CuongTrang.comCường Tráng
Sức khoẻ sinh sản và tình dục

Xét nghiệm tinh dịch đồ: chuẩn bị thế nào và nên hỏi bác sĩ những gì

Tinh dịch đồ là xét nghiệm đầu tiên khi vợ chồng chậm có con. Lần đầu đi làm cần chuẩn bị gì, vì sao hay phải làm lại, và nên hỏi bác sĩ gì khi nhận kết quả.

A Vietnamese man around thirty in a mustard sweater waits in a bright clinic waiting area holding a plain water bottle, low angle side view, soft midday light

Tinh dịch đồ là xét nghiệm phân tích mẫu tinh dịch để đánh giá số lượng, khả năng di động và hình dạng tinh trùng cùng một số đặc điểm khác; đây thường là xét nghiệm đầu tiên bác sĩ chỉ định cho người chồng khi vợ chồng chậm có con. Muốn kết quả đáng tin, bạn cần làm theo đúng hướng dẫn kiêng trước xét nghiệm của cơ sở y tế, lấy mẫu đủ và đúng cách, và chỉ đọc kết quả cùng bác sĩ nam khoa chứ không tự so với số liệu trên mạng.

Ví dụ giả định: anh Khánh, 32 tuổi, kỹ thuật viên điện lạnh, cưới được gần hai năm. Vợ anh đã đi khám phụ khoa hai lần, bác sĩ khuyên "anh nhà cũng nên đi kiểm tra". Anh ngại, nghĩ chuyện chậm con chủ yếu do phía vợ. Khi được giải thích rằng khám cả hai người là cách làm chuẩn, anh đồng ý, nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Bài này đi theo từng bước của anh.

Vì sao người chồng nên làm xét nghiệm sớm

Khi vợ chồng chậm có con, nguyên nhân có thể nằm ở phía vợ, phía chồng, cả hai, hoặc chưa tìm ra. Trong khi khám phía vợ thường cần nhiều bước và nhiều thời gian, tinh dịch đồ của người chồng là xét nghiệm tương đối đơn giản, không đau, cho thông tin ngay từ đầu. Làm sớm giúp bác sĩ có bức tranh đầy đủ, tránh cho người vợ phải làm thêm nhiều thăm dò không cần thiết.

Nhiều anh em ngại vì nghĩ xét nghiệm này đụng tới "chuyện đàn ông", sợ kết quả xấu là mất mặt. Nhưng tinh dịch đồ chỉ là một xét nghiệm như xét nghiệm máu: kết quả là thông tin để bác sĩ tư vấn, không phải lời phán xét về bản lĩnh hay giá trị của ai. Kết quả bất thường cũng không có nghĩa là không thể có con; nhiều trường hợp có nguyên nhân tìm được và có hướng hỗ trợ.

Anh Khánh sau khi nghe bác sĩ của vợ giải thích đã nói với vợ: "Thôi, tuần này anh đi xét nghiệm luôn, hai đứa cùng biết cho rõ." Câu nói đó làm vợ anh nhẹ người hơn bất cứ lời an ủi nào. Với người chồng còn ngại, một cách nghĩ dễ chịu hơn là coi đây như một lần khám sức khoẻ: biết rõ cơ thể mình để chủ động, thay vì để vợ một mình đi hết các cuộc hẹn.

Các bước từ lúc đặt lịch tới lúc có kết quả

Mỗi cơ sở có quy trình riêng, nhưng thường đi theo thứ tự dưới đây.

  1. Chọn nơi làm. Khoa nam khoa, khoa hiếm muộn hoặc xét nghiệm của bệnh viện, hoặc phòng khám chuyên khoa có giấy phép. Nên làm ở nơi có bác sĩ nam khoa đọc kết quả, hoặc mang kết quả tới bác sĩ của vợ chồng bạn.
  2. Hỏi rõ hướng dẫn kiêng trước xét nghiệm. Thường được dặn kiêng xuất tinh trong một số ngày nhất định trước khi lấy mẫu — không quá ngắn, không quá dài. Nơi làm sẽ dặn cụ thể, bạn ghi lại và làm đúng.
  3. Trong những ngày trước đó, tránh rượu bia say, tránh xông hơi, tắm nước quá nóng lâu, và báo với nơi xét nghiệm nếu vừa sốt cao, đang ốm hay đang dùng thuốc.
  4. Lấy mẫu. Thường được lấy tại phòng riêng của cơ sở, vào lọ vô trùng được phát. Nhân viên sẽ hướng dẫn cách lấy, cách tránh làm rơi vãi mẫu. Nếu phải lấy ở nhà, hỏi kỹ cách giữ mẫu và thời gian mang tới.
  5. Báo ngay nếu mẫu bị thiếu, bị đổ. Mất một phần mẫu làm kết quả sai lệch. Nói thật để được làm lại, không có gì phải ngại.
  6. Nhận kết quả và hẹn bác sĩ đọc. Đừng chỉ cầm tờ giấy về rồi tra trên mạng.

