CuongTrang.comCường Tráng
Sức khoẻ sinh sản và tình dục

Tự kiểm tra tinh hoàn: cách làm mỗi tháng và dấu hiệu cần đi khám ngay

Tự kiểm tra tinh hoàn mất vài phút mỗi tháng, giúp đàn ông trẻ sớm nhận ra khối cục hay thay đổi bất thường. Cách làm, điều bình thường, và lúc nào phải đi cấp cứu.

A young Vietnamese man in a sky blue running shirt jogs alone along a riverside track at sunrise, fully clothed, wide shot from a low angle, soft pink and gold light

Tự kiểm tra tinh hoàn là việc mỗi tháng một lần, mất vài phút, nên làm sau khi tắm nước ấm: nhẹ nhàng lăn từng bên tinh hoàn giữa ngón cái và các ngón tay để làm quen với hình dạng bình thường và nhận ra sớm khối cục, chỗ cứng, sưng to hay cảm giác nặng bất thường. Thấy thay đổi thì đi khám nam khoa, tiết niệu trong vài ngày tới; còn đau tinh hoàn dữ dội đột ngột là cấp cứu, phải tới bệnh viện ngay.

Lấy ví dụ giả định anh Nam, 27 tuổi, nhân viên ngân hàng, chạy bộ mỗi sáng. Một hôm tắm xong anh tình cờ sờ thấy một chỗ là lạ ở bìu bên phải, rồi lên mạng đọc, càng đọc càng sợ, rồi lại tự trấn an "chắc không sao" và để đó hai tháng. Đây là kiểu phản ứng rất hay gặp ở đàn ông trẻ. Bài này giải thích nên làm gì, theo thứ tự, để không phải sống trong lo lắng mà cũng không bỏ sót điều quan trọng.

Vì sao đàn ông trẻ nên tự kiểm tra

Nhiều người nghĩ các bệnh ở tinh hoàn là chuyện của người lớn tuổi. Thực tế, một số bệnh quan trọng ở tinh hoàn, trong đó có khối u, lại thường gặp hơn ở đàn ông trẻ, độ tuổi sinh viên và mới đi làm. Đây cũng là độ tuổi ít đi khám nhất, ít để ý tới cơ thể mình nhất, và ngại nói chuyện vùng kín nhất.

Tự kiểm tra không nhằm tự chẩn đoán. Mục đích chỉ là để bạn biết tinh hoàn của mình bình thường trông và sờ thấy như thế nào, để khi có gì thay đổi thì nhận ra sớm và đi khám sớm. Với nhiều bệnh, phát hiện sớm thường giúp việc điều trị đơn giản hơn. Phần lớn các khối, cục người ta sờ thấy hoá ra là lành tính, nhưng chỉ bác sĩ mới phân biệt được.

Việc này giống như tự để ý nốt ruồi trên da hay đo vòng bụng: đơn giản, riêng tư, làm ở nhà. Không có gì đáng xấu hổ, cũng không có gì "thiếu đàn ông" khi chăm chút cơ thể mình. Người chạy bộ, đá bóng, tập gym đều đặn lại càng nên biết rõ cơ thể mình, vì va chạm và chấn thương vùng bìu trong thể thao cũng không hiếm.

Cách tự kiểm tra, từng bước

Lúc tốt nhất là ngay sau khi tắm nước ấm, khi da bìu mềm và chùng xuống, dễ sờ hơn. Làm khi đứng, mỗi tháng một lần vào một ngày cố định cho dễ nhớ.

  1. Nhìn trước. Đứng trước gương, xem bìu có sưng, có chỗ đỏ, có thay đổi hình dạng so với tháng trước không.
  2. Kiểm tra từng bên một. Dùng cả hai tay, đặt ngón trỏ và ngón giữa ở dưới, ngón cái ở trên, nhẹ nhàng lăn tinh hoàn giữa các ngón. Không bóp mạnh.
  3. Cảm nhận bề mặt. Tinh hoàn bình thường chắc, nhẵn, hình trứng. Để ý xem có khối cục nhỏ cứng như hạt gạo, hạt đậu, chỗ cứng bất thường hay chỗ đau khi chạm không.
  4. Tìm và nhận biết mào tinh hoàn. Ở phía sau, phía trên mỗi bên tinh hoàn có một cấu trúc mềm như ống nhỏ cuộn lại, gọi là mào tinh hoàn. Đây là cấu trúc bình thường, đừng nhầm là khối cục.
  5. So sánh hai bên. Một bên hơi to hơn hoặc thấp hơn bên kia là chuyện thường. Điều cần để ý là thay đổi so với lần kiểm tra trước.
  6. Ghi nhớ hoặc ghi lại. Nếu thấy điều gì lạ, ghi lại ngày, vị trí, cảm giác, rồi đặt lịch khám.

