Người đàn ông có hai biện pháp tránh thai chính được y khoa công nhận: bao cao su, dùng đúng cách mỗi lần, và thắt ống dẫn tinh, một thủ thuật nhỏ được coi là vĩnh viễn, dành cho người chắc chắn không muốn có thêm con. Xuất tinh ngoài không phải là cách tránh thai đáng tin. Chọn cách nào nên do hai vợ chồng cùng bàn, sau khi được tư vấn ở cơ sở y tế có dịch vụ kế hoạch hoá gia đình hoặc khoa nam khoa, tiết niệu.
Ví dụ giả định: anh Quân, 41 tuổi, giáo viên, đã có hai con, đứa nhỏ lên sáu. Vợ anh đã thử nhiều biện pháp tránh thai, cái thì gây mệt, cái thì phải nhớ hằng ngày, cái thì phải đi khám định kỳ. Một tối đi dạo, chị nói: "Mười mấy năm nay em lo chuyện này rồi, giờ anh có cách nào không?". Anh Quân thấy vợ nói đúng, nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Bài này dành cho anh.
Vì sao người chồng nên chia việc tránh thai
Trong nhiều gia đình, tránh thai được mặc định là việc của người vợ. Vợ đi khám, vợ nhớ lịch, vợ chịu các tác dụng phụ. Người chồng nhiều khi không biết vợ đang dùng biện pháp gì, cũng chưa bao giờ hỏi vợ có thấy mệt không. Đó không phải vì người chồng vô tâm, mà vì chưa ai nói với họ rằng đây cũng là việc của mình.
Chia việc tránh thai không chỉ là chuyện công bằng. Khi người chồng hiểu và tham gia, hai vợ chồng chọn được biện pháp hợp với hoàn cảnh hơn, người vợ đỡ mệt mỏi, và những lần "lỡ" ngoài ý muốn ít đi. Một câu hỏi đơn giản như "Em đang dùng cách nào, có thấy khó chịu gì không, anh làm được gì?" đã là bước đầu tiên.
Với anh Quân, câu hỏi của vợ mở ra một cuộc nói chuyện mà hai người đã né suốt nhiều năm: có muốn thêm con không, có chắc không, nếu muốn dừng hẳn thì ai sẽ làm gì. Đó là những câu cần trả lời trước khi bàn tới biện pháp cụ thể. Không cần trả lời hết trong một tối; có cặp vợ chồng mất vài tuần nói đi nói lại mới thống nhất được, và như vậy là bình thường với một quyết định quan trọng.
So sánh các lựa chọn phía nam giới
Bảng dưới ở mức kiến thức chung. Hiệu quả thực tế phụ thuộc nhiều vào việc dùng đúng, và bác sĩ hoặc nhân viên tư vấn sẽ giải thích kỹ hơn theo hoàn cảnh của bạn.
| Biện pháp | Phù hợp với ai | Điểm mạnh | Điều cần biết |
|---|---|---|---|
| Bao cao su | Mọi lứa tuổi, mọi hoàn cảnh, kể cả khi còn muốn có con sau này | Không cần đi khám, dùng khi cần; đồng thời giúp phòng các bệnh lây qua đường tình dục | Phải dùng đúng cách và dùng mỗi lần mới có hiệu quả; cần chọn cỡ vừa, còn hạn, cất nơi mát |
| Thắt ống dẫn tinh | Người đã đủ con, chắc chắn không muốn có thêm, đã bàn kỹ với vợ | Một lần làm, không phải nhớ hằng ngày; thủ thuật nhỏ | Coi là vĩnh viễn; không có tác dụng ngay sau thủ thuật; nối lại khó và không chắc thành công |
| Xuất tinh ngoài | Không khuyên dùng như biện pháp chính | Không tốn gì | Không đáng tin, dễ có thai ngoài ý muốn; không phòng được bệnh lây truyền |
Còn có những biện pháp đang được nghiên cứu cho nam giới, nhưng hiện chưa phải lựa chọn phổ biến. Đừng tin các sản phẩm quảng cáo "thuốc tránh thai cho đàn ông" bán trôi nổi trên mạng.
Dùng bao cao su đúng: những điểm hay sai
Bao cao su là biện pháp đơn giản nhất, nhưng hiệu quả giảm đi nhiều khi dùng không đúng. Những lỗi hay gặp:
- Chỉ dùng "lúc cuối" thay vì ngay từ đầu, trong khi có thể có thai ngay cả trước khi xuất tinh.
- Dùng bao đã hết hạn, bao cất lâu ngày trong ví, trong cốp xe nóng, làm cao su giòn và dễ rách.