Toàn bộ quá trình được làm kín đáo. Bạn có quyền hỏi nhân viên mọi thắc mắc về quy trình trước khi bắt đầu.

Những lý do khiến kết quả "trông xấu" mà chưa chắc là vấn đề

Kiêng không đúng. Kiêng quá ngắn hay quá dài đều có thể làm các chỉ số lệch đi. Đây là lý do bác sĩ hay hỏi kỹ số ngày kiêng trước khi đọc kết quả.

Vừa ốm, sốt cao trong mấy tuần trước. Tinh trùng được tạo ra trong một khoảng thời gian dài, nên một đợt sốt cao vài tuần trước vẫn có thể ảnh hưởng tới mẫu hôm nay.

Mẫu không đầy đủ. Phần đầu của mẫu thường chứa nhiều tinh trùng hơn; làm rơi phần này là kết quả kém đi đáng kể.

Một lần chưa nói lên tất cả. Chất lượng tinh dịch dao động giữa các lần lấy mẫu. Vì vậy, khi kết quả bất thường, bác sĩ thường cho làm lại sau một thời gian trước khi kết luận.

Lo lắng, vội vàng khi lấy mẫu. Nhiều anh em căng thẳng trong phòng lấy mẫu, làm vội rồi để rơi một phần. Cứ bình tĩnh, nếu thấy không ổn thì báo nhân viên để hẹn lấy lại vào hôm khác thay vì nộp một mẫu thiếu.

Câu nên hỏi khi ngồi đọc kết quả cùng bác sĩ

Kết quả tinh dịch đồ có nhiều dòng chỉ số. Bạn không cần thuộc ý nghĩa từng dòng, chỉ cần hỏi đúng câu để hiểu mình đang ở đâu:

  • "Kết quả của em có gì bất thường không, và bất thường ở mức nào?"
  • "Em có cần làm lại tinh dịch đồ không, sau bao lâu thì làm lại?"
  • "Có cần khám thêm hay xét nghiệm gì khác, ví dụ khám bìu, siêu âm, xét nghiệm nội tiết không?"
  • "Những thói quen nào của em có thể ảnh hưởng tới kết quả, em nên thay đổi gì trước?"
  • "Với kết quả này, vợ chồng em nên làm gì tiếp theo, có cần phối hợp với bác sĩ của vợ không?"
  • "Những dấu hiệu nào thì em nên quay lại khám sớm hơn lịch hẹn?"

Mang theo kết quả khám của vợ (nếu có) để bác sĩ nhìn tổng thể. Hai vợ chồng cùng ngồi nghe bác sĩ giải thích thường dễ hiểu và dễ thống nhất hướng đi hơn là mỗi người nghe một nơi rồi kể lại cho nhau. Nếu bác sĩ dùng thuật ngữ khó hiểu, cứ hỏi lại cho tới khi rõ; ghi chép ngay sau buổi khám để khỏi nhớ lộn khi về kể cho gia đình.

Cái sai hay gặp sau khi có kết quả

Tự tra số trên mạng rồi hoảng. Các con số "chuẩn" được chép đi chép lại trên mạng thường thiếu bối cảnh, và một chỉ số lệch không có nghĩa là không thể có con. Đọc kết quả là việc của bác sĩ, dựa trên toàn bộ bệnh sử.

Mua thuốc bổ tinh trùng quảng cáo. Nhiều sản phẩm được rao là "tăng chất lượng tinh trùng" nhưng không rõ thành phần và hiệu quả. Có loại còn chứa hormone không được công bố, có thể làm tình trạng xấu thêm. Muốn dùng gì, hỏi bác sĩ nam khoa.

Giấu vợ kết quả. Chậm có con là chuyện chung của hai người. Giấu kết quả khiến người vợ tiếp tục tự trách và làm thêm những thăm dò không cần thiết.

Bỏ không tái khám vì thấy ngại. Nhiều hướng hỗ trợ cần thời gian và theo dõi. Bỏ giữa chừng là bỏ phí công sức đã bỏ ra.

Đổ lỗi cho nhau trong nhà. Có gia đình hai bên nội ngoại bắt đầu bàn tán, quy lỗi cho người này người kia. Kết quả xét nghiệm là chuyện riêng của hai vợ chồng và bác sĩ; hai người nên thống nhất chỉ chia sẻ những gì cả hai đồng ý, và nhắc nhau rằng đây là việc chung, không phải lỗi của ai.

Trong lúc chờ làm lại: thói quen nên đổi ngay

Kết quả lần đầu của anh Khánh có vài chỉ số bất thường, bác sĩ hẹn làm lại sau khoảng vài tháng và dặn anh điều chỉnh thói quen trong thời gian chờ. Lý do là tinh trùng mất một khoảng thời gian khá dài để hình thành, nên những gì bạn làm hôm nay sẽ phản ánh ở mẫu xét nghiệm vài tháng sau, không phải tuần sau.

