CuongTrang.comCường Tráng
Tâm lý nam giới

Áp lực làm bố lần đầu: khi người chồng cũng chông chênh sau ngày con chào đời

Thiếu ngủ, lo tiền, thấy mình đứng ngoài chuyện chăm con: người bố mới cũng có thể chông chênh. Cách chia ca đêm, nói với vợ và khi nào nên đi khám.

A young Vietnamese father in a slate grey hoodie sits on a riverside bench at dusk beside a baby stroller, close side angle, soft blue twilight

Người bố mới cũng có thể chông chênh sau khi con chào đời: thiếu ngủ, lo tiền, thấy mình đứng ngoài việc chăm con, và có người buồn bã kéo dài như một số bà mẹ sau sinh. Việc giúp được nhiều nhất là nhận trọn một phần việc chăm con, chia ca ngủ rõ ràng với vợ, nói ra cảm giác của mình thay vì nén lại, và đi khám nếu tâm trạng đi xuống kéo dài.

Ví dụ giả định: anh Khoa, 31 tuổi, lập trình viên. Con trai đầu lòng được ba tuần. Ban ngày anh đi làm, tối về bế con, đêm dậy hai ba lần. Mẹ vợ lên chăm, mọi việc trong nhà đã có người xếp, anh thấy mình lóng ngóng và thừa. Anh lo khoản sữa, bỉm, tiền nhà khi vợ nghỉ sinh. Anh không dám kể vì nghĩ "vợ mới là người vất vả, mình than gì". Bài này dành cho những người như anh.

Ba hiểu lầm khiến người bố mới chịu đựng im lặng

Hiểu lầm: "Chỉ phụ nữ mới buồn sau sinh." Sự thật: người bố cũng trải qua thay đổi lớn về giấc ngủ, trách nhiệm, quan hệ vợ chồng và tiền bạc. Một số người bố có tâm trạng sa sút kéo dài trong những tháng đầu. Nhận ra điều đó không làm giảm vất vả của người mẹ; nó giúp cả hai được chăm sóc.

Hiểu lầm: "Bố chỉ cần lo kiếm tiền, việc con để vợ và bà." Sự thật: người bố không tham gia chăm con thường thấy mình đứng ngoài, và cảm giác lóng ngóng kéo dài thành xa cách. Tắm cho con, ru con, thay tã giúp người bố gắn bó với con và tự tin hơn, chứ không phải "làm hộ vợ".

Hiểu lầm: "Than mệt là không thương vợ." Sự thật: hai người cùng thiếu ngủ thì cả hai đều mệt. Nói ra một cách bình tĩnh giúp hai vợ chồng chia lại việc cho hợp lý. Nén lại đến lúc bùng lên thành cãi nhau thì mới làm tổn thương nhau.

Chia ca đêm và việc chăm con: một cách làm thử

Không có cách chia chung cho mọi nhà, nhất là khi con bú mẹ. Cách dưới đây là khung để hai vợ chồng ngồi bàn, rồi chỉnh theo hoàn cảnh của mình.

  1. Ngồi lại một buổi, khi con đang ngủ. Liệt kê các việc trong một ngày đêm: bú, thay tã, tắm, ru, giặt, nấu ăn, đi chợ, dọn dẹp. Viết ra để thấy khối lượng thật.
  2. Bố nhận trọn vài việc, không "phụ". Ví dụ tắm cho con buổi tối, giặt đồ của con, nấu bữa sáng. Nhận trọn nghĩa là tự nhớ, tự làm, không cần ai nhắc.
  3. Chia ca ngủ. Nếu con bú mẹ, bố có thể nhận phần bế con ợ hơi, thay tã, ru lại sau cữ bú đêm, để mẹ ngủ lại ngay. Có nhà chia ca: nửa đầu đêm một người trực, nửa sau người kia.
  4. Mỗi người có một khoảng ngủ liền mạch. Ít nhất vài tiếng không bị gọi dậy, luân phiên nhau. Ngủ đứt quãng kéo dài làm cả hai cáu gắt và dễ cãi nhau.
  5. Cuối tuần, mỗi người có vài giờ cho riêng mình. Bố đi bộ ven sông, mẹ đi gội đầu, gặp bạn. Không phải xa xỉ, mà là cách giữ sức cho chặng dài.
  6. Xem lại sau hai tuần. Con lớn lên, nhịp thay đổi, cách chia cũng phải đổi theo.

Khi ông bà lên chăm, người bố dễ bị đẩy ra ngoài vì "để mẹ làm cho". Hãy giữ lại ít nhất một việc với con mỗi ngày, nói khéo với ông bà: "Mẹ để con tắm cho cháu tối nay, con muốn tập cho quen tay."

Nỗi lo hay gặp của bố mới và việc làm được ngay

Phần lớn nỗi lo của người bố mới là bình thường. Điều giúp ích là chuyển nỗi lo thành một việc cụ thể làm được trong tuần.

