất chậm hoặc ngắt quãng, nôn khi đang mê. Đặt nằm nghiêng và gọi cấp cứu ngay.
- Đi khám sớm: vàng da, vàng mắt; bụng to dần, phù chân; sụt cân không rõ lý do; ngứa toàn thân kéo dài.
- Đi khám sớm: run tay, vã mồ hôi, bồn chồn khi không uống; cần uống buổi sáng mới làm việc được. Đây là lúc nên tìm hỗ trợ y tế, không tự cai đột ngột một mình.
Uống rượu bia rồi lái xe là vi phạm pháp luật và nguy hiểm cho người khác. Sau bữa tiếp khách, đi xe công nghệ hoặc nhờ người không uống chở về.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nghỉ nhậu vài ngày trước khi khám sức khoẻ không?
Nên làm theo lời dặn của nơi khám, thường là không uống rượu bia hôm trước. Nếu bạn nghỉ lâu hơn để kết quả đẹp, hãy nói rõ với bác sĩ, vì kết quả khi đó không phản ánh thói quen thường ngày của bạn.
Kể với bác sĩ mình uống bao nhiêu có bị phán xét không?
Bác sĩ hỏi để đánh giá nguy cơ và đọc đúng kết quả, không phải để phán xét. Hãy kể một tuần điển hình: mấy bữa, mỗi bữa khoảng bao nhiêu. Nếu ngại, bạn có thể xin nói riêng hoặc viết ra giấy.
Kết quả khám bình thường thì có thể uống tiếp như cũ không?
Kết quả bình thường là tin tốt nhưng không phải giấy phép uống tiếp. Rượu bia ảnh hưởng nhiều cơ quan theo thời gian. Hỏi bác sĩ về mức độ phù hợp với bạn và lịch khám lại.
Có nên uống thuốc giải độc gan trước khi đi khám không?
Không nên. Các sản phẩm giải độc gan không thay được việc giảm uống và có thể làm sai lệch hoặc gây hại thêm. Nếu đang dùng bất cứ thứ gì, hãy kể với bác sĩ.
Từ chối nhậu hôm trước ngày khám thế nào cho khéo?
Nói thẳng lý do đơn giản như mai đi khám sức khoẻ, hôm nay xin uống nước và hẹn mời lại hôm khác. Phần lớn mọi người đều thông cảm, và nhiều người còn muốn có cớ như vậy.
Dấu hiệu nào ở người hay nhậu cần đi cấp cứu?
Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, đau bụng dữ dội đột ngột, lú lẫn, co giật, người say không đánh thức được hoặc thở rất chậm. Khi đó gọi cấp cứu ngay và đặt người bệnh nằm nghiêng.