- Chọn cỡ không vừa, quá chật dễ rách, quá rộng dễ tuột.
- Dùng kèm dầu ăn, kem dưỡng, dầu xoa bóp làm chất bôi trơn — các chất có dầu có thể làm hỏng cao su.
- Dùng một bao nhiều lần, hoặc dùng hai bao chồng lên nhau tưởng "chắc hơn" — thực ra dễ rách hơn.
- Không kiểm tra bao còn nguyên vẹn, không biết làm gì khi bao rách.
Nếu bao bị rách, tuột, hai vợ chồng nên hỏi ngay nhân viên y tế hoặc dược sĩ về biện pháp tránh thai khẩn cấp cho người vợ, càng sớm càng tốt, thay vì chờ xem. Đây là lúc người chồng nên chủ động đi hỏi cùng hoặc đi hỏi thay, không để vợ một mình lo. Mua bao cao su ở nhà thuốc, siêu thị là chuyện bình thường; nếu ngại, cứ nghĩ đó là một món đồ chăm sóc sức khoẻ như bàn chải đánh răng.
Thắt ống dẫn tinh: hiểu đúng ở mức kiến thức
Thắt ống dẫn tinh là thủ thuật cắt hoặc chặn hai ống dẫn tinh, là đường đưa tinh trùng từ tinh hoàn ra ngoài. Thủ thuật thường được làm với gây tê tại chỗ, thời gian ngắn, nhiều người về trong ngày. Sau đó người đàn ông vẫn xuất tinh bình thường, chỉ là trong tinh dịch không còn tinh trùng.
Có ba điều người ta hay hiểu sai. Thứ nhất, thắt ống dẫn tinh không cắt tinh hoàn và thường không ảnh hưởng tới nội tiết, ham muốn hay cương dương; nhiều cặp còn thấy thoải mái hơn vì không phải lo có thai. Thứ hai, thủ thuật không có tác dụng ngay: tinh trùng còn sót lại trong đường dẫn một thời gian, nên phải tiếp tục dùng biện pháp khác cho tới khi bác sĩ xác nhận qua xét nghiệm tinh dịch theo lịch hẹn. Thứ ba, đây được coi là biện pháp vĩnh viễn; có kỹ thuật nối lại nhưng phức tạp và không chắc có con lại được.
Như mọi thủ thuật, có thể có đau, sưng, bầm nhẹ sau làm, hiếm hơn là nhiễm trùng hay đau kéo dài; bác sĩ sẽ giải thích cụ thể. Người làm nên được tư vấn kỹ trước, và thường được khuyên cân nhắc thêm một thời gian chứ không quyết định trong một buổi. Sau thủ thuật, bác sĩ thường dặn nghỉ ngơi vài ngày, tránh mang vác nặng và tập luyện mạnh một thời gian, mặc đồ lót nâng đỡ cho đỡ đau.
Hai vợ chồng cùng quyết định: các bước gợi ý
Với một quyết định gần như không quay lại được, đi chậm mà chắc vẫn hơn.
- Nói chuyện thẳng về chuyện con cái. Hai người có chắc chắn không muốn thêm con không, kể cả nếu hoàn cảnh thay đổi trong tương lai? Nếu còn phân vân, chọn biện pháp không vĩnh viễn.
- Cùng đi tư vấn. Ở cơ sở y tế có dịch vụ kế hoạch hoá gia đình, hoặc khoa nam khoa, tiết niệu của bệnh viện. Hỏi về mọi lựa chọn của cả vợ lẫn chồng, không chỉ một biện pháp.
- Mang câu hỏi theo. "Thủ thuật làm thế nào, nghỉ ngơi bao lâu, sau bao lâu thì có tác dụng, cần xét nghiệm lại khi nào, có rủi ro gì, nếu muốn nối lại thì sao?"
- Cho mình thời gian suy nghĩ. Đừng quyết định ngay trong buổi tư vấn đầu nếu còn phân vân.
- Nếu làm, tuân thủ lịch hẹn xét nghiệm sau thủ thuật, và tiếp tục dùng biện pháp khác cho tới khi bác sĩ xác nhận.
Anh Quân và vợ quyết định tạm thời dùng bao cao su đều đặn trong vài tháng, rồi mới quay lại bàn chuyện thắt ống dẫn tinh. Anh nói với vợ: "Chuyện này anh muốn mình chắc chắn cả hai, không ai phải hối hận." Đó là cách nghĩ đúng.