Lần đầu, bạn có thể chưa chắc cái gì là bình thường. Không sao, sau vài tháng bạn sẽ quen. Nếu thấy khó, hãy nhờ bác sĩ hướng dẫn trong một lần đi khám nam khoa định kỳ; đây là câu hỏi bác sĩ rất vui lòng trả lời.

Điều gì bình thường, điều gì cần đi khám

Bảng dưới giúp bạn phân biệt sơ bộ, không thay cho việc khám. Khi phân vân, cứ đi khám.

Bạn thấyThường làNên làm
Một bên hơi to hơn hoặc treo thấp hơn bên kiaBình thường ở rất nhiều ngườiTheo dõi; đi khám nếu chênh lệch tăng dần
Cấu trúc mềm như ống cuộn ở phía sau tinh hoànMào tinh hoàn, cấu trúc bình thườngKhông cần lo; nếu đau hay sưng thì đi khám
Khối cục nhỏ cứng trên bề mặt tinh hoàn, không đauCần bác sĩ khám để phân biệtĐặt lịch khám nam khoa, tiết niệu trong vài ngày tới
Tinh hoàn to ra, cứng hơn, cảm giác nặng ở bìuCần bác sĩ khámĐặt lịch khám sớm
Búi mềm như "túi giun" phía trên tinh hoàn, rõ hơn khi đứng lâuCó thể là giãn tĩnh mạch thừng tinhKhám nam khoa, tiết niệu để được đánh giá
Bìu sưng to, mềm, căng như túi nướcCó thể là tràn dịch hay bệnh khácKhám để bác sĩ xác định
Đau dữ dội đột ngột, bìu sưng nhanh, có thể buồn nônCó thể là xoắn tinh hoànCẤP CỨU: tới bệnh viện ngay

Trường hợp anh Nam rơi vào dòng thứ ba. Anh đã để hai tháng, lẽ ra nên đi khám ngay trong tuần phát hiện. Không phải vì chắc chắn có bệnh nặng, mà vì chỉ có buổi khám mới giúp anh hết phải đoán.

Đau tinh hoàn đột ngột: vì sao không được chờ

Có một tình huống cần nhớ thật kỹ: tinh hoàn có thể bị xoắn quanh dây treo của nó, làm tắc nguồn máu nuôi. Tình trạng này hay gặp ở thanh thiếu niên và đàn ông trẻ, nhưng có thể xảy ra ở mọi tuổi, kể cả khi đang ngủ hay sau khi chơi thể thao. Dấu hiệu thường là đau dữ dội xuất hiện đột ngột ở một bên bìu, bìu sưng nhanh, có thể kèm đau bụng dưới, buồn nôn, nôn.

Đây là cấp cứu ngoại khoa thật sự. Thời gian tính bằng giờ: tới bệnh viện càng sớm, khả năng giữ được tinh hoàn càng cao. Đừng chờ tới sáng, đừng chườm đá rồi đợi xem sao, đừng uống thuốc giảm đau rồi đi ngủ. Nếu con trai tuổi dậy thì kêu đau bìu dữ dội, bố mẹ cũng phải đưa đi cấp cứu ngay, dù con ngại không muốn nói.

Câu nói ở phòng cấp cứu nên thật ngắn: "Em đau tinh hoàn bên trái dữ dội, bắt đầu khoảng một tiếng trước, sưng lên nhanh." Thời điểm bắt đầu đau là thông tin bác sĩ cần đầu tiên.

Cái sai hay gặp sau khi sờ thấy điều lạ

Tra mạng rồi tự kết luận. Đọc mạng hoặc làm bạn hoảng sợ quá mức, hoặc làm bạn yên tâm sai. Cả hai đều dẫn tới việc không đi khám. Chỉ có bác sĩ khám, kèm siêu âm khi cần, mới trả lời được câu hỏi của bạn.

Chờ "xem nó có tự hết không". Một số tình trạng nhẹ có thể tự hết, nhưng khối cục cứng ở tinh hoàn thì không nên chờ. Đi khám sớm chỉ tốn một buổi; chờ đợi có thể làm bạn mất cơ hội phát hiện sớm.

Ngại vì nghĩ bác sĩ sẽ đánh giá. Bác sĩ nam khoa, tiết niệu khám vùng này mỗi ngày, cho người ở mọi lứa tuổi. Với họ, đây là một phần cơ thể như mọi phần khác.

Bôi thuốc, đắp lá theo mách bảo. Đắp lá, bôi thuốc không rõ nguồn gốc có thể gây viêm da, nhiễm trùng, và làm chậm việc đi khám.

Kiểm tra quá thường xuyên vì lo. Ngày nào cũng sờ nắn vì lo lắng chỉ làm bạn khó nhận ra thay đổi thật và thêm căng thẳng. Mỗi tháng một lần là đủ, có gì lạ thì đi khám.