Nỗi loThường do đâuViệc làm được tuần này
Không đủ tiền khi vợ nghỉ sinhThu nhập giảm, chi tiêu cho con tăngCùng vợ ghi chi tiêu một tháng, tách khoản bắt buộc và khoản bớt được
Không biết chăm con, sợ làm saiChưa có kinh nghiệm, ít được giao việcNhận một việc cố định, nhờ nhân viên y tế hoặc ông bà hướng dẫn một lần
Thấy vợ khác đi, ít quan tâm mìnhVợ mệt, dồn hết cho conHỏi vợ cần gì nhất tuần này và làm đúng việc đó
Không còn thời gian cho bản thânMọi giờ trống đều dành cho con và việcGiữ hai buổi đi bộ hoặc chơi thể thao ngắn mỗi tuần
Sợ mình không thành người bố tốtÁp lực so sánh, ký ức về bố mìnhKể với một người bạn đã làm bố hoặc với vợ

Nếu nỗi lo lấn át đến mức mất ngủ cả khi có thời gian ngủ, không muốn về nhà, hay thấy mình trốn tránh con, đó là lúc nên nói chuyện với người có chuyên môn.

Nói với vợ thế nào cho cả hai cùng nghe được

Thời điểm nói quan trọng không kém lời nói. Đừng mở chuyện lúc ba giờ sáng khi con đang khóc, hay khi vợ vừa than mệt. Chọn lúc con ngủ trưa cuối tuần, ngồi cạnh nhau, giọng bình thường. Bắt đầu bằng việc ghi nhận vợ: "Em vất vả nhất nhà rồi, anh biết. Anh cũng muốn nói thật là dạo này anh hơi rối, anh sợ mình làm bố chưa tốt."

Sau đó, đưa ra đề nghị cụ thể thay vì chỉ kể cảm giác: "Anh muốn nhận hẳn việc tắm cho con buổi tối và ca nửa đêm cuối tuần. Em thấy sao?" Một lời kể đi kèm đề nghị làm gì đó cho thấy bạn không than để được thương, mà để cùng nhau tốt hơn.

Cũng lắng nghe lại vợ. Người mẹ sau sinh có thể đang trải qua nhiều cảm xúc khó nói hơn bạn tưởng. Nếu vợ buồn bã kéo dài, khóc nhiều, không muốn chăm con, hay có ý nghĩ làm hại mình hoặc con, hãy coi đó là chuyện sức khoẻ cần đưa đi khám ngay, không phải "mẹ bỉm ai cũng thế". Người bố tỉnh táo thường là người đầu tiên nhận ra.

Giữ sức khoẻ của chính mình trong năm đầu

Người bố mới hay bỏ đầu tiên là thể thao, bạn bè và giấc ngủ, rồi bù lại bằng cà phê ban ngày và bia buổi tối. Một năm như vậy có thể làm vòng bụng to ra, huyết áp tăng, tâm trạng nặng nề. Không cần duy trì mọi thói quen cũ, nhưng nên giữ vài thứ nền: hai ba buổi vận động ngắn mỗi tuần, đi bộ đẩy xe cho con ven sông cũng tính; bữa ăn có rau thay vì mì gói; không lái xe khi buồn ngủ sau đêm thức trắng.

Cẩn thận với rượu. Nhiều người bố uống "một lon cho dễ ngủ" sau ngày dài. Rượu làm giấc ngủ nông hơn, và khi phải dậy bế con giữa đêm, người đã uống phản ứng chậm hơn. Nếu thấy mình cần rượu mới ngủ được, hãy ghi lại và kể với bác sĩ.

Giữ một người bạn để nói chuyện, tốt nhất là người đã làm bố. Họ có thể kể cho bạn rằng cảm giác lóng ngóng, lo âu tháng đầu rồi sẽ qua, và cho bạn mẹo thực tế hơn mọi lời khuyên trên mạng.

Gắn bó với con bắt đầu từ việc nhỏ lặp lại

Nhiều người bố mới thấy khó gần con trong tháng đầu: con khóc khi bố bế, nín khi mẹ bế. Điều đó dễ làm bố tự ái và lùi lại. Thật ra trẻ sơ sinh quen với mùi, giọng nói và cách bế của người chăm nhiều nhất; con chưa chọn ai thương hơn. Cách duy nhất để con quen bố là bố ở cạnh con đủ nhiều, theo những việc nhỏ lặp lại mỗi ngày.

Tắm cho con buổi tối là việc nhiều người bố chọn và giữ được lâu: có giờ cố định, có tiếp xúc, và cho mẹ một khoảng nghỉ. Nói chuyện với con trong lúc thay tã, hát một bài quen khi ru, bế con đi dạo quanh sân buổi chiều: những việc này nghe vụn vặt nhưng chính là nền của sự gắn bó.