Những thay đổi bác sĩ hay khuyên đều là chuyện đời thường. Bỏ thuốc lá, kể cả thuốc lá điện tử. Giảm rượu bia, tránh say. Giảm cân nếu vòng bụng to. Ngủ đủ, hạn chế thức khuya liên tục. Tránh để vùng bìu nóng lâu: ngồi xe máy hàng giờ liền, đặt máy tính xách tay trên đùi, xông hơi, tắm nước rất nóng. Với nghề của anh Khánh, bác sĩ còn dặn để ý những ngày làm việc trong không gian nóng bức, nhớ nghỉ ngơi và uống đủ nước.

Điều KHÔNG cần làm là mua thật nhiều thực phẩm chức năng, ăn uống kiêng khem kỳ quặc theo mạng. Một chế độ ăn bình thường, nhiều rau, cá, trứng, đậu, ít đồ chiên và đồ ngọt là đủ cho phần lớn người. Muốn dùng bất cứ sản phẩm bổ sung nào, hãy mang ra hỏi bác sĩ trước.

Vợ anh Khánh cũng thay đổi theo: cả nhà nấu ăn ở nhà nhiều hơn, tối đi bộ cùng nhau. Không phải vì chị "phải chăm chồng", mà vì những thói quen đó tốt cho cả hai người đang chuẩn bị làm bố mẹ.

Khi nào gặp bác sĩ nam khoa, tiết niệu ngay

Ngoài việc đi xét nghiệm theo kế hoạch, hãy gặp bác sĩ sớm nếu bạn có:

  • Khối cục, sưng hay cảm giác nặng ở bìu, đặc biệt một bên.
  • Tiền sử quai bị có viêm tinh hoàn, chấn thương vùng bìu, mổ vùng bẹn bìu lúc nhỏ, tinh hoàn không xuống bìu khi còn nhỏ.
  • Đau khi xuất tinh, tinh dịch có máu, tiểu buốt kèm sốt.
  • Giảm ham muốn, cương kém, giảm râu lông rõ rệt.
  • Đau tinh hoàn dữ dội đột ngột, bìu sưng to nhanh, có thể kèm buồn nôn: đây là cấp cứu, phải đến bệnh viện ngay, không chờ sáng hôm sau.

Kể đủ những tiền sử này với bác sĩ khi đi làm tinh dịch đồ, vì chúng giúp bác sĩ hiểu kết quả và chọn bước tiếp theo đúng hơn. Nhiều người quên mất chuyện quai bị hay chấn thương từ hồi nhỏ, nên hỏi lại bố mẹ trước khi đi khám nếu không chắc.

Câu hỏi thường gặp

Tinh dịch đồ có đau không?

Không đau. Mẫu tinh dịch được lấy tại phòng riêng của cơ sở y tế vào một lọ vô trùng, không có thủ thuật nào đưa vào người. Bạn chỉ cần làm theo hướng dẫn kiêng và cách lấy mẫu của nơi xét nghiệm.

Trước khi làm tinh dịch đồ phải kiêng bao lâu?

Thường được dặn kiêng xuất tinh trong một số ngày nhất định, không quá ngắn và không quá dài. Mỗi cơ sở có hướng dẫn cụ thể, bạn nên hỏi rõ khi đặt lịch và làm đúng để kết quả đáng tin.

Kết quả tinh dịch đồ bất thường có nghĩa là vô sinh không?

Không. Một kết quả bất thường chỉ là thông tin ban đầu, chất lượng tinh dịch còn dao động giữa các lần. Bác sĩ thường cho làm lại và khám thêm trước khi kết luận và tư vấn hướng đi.

Có cần làm tinh dịch đồ nhiều lần không?

Nếu lần đầu bình thường, nhiều khi không cần làm lại ngay. Nếu bất thường, bác sĩ thường cho làm lại sau một khoảng thời gian để xác nhận, vì một mẫu duy nhất có thể bị ảnh hưởng bởi ốm sốt, kiêng sai hay mẫu thiếu.

Thói quen nào có thể ảnh hưởng tới kết quả?

Hút thuốc, uống nhiều rượu, thừa cân, ngủ ít, ngồi lâu nơi nóng, xông hơi thường xuyên đều được cho là có thể ảnh hưởng. Bác sĩ sẽ dựa vào tình trạng của bạn để khuyên nên thay đổi gì trước.

Có nên đưa vợ đi cùng khi nhận kết quả không?

Nên, nếu hai vợ chồng thoải mái. Cùng nghe bác sĩ giải thích giúp hai người hiểu giống nhau, bớt tự trách và dễ thống nhất bước tiếp theo, nhất là khi cần phối hợp giữa bác sĩ của vợ và bác sĩ nam khoa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138