Đi khám thì bác sĩ làm gì

Ở khoa nam khoa, tiết niệu, bác sĩ sẽ hỏi bạn thấy gì, từ khi nào, có đau không, có tiền sử chấn thương, quai bị, tinh hoàn không xuống bìu lúc nhỏ hay không. Sau đó bác sĩ khám bìu, thường là một vài phút, làm kín đáo. Nếu cần, bác sĩ sẽ chỉ định siêu âm bìu, một thăm dò không đau, không có tia X, cho hình ảnh khá rõ bên trong.

Tuỳ kết quả, bác sĩ có thể cho xét nghiệm máu hoặc hẹn theo dõi. Phần lớn trường hợp, kết quả là một tình trạng lành tính và bạn ra về nhẹ nhõm. Nếu có điều cần xử trí thêm, bác sĩ sẽ giải thích rõ các bước. Bạn có quyền hỏi lại mọi điều chưa hiểu và xin ý kiến bác sĩ thứ hai.

Anh Nam sau cùng cũng đi khám, được siêu âm và hẹn theo dõi. Điều anh nói nhiều nhất sau buổi đó là tiếc vì đã để mình lo lắng suốt hai tháng. Từ đó anh giữ thói quen tự kiểm tra vào ngày đầu mỗi tháng, và đặt nhắc lịch tái khám đúng hẹn bác sĩ dặn, không đợi tới khi thấy bất thường mới quay lại.

Khi nào gặp bác sĩ, khi nào đi cấp cứu

Tóm gọn để nhớ:

  • Đi cấp cứu ngay: đau tinh hoàn dữ dội đột ngột, bìu sưng to nhanh, kèm hoặc không kèm buồn nôn, nôn; chấn thương vùng bìu gây đau nhiều, sưng, bầm.
  • Đi khám trong vài ngày: sờ thấy khối cục, chỗ cứng trên tinh hoàn; tinh hoàn to ra, cứng hơn; cảm giác nặng kéo dài ở bìu; đau âm ỉ không rõ lý do.
  • Đi khám sớm: bìu đỏ, nóng, đau kèm sốt; tiểu buốt kèm đau bìu; búi tĩnh mạch nổi rõ phía trên tinh hoàn.
  • Hỏi bác sĩ khi khám định kỳ: chưa chắc mình tự kiểm tra đúng cách; có tiền sử tinh hoàn không xuống bìu lúc nhỏ hoặc người thân có bệnh ở tinh hoàn.

Ghi những dấu hiệu này vào ghi chú trên điện thoại, và nói với con trai đang tuổi lớn trong nhà. Người vợ cũng có thể là người nhắc chồng đi khám khi chồng kể có điều lạ mà cứ lần lữa. Một câu dặn đơn giản của bố, "Có đau ở chỗ đó thì nói bố ngay, không có gì phải ngại", có thể giúp con tránh được một tình huống đáng tiếc.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu nên tự kiểm tra tinh hoàn một lần?

Mỗi tháng một lần là đủ, nên làm vào một ngày cố định sau khi tắm nước ấm. Kiểm tra quá thường xuyên vì lo lắng không giúp gì thêm mà còn khiến bạn khó nhận ra thay đổi thật.

Hai bên tinh hoàn to nhỏ không đều có sao không?

Một bên hơi to hơn hoặc treo thấp hơn bên kia là bình thường ở rất nhiều người. Điều cần để ý là thay đổi so với trước, ví dụ một bên to dần, cứng hơn hay có cảm giác nặng, khi đó nên đi khám.

Sờ thấy cục nhỏ ở tinh hoàn có phải là ung thư không?

Không tự kết luận được. Nhiều khối, cục hoá ra là lành tính, nhưng khối cứng trên tinh hoàn cần bác sĩ khám và thường là siêu âm để phân biệt. Hãy đặt lịch khám nam khoa, tiết niệu trong vài ngày tới.

Đau tinh hoàn đột ngột lúc nửa đêm có nên chờ sáng không?

Không nên chờ. Đau tinh hoàn dữ dội đột ngột có thể do xoắn tinh hoàn, một tình trạng cấp cứu mà thời gian tính bằng giờ. Hãy tới khoa cấp cứu của bệnh viện ngay.

Siêu âm bìu có đau không?

Không đau. Siêu âm bìu dùng sóng âm, không dùng tia X, bác sĩ chỉ đặt đầu dò có gel lên da bìu trong vài phút. Đây là thăm dò hay được dùng để đánh giá các khối cục và thay đổi ở bìu.

Con trai tuổi dậy thì có cần tự kiểm tra không?

Bố có thể giải thích cho con một cách tự nhiên về việc để ý cơ thể, và quan trọng nhất là dặn con nói ngay khi đau bìu dữ dội. Xoắn tinh hoàn hay gặp ở tuổi dậy thì, nên phản ứng nhanh của gia đình rất quan trọng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138