Anh Khoa trong ví dụ giả định bắt đầu bằng việc tắm cho con mỗi tối lúc bảy giờ. Tuần đầu con khóc suốt, anh vụng về đến toát mồ hôi. Tới tuần thứ ba, con nín khi nghe tiếng anh. Anh nói đó là lần đầu sau khi có con, anh thấy mình là bố thật sự chứ không phải người đứng xem.

Quan hệ vợ chồng sau sinh: kiên nhẫn và nói chuyện

Sau sinh, cơ thể người mẹ cần thời gian hồi phục, và cả hai vợ chồng đều thiếu ngủ. Sự gần gũi giữa hai người thường thay đổi trong những tháng đầu, và đó là chuyện bình thường. Nhiều người chồng hiểu lầm sự mệt mỏi của vợ là xa cách, rồi tự ái hoặc trách móc, làm căng thẳng thêm.

Gần gũi lúc này không chỉ là chuyện quan hệ vợ chồng. Một cái ôm khi vợ vừa ru con ngủ xong, một lời cảm ơn, một bữa sáng nấu sẵn, mười phút ngồi cạnh nhau không nói chuyện con cái: những điều nhỏ đó giữ sợi dây giữa hai người. Thời điểm có thể gần gũi trở lại nên do hai vợ chồng cùng bàn, theo lời dặn của bác sĩ sản khoa khi tái khám sau sinh và theo cảm nhận của người vợ. Nếu có điều băn khoăn về sức khoẻ của vợ hoặc của mình, cứ hỏi thẳng bác sĩ.

Khi nào người bố mới nên đi khám, khi nào cần hỗ trợ ngay

Nên đặt lịch gặp bác sĩ đa khoa hoặc khoa sức khoẻ tâm thần ở bệnh viện nếu những dấu hiệu sau kéo dài khoảng hai tuần trở lên:

  • Buồn, trống rỗng, cáu gắt gần như cả ngày.
  • Không ngủ được ngay cả khi có người trông con và có thời gian ngủ.
  • Né tránh về nhà, né tránh bế con, thấy xa lạ với con.
  • Uống rượu nhiều hơn hẳn, hoặc làm việc tới khuya để khỏi về.
  • Lo âu liên tục, tim đập nhanh, khó thở khi nghĩ về tiền bạc hay trách nhiệm.

Cần tìm người hỗ trợ ngay nếu bạn có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hoặc có lúc sợ mình mất bình tĩnh mà làm hại con. Khi đó, đặt con ở chỗ an toàn, gọi vợ hoặc người thân tới ở cạnh, gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất. Nói ra những ý nghĩ này không làm bạn thành người bố tồi; nó là bước đầu tiên để giữ an toàn cho cả nhà.

Câu hỏi thường gặp

Đàn ông có bị buồn sau khi vợ sinh con không?

Có. Người bố cũng trải qua thiếu ngủ, áp lực tiền bạc và thay đổi trong quan hệ vợ chồng. Một số người bố có tâm trạng sa sút kéo dài trong những tháng đầu và nên được khám, giống như người mẹ.

Vợ cho con bú thì bố giúp gì được ban đêm?

Bố có thể bế con lên, thay tã, đưa con cho mẹ bú, rồi bế con ợ hơi và ru lại để mẹ ngủ tiếp ngay. Chia như vậy giúp mẹ đỡ phải thức trọn mỗi cữ, và bố cũng gắn bó với con hơn.

Ông bà lên chăm cháu, bố cảm thấy thừa thì làm sao?

Giữ lại ít nhất một việc với con mỗi ngày như tắm, ru ngủ hay đưa đi dạo, và nói khéo với ông bà rằng mình muốn tập cho quen tay. Ông bà thường vui khi thấy con rể, con trai chịu học việc.

Vợ chồng hay cãi nhau sau khi có con có phải là bình thường không?

Va chạm tăng lên trong năm đầu là khá thường gặp vì cả hai thiếu ngủ và nhiều việc mới. Điều nên làm là chia việc rõ ràng và chọn lúc bình tĩnh để nói. Nếu cãi vã leo thang hoặc có bạo lực, cần tìm hỗ trợ ngay.

Làm bố lần đầu nên chuẩn bị tâm lý gì trước khi con ra đời?

Nên bàn trước với vợ cách chia việc, khoản chi tiêu khi vợ nghỉ sinh, ai hỗ trợ trong tháng đầu, và chấp nhận rằng tháng đầu sẽ lộn xộn. Nói chuyện với bạn bè đã làm bố cũng giúp bạn có hình dung thực tế hơn.

Khi nào người bố mới cần được hỗ trợ khẩn cấp?

Khi có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hoặc sợ mình mất kiểm soát mà làm hại con. Khi đó cần đặt con ở nơi an toàn, gọi người thân tới ở cạnh, gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138