Hiểu lầm cần gỡ
"Thắt ống dẫn tinh là thành thái giám." Không đúng. Thủ thuật không đụng tới tinh hoàn, không làm mất nội tiết nam; ham muốn và cương dương thường không thay đổi.
"Làm xong là an toàn ngay." Không đúng. Cần thời gian để đường dẫn hết tinh trùng, và phải có xét nghiệm xác nhận theo hẹn của bác sĩ.
"Bao cao su làm mất cảm giác nên không dùng." Cảm nhận mỗi người mỗi khác, và có nhiều loại để thử. Cân nhắc giữa chút khác biệt với nỗi lo có thai ngoài ý muốn, nhiều cặp thấy đáng.
"Đã lớn tuổi thì không cần tránh thai." Người vợ còn kinh nguyệt thì vẫn có thể có thai, kể cả khi kinh không đều ở tuổi tiền mãn kinh. Thời điểm dừng tránh thai nên hỏi bác sĩ của vợ.
"Tránh thai là chuyện của phụ nữ, đàn ông hỏi làm gì." Có thai ngoài ý muốn là chuyện của cả hai người, và hậu quả về sức khoẻ, tài chính, tinh thần cũng đổ lên cả gia đình. Người chồng hiểu về các lựa chọn là người chồng chia được gánh nặng với vợ.
Khi nào gặp bác sĩ
Hãy gặp bác sĩ nam khoa, tiết niệu hoặc nhân viên tư vấn kế hoạch hoá gia đình khi:
- Hai vợ chồng muốn tìm hiểu biện pháp tránh thai phía nam, nhất là khi đang cân nhắc thắt ống dẫn tinh.
- Sau thủ thuật thấy sưng to, đau tăng dần, sốt, chảy dịch hay chảy máu ở vết làm: đi khám ngay.
- Đau âm ỉ vùng bìu kéo dài sau thủ thuật.
- Bao cao su gây ngứa, rát, nổi mẩn — có thể dị ứng, cần hỏi loại thay thế.
- Lo lắng về các bệnh lây qua đường tình dục — nên khám chuyên khoa phù hợp.
- Đau tinh hoàn dữ dội đột ngột, bìu sưng to nhanh: đây là cấp cứu, đến bệnh viện ngay.
Sau thủ thuật, cũng nên quay lại đúng hẹn để làm xét nghiệm xác nhận, dù thấy hoàn toàn bình thường. Tránh thai là chuyện sức khoẻ của cả hai người. Người chồng chủ động tìm hiểu, đi tư vấn cùng vợ là cách chăm sóc gia đình rất thiết thực.
Câu hỏi thường gặp
Thắt ống dẫn tinh có ảnh hưởng tới chuyện vợ chồng không?
Thường không. Thủ thuật không đụng tới tinh hoàn, không làm mất nội tiết nam; ham muốn, cương dương và xuất tinh thường vẫn như trước, chỉ là tinh dịch không còn tinh trùng. Bác sĩ sẽ giải thích kỹ hơn khi tư vấn.
Thắt ống dẫn tinh có tác dụng ngay không?
Không. Tinh trùng còn sót trong đường dẫn một thời gian sau thủ thuật, nên phải tiếp tục dùng biện pháp khác cho tới khi bác sĩ xác nhận qua xét nghiệm tinh dịch theo lịch hẹn.
Thắt ống dẫn tinh rồi có nối lại được không?
Có kỹ thuật nối lại nhưng phức tạp, tốn kém và không chắc có con lại được. Vì vậy thắt ống dẫn tinh được coi là biện pháp vĩnh viễn, chỉ nên làm khi hai vợ chồng chắc chắn không muốn thêm con.
Xuất tinh ngoài có tránh thai được không?
Không đáng tin. Vẫn có thể có thai ngay cả khi xuất tinh ngoài, và cách này không phòng được bệnh lây qua đường tình dục. Không nên dùng như biện pháp tránh thai chính.
Bao cao su bị rách thì phải làm gì?
Hai vợ chồng nên hỏi ngay nhân viên y tế hoặc dược sĩ về biện pháp tránh thai khẩn cấp cho người vợ, càng sớm càng tốt. Lần sau nên kiểm tra hạn dùng, cỡ bao và tránh dùng chất bôi trơn có dầu.
Tư vấn tránh thai cho nam giới ở đâu?
Ở các cơ sở y tế có dịch vụ kế hoạch hoá gia đình, trạm y tế xã, phường, hoặc khoa nam khoa, tiết niệu của bệnh viện. Hai vợ chồng nên đi cùng để được tư vấn đầy đủ các lựa chọn của cả